ПОСТАНОВЛЕНИЕ МИНИСТЕРСТВА ОБРАЗОВАНИЯ РЕСПУБЛИКИ БЕЛАРУСЬ

15 июля 2015 г. № 83

Об утверждении учебных программ по учебным предметам для учреждений общего среднего образования

В соответствии с частью первой пункта 12 статьи 167 Кодекса Республики Беларусь об образовании Министерство образования Республики Беларусь ПОСТАНОВЛЯЕТ:

1. Утвердить прилагаемые:

учебную программу по учебному предмету «Введение в школьную жизнь» («Уводзіны ў школьнае жыццё») для І класса учреждений общего среднего образования с русским (белорусским) языком обучения и воспитания;

учебную программу по учебному предмету «Русский язык (Обучение грамоте)» для І класса учреждений общего среднего образования с русским языком обучения и воспитания;

вучэбную праграму па вучэбным прадмеце «Беларуская мова (Навучанне грамаце)» для І класа ўстаноў агульнай сярэдняй адукацыі з беларускай мовай навучання і выхавання;

вучэбную праграму па вучэбным прадмеце «Беларуская мова» для І класа ўстаноў агульнай сярэдняй адукацыі з рускай мовай навучання і выхавання;

учебную программу по учебному предмету «Русский язык» для І класса учреждений общего среднего образования с белорусским языком обучения и воспитания;

учебную программу по учебному предмету «Математика» («Матэматыка») для І класса учреждений общего среднего образования с русским (белорусским) языком обучения и воспитания;

учебную программу по учебному предмету «Человек и мир» («Чалавек і свет») для І класса учреждений общего среднего образования с русским (белорусским) языком обучения и воспитания;

учебную программу по учебному предмету «Трудовое обучение» («Працоўнае навучанне») для І класса учреждений общего среднего образования с русским (белорусским) языком обучения и воспитания;

учебную программу по учебному предмету «Изобразительное искусство» («Выяўленчае мастацтва») для І класса учреждений общего среднего образования с русским (белорусским) языком обучения и воспитания;

учебную программу по учебному предмету «Музыка» («Музыка») для I класса учреждений общего среднего образования с русским (белорусским) языком обучения и воспитания;

учебную программу по учебному предмету «Физическая культура и здоровье» («Фізічная культура і здароўе») для І класса учреждений общего среднего образования с русским (белорусским) языком обучения и воспитания;

учебную программу по учебному предмету «Язык национального меньшинства (литовский)» для I–XI классов учреждений общего среднего образования, в которых обучение и воспитание осуществляется на языке национального меньшинства или изучается язык национального меньшинства;

вучэбную праграму па вучэбным прадмеце «Беларуская мова» для V класа ўстаноў агульнай сярэдняй адукацыі з беларускай і рускай мовамі навучання і выхавання;

вучэбную праграму па вучэбным прадмеце «Беларуская літаратура» для V класа ўстаноў агульнай сярэдняй адукацыі з беларускай і рускай мовамі навучання і выхавання;

учебную программу по учебному предмету «Русский язык» для V класса учреждений общего среднего образования с белорусским и русским языками обучения и воспитания;

учебную программу по учебному предмету «Русская литература» для V класса учреждений общего среднего образования с белорусским и русским языками обучения и воспитания;

учебную программу по учебному предмету «Искусство (отечественная и мировая художественная культура)» («Мастацтва (айчынная і сусветная мастацкая культура)») для V класса учреждений общего среднего образования с русским (белорусским) языком обучения и воспитания;

учебную программу по учебному предмету «Иностранный язык (английский, немецкий, французский, испанский, китайский)» («Замежная мова (англійская, нямецкая, французская, іспанская, кітайская)») для V класса учреждений общего среднего образования с русским (белорусским) языком обучения и воспитания;

учебную программу по учебному предмету «Математика» («Матэматыка») для V класса учреждений общего среднего образования с русским (белорусским) языком обучения и воспитания;

учебную программу по учебному предмету «Человек и мир» («Чалавек і свет») для V класса учреждений общего среднего образования с русским (белорусским) языком обучения и воспитания;

учебную программу по учебному предмету «Всемирная история (История Древнего мира)» («Сусветная гісторыя (Гісторыя Старажытнага свету)») для V класса учреждений общего среднего образования с русским (белорусским) языком обучения и воспитания;

учебную программу по учебному предмету «Трудовое обучение. Технический труд» («Працоўнае навучанне. Тэхнічная праца») для V класса учреждений общего среднего образования с русским (белорусским) языком обучения и воспитания;

учебную программу по учебному предмету «Трудовое обучение. Обслуживающий труд» («Працоўнае навучанне. Абслуговая праца») для V класса учреждений общего среднего образования с русским (белорусским) языком обучения и воспитания;

учебную программу по учебному предмету «Физическая культура и здоровье» («Фізічная культура і здароўе») для V класса учреждений общего среднего образования с русским (белорусским) языком обучения и воспитания;

вучэбную праграму па вучэбным прадмеце «Беларуская мова» для Х класа ўстаноў агульнай сярэдняй адукацыі з беларускай і рускай мовамі навучання і выхавання (базавы ўзровень);

вучэбную праграму па вучэбным прадмеце «Беларуская літаратура» для Х класа ўстаноў агульнай сярэдняй адукацыі з беларускай і рускай мовамі навучання і выхавання (базавы ўзровень);

учебную программу по учебному предмету «Русский язык» для Х класса учреждений общего среднего образования с белорусским и русским языками обучения и воспитания (базовый уровень);

учебную программу по учебному предмету «Русская литература» для Х класса учреждений общего среднего образования с белорусским и русским языками обучения и воспитания (базовый уровень);

учебную программу по учебному предмету «Иностранный язык (английский, немецкий, французский, испанский, китайский)» («Замежная мова (англійская, нямецкая, французская, іспанская, кітайская)») для Х класса учреждений общего среднего образования с русским (белорусским) языком обучения и воспитания (базовый и повышенный уровни);

учебную программу по учебному предмету «Математика» («Матэматыка») для Х класса учреждений общего среднего образования с русским (белорусским) языком обучения и воспитания (базовый уровень);

учебную программу по учебному предмету «Информатика» («Інфарматыка») для Х класса учреждений общего среднего образования с русским (белорусским) языком обучения и воспитания;

вучэбную праграму па вучэбным прадмеце «Гісторыя Беларусі (Гісторыя Беларусі, 1917–1945 гг.)» («История Беларуси (История Беларуси, 1917–1945 гг.)») для Х класа ўстаноў агульнай сярэдняй адукацыі з беларускай (рускай) мовай навучання і выхавання (базавы ўзровень);

учебную программу по учебному предмету «Всемирная история (Всемирная история Новейшего времени, 1918–1945 гг.)» («Сусветная гісторыя (Сусветная гісторыя Навейшага часу, 1918–1945 гг.)») для Х класса учреждений общего среднего образования с русским (белорусским) языком обучения и воспитания (базовый уровень);

учебную программу по учебному предмету «Обществоведение» («Грамадазнаўства») для Х класса учреждений общего среднего образования с русским (белорусским) языком обучения и воспитания (базовый уровень);

учебную программу по учебному предмету «География» («Геаграфія») для Х класса учреждений общего среднего образования с русским (белорусским) языком обучения и воспитания (базовый уровень);

учебную программу по учебному предмету «Биология» («Біялогія») для Х класса учреждений общего среднего образования с русским (белорусским) языком обучения и воспитания (базовый уровень);

учебную программу по учебному предмету «Физика» («Фізіка») для Х класса учреждений общего среднего образования с русским (белорусским) языком обучения и воспитания (базовый уровень);

учебную программу по учебному предмету «Химия» («Хімія») для Х класса учреждений общего среднего образования с русским (белорусским) языком обучения и воспитания (базовый уровень);

учебную программу по учебному предмету «Физическая культура и здоровье» («Фізічная культура і здароўе») для Х класса учреждений общего среднего образования с русским (белорусским) языком обучения и воспитания;

учебную программу по учебному предмету «Допризывная и медицинская подготовка» («Дапрызыўная і медыцынская падрыхтоўка») для Х класса учреждений общего среднего образования с русским (белорусским) языком обучения и воспитания;

учебную программу по учебному предмету «Допризывная подготовка» для VIII–ХI классов кадетских училищ, специализированных лицеев, учреждения образования «Минское суворовское военное училище»;

вучэбную праграму па вучэбным прадмеце «Беларуская мова» для Х класа ўстаноў агульнай сярэдняй адукацыі з беларускай і рускай мовамі навучання і выхавання (павышаны ўзровень);

вучэбную праграму па вучэбным прадмеце «Беларуская літаратура» для Х класа ўстаноў агульнай сярэдняй адукацыі з беларускай і рускай мовамі навучання і выхавання (павышаны ўзровень);

учебную программу по учебному предмету «Русский язык» для Х класса учреждений общего среднего образования с белорусским и русским языками обучения и воспитания (повышенный уровень);

учебную программу по учебному предмету «Русская литература» для Х класса учреждений общего среднего образования с белорусским и русским языками обучения и воспитания (повышенный уровень);

учебную программу по учебному предмету «Математика» («Матэматыка») для Х класса учреждений общего среднего образования с русским (белорусским) языком обучения и воспитания (повышенный уровень);

вучэбную праграму па вучэбным прадмеце «Гісторыя Беларусі (Гісторыя Беларусі, 1917–1945 гг.)» («История Беларуси (История Беларуси, 1917–1945 гг.)») для Х класа ўстаноў агульнай сярэдняй адукацыі з беларускай (рускай) мовай навучання і выхавання (павышаны ўзровень);

учебную программу по учебному предмету «Всемирная история (Всемирная история Новейшего времени, 1918–1945 гг.)» («Сусветная гісторыя (Сусветная гісторыя Навейшага часу, 1918–1945 гг.)») для Х класса учреждений общего среднего образования с русским (белорусским) языком обучения и воспитания (повышенный уровень);

учебную программу по учебному предмету «Обществоведение» («Грамадазнаўства») для Х класса учреждений общего среднего образования с русским (белорусским) языком обучения и воспитания (повышенный уровень);

учебную программу по учебному предмету «География» («Геаграфія») для Х класса учреждений общего среднего образования с русским (белорусским) языком обучения и воспитания (повышенный уровень);

учебную программу по учебному предмету «Биология» («Біялогія») для Х класса учреждений общего среднего образования с русским (белорусским) языком обучения и воспитания (повышенный уровень);

учебную программу по учебному предмету «Физика» («Фізіка») для Х класса учреждений общего среднего образования с русским (белорусским) языком обучения и воспитания (повышенный уровень);

учебную программу по учебному предмету «Химия» («Хімія») для Х класса учреждений общего среднего образования с русским (белорусским) языком обучения и воспитания (повышенный уровень).

2. Настоящее постановление вступает в силу через 15 рабочих дней после его принятия.

 

Министр

М.А.Журавков

 

 

УТВЕРЖДЕНО

Постановление
Министерства образования
Республики Беларусь

15.07.2015 № 83

Учебная программа по учебному предмету «Введение в школьную жизнь» для I класса учреждений общего среднего образования с русским языком обучения и воспитания

ВВЕДЕНИЕ В ШКОЛЬНУЮ ЖИЗНЬ

Пояснительная записка

Начало обучения на I ступени общего среднего образования является важнейшим этапом в развитии ребенка. Учащемуся предстоит привыкнуть к изменениям в режиме дня и распорядку учебных занятий, научиться общаться и взаимодействовать с учителями и одноклассниками, освоить новую для него деятельность – учебную.

Наиболее сложными для всех учащихся являются первые недели обучения, поэтому в системе общего среднего образования создаются особые условия для организации образовательного процесса в первоначальный период обучения.

Интегрированный учебный курс «Введение в школьную жизнь» проводится в сентябре в рамках общего количества учебных часов, предусмотренных типовым учебным планом для организации образовательного процесса в I классе.

На изучение курса выделяется 60 учебных часов, которые распределяются равномерно – по 3 часа в день на протяжении первых 20 учебных дней.

В этот период в учебное расписание включаются уроки курса «Введение в школьную жизнь» (по 3 урока каждый день) и уроки по учебным предметам «Физическая культура и здоровье», «Музыка». Уроки по другим учебным предметам не проводятся.

После окончания курса «Введение в школьную жизнь» начинается систематическое обучение по учебным программам «Обучение грамоте», «Беларуская мова», «Математика», «Человек и мир», «Трудовое обучение», «Изобразительное искусство». Продолжается изучение учебных предметов «Физическая культура и здоровье», «Музыка».

Роль интегрированного учебного курса «Введение в школьную жизнь» обусловлена его функциональным назначением – адаптацией, развитием и диагностикой. Постепенное включение учащихся в образовательный процесс обеспечивает успешность приспособления организма ребенка к новым условиям жизнедеятельности. Курс закладывает основу для развития учащихся – активизирует произвольность психических процессов (мышления, памяти, внимания, восприятия, воображения), саморегуляцию поведения, способствует формированию элементарных общеучебных умений и навыков, освоению способов учебного взаимодействия. Содержание учебных заданий позволяет педагогу в игровой форме провести диагностику особенностей индивидуального развития учащихся, определить их готовность к усвоению содержания учебных предметов, которые будут изучаться после окончания курса «Введение в школьную жизнь».

Основная цель курса «Введение в школьную жизнь» – создание оптимальных условий для благополучной адаптации учащихся І класса к обучению в учреждении общего среднего образования.

Достижение цели осуществляется за счет решения следующих задач:

развитие учебной мотивации, формирование положительного эмоционально-ценностного отношения к школе, учению и новой социальной роли «учащегося»;

диагностика, поддержка и развитие индивидуальности ребенка, активизация произвольности психических процессов восприятия, внимания, воображения, памяти, мышления, развитие сенсомоторных навыков;

освоение основных форм взаимодействия с учителем и сверстниками в процессе осуществления учебной деятельности, развитие навыков общения и учебного сотрудничества;

формирование элементарных общеучебных умений, навыков и способов действия, освоение простейших приемов самоконтроля и самооценки результатов учебной деятельности.

Решение поставленных задач обеспечивает достижение учащимися личностных и метапредметных результатов.

Личностные результаты включают адаптацию учащихся к новым условиям обучения на I ступени общего среднего образования, принятие и освоение социальной роли учащегося, проявление интереса к получению новых знаний и освоению новых способов действий, желание учиться, принятие правил школьной жизни и их выполнение, готовность к освоению учебных предметов и преодолению трудностей в процессе учения.

Метапредметные результаты включают освоение учащимися элементарных общеучебных умений и навыков (учебно-деятельностных, учебно-организационных, учебно-интеллектуальных, учебно-информационных, учебно-коммуникативных) как составной части универсальных учебных действий.

Учащиеся приобретают первичный опыт осуществления учебной деятельности: принимают от учителя учебно-практическую задачу; наблюдают и анализируют предметы окружающего мира с целью выделения их существенных признаков; выделяют систему ориентиров – учатся ориентироваться в пространстве, на странице учебного пособия и листе (без разлиновки и с разлиновкой в клетку и линейку); осваивают рациональные приемы запоминания учебного материала; следуют пошаговой инструкции при выполнении учебного задания; контролируют свою деятельность и оценивают ее результат по заданным критериям.

При организации учебного дня и учебных занятий курса «Введение в школьную жизнь» следует учитывать возрастные особенности учащихся. Ребенок шестилетнего возраста быстро утомляется, процессы возбуждения у него преобладают над процессами торможения, он устает от статичной позы, ему трудно сидеть за партой неподвижно.

Возрастные особенности учащихся І класса требуют создания для них особых условий обучения. Внимательное, заботливое и терпеливое отношение к ребенку со стороны значимых для него взрослых (педагогов и родителей), понимание внутренних причин происходящих с ним изменений помогут преодолеть все трудности адаптационного периода.

Основные педагогические условия, обеспечивающие успешность адаптации учащихся к обучению в учреждении общего среднего образования.

1. Реализация индивидуального подхода к учащимся.

В первый месяц обучения педагог изучает особенности индивидуального развития каждого ученика. Учащиеся по-разному воспринимают информацию, анализируют ее, у них разная работоспособность, память, внимание, уровень подготовленности к школе. Все эти различия необходимо не только знать, но и учитывать при организации обучения. Учителю необходимо иметь полное представление о состоянии здоровья учащегося, включая не только физическое, но и психическое здоровье, социальное благополучие и социальную адаптированность.

Степень обучаемости, состояние здоровья и функциональное состояние организма учащегося определяют в комплексе ту меру напряжений и усилий, которые требуются от него для выполнения учебных заданий. Если нагрузка чрезмерна, превышает предел функциональных возможностей организма, неизбежно наступает нарушение состояния здоровья. Именно этого и не должен допустить учитель.

2. Организованное начало учебного дня.

Учебный день рекомендуется начинать с утренней встречи, которая проводится до начала учебных занятий.

Утренняя встреча удовлетворяет потребность учащихся в общении, обеспечивает спокойный переход от внеучебного времени к учебному, создает установку на усвоение учебной информации и способствует мотивации последующей деятельности.

Учитель заранее определяет место для проведения утренних встреч. Это может быть свободное место в учебном кабинете или игровой комнате. Желательно, чтобы выбранное место позволяло организовать разные формы общения педагога и учащихся: стоя по кругу, стоя рядом с переносной доской, сидя на ковре, сидя на составленных в круг стульях и др. Основное условие – проведение утренней встречи в максимально комфортной обстановке.

Составляющими элементами утренней встречи являются:

приветствие;

новости класса (сообщение учителя о предстоящем учебном дне, рассказы учащихся о важных событиях в их жизни, проект «Герой дня»);

дидактическая, развивающая или подвижная игра.

Учитель и все учащиеся образуют круг, берутся за руки. Размещение учащихся меняется в зависимости от установки учителя, связанной с запланированной игрой, темой утренней встречи или предстоящего урока. Форма приветствия также меняется, учащиеся называют друг друга по именам, желают друг другу доброго дня и хорошего настроения, учатся с уважением обращаться к своим одноклассникам. В качестве приветствия можно использовать четверостишие или речевку, настраивающую учащихся на совместную деятельность.

Учитель кратко рассказывает о предстоящем учебном дне. Например: «Сегодня наш день будет посвящен изучению основных школьных правил. Мы узнаем, как школьники здороваются друг с другом и с учителем, как приветствуют входящих в класс взрослых, будем учиться быть внимательными и старательными учениками».

Во время утренней встречи педагог может предложить учащимся поделиться радостными новостями или грустными переживаниями, рассказать о своих проблемах или тревогах. Учитель поясняет, что человек делится своими чувствами с окружающими, чтобы вместе радоваться успехам или сообща найти способы справиться с трудностями. Очень важно создать доверительные отношения между учащимися и учителем.

Знакомство учащихся друг с другом обеспечивает проект «Герой дня». Каждый день один из учащихся класса выступает в роли «героя дня». Очередь устанавливается в игровой форме (считалкой, фантами, лотереей или другими способами). «Герой дня» готовит рассказ о себе для утренней встречи (как меня зовут; сколько мне лет; моя семья; моя любимая игрушка; мое любимое занятие в свободное время и др.). Учитель поясняет, что звание «герой дня» ко многому обязывает: ребенок должен стать на один день самым примерным учеником класса – старательным и прилежным в учебе, воспитанным, внимательным, добрым и отзывчивым. Все учащиеся класса должны найти возможность в течение учебного дня сказать добрые слова «герою дня», поддержать его и оказать помощь, если она необходима. В классе может быть оформлен плакат «Герой дня» с местом для фотографии учащегося.

Игры должны решать различные дидактические и развивающие задачи, по возможности быть близкими к материалу занятий учебного дня.

3. Выполнение основных режимных моментов в структуре учебного дня.

В режиме учебного дня учащихся I класса предусматривается проведение динамических перемен с организацией подвижных игр.

На каждом уроке проводятся две физкультминутки, включающие упражнения для сохранения правильной осанки, профилактики утомления глаз и релаксации.

Самый эффективный способ предупреждения и своевременного снятия утомления ребенка двигательная активность, которая должна составлять не менее 60 % от общего времени пребывания учащихся в учреждении общего среднего образования и охватывать все виды физкультурно-оздоровительной деятельности. Правильное включение и распределение в режиме дня подвижных игр, проведение полноценных физкультминуток на уроках оказывает благотворное влияние на функционирование всех систем организма учащегося.

4. Чередование форм организации учебной деятельности.

Образовательный процесс следует строить таким образом, чтобы учащийся имел возможность двигаться, перемещаться по классу, отдыхать от статичной позы. На уроках разумно чередуются различные виды деятельности, используются разнообразные формы организации учебной деятельности учащихся. Процесс обучения должен гибко сочетать коллективную (фронтальную) работу, учебную работу в парах или группах и индивидуальную деятельность учащихся. Меняя формы учебного взаимодействия, учащимся разрешается свободно передвигаться по классу.

Фронтальная работа может быть организована на ковре.

Не следует требовать от учащихся безукоризненной посадки в течение всего урока. Правильная посадка учащегося за партой необходима только во время выполнения письменных заданий.

5. Щадящий режим учебной нагрузки на уроке.

Учебная нагрузка должна быть посильна учащимся I класса. Педагогу необходимо разумно дозировать учебные задания, чередовать их с минутками отдыха. Содержание учебного курса предусматривает дифференцированный подход учителя к отбору учебного материала, исходя из уровня подготовки учащихся. Задания, не выполненные на уроке, на дом не задаются.

Урок строится в следующей логической последовательности.

1. Организационный этап. Сообщение темы урока.

2.  Мотивация деятельности учащихся. Постановка проблемы или учебно-практической задачи (примерные вопросы учителя: «Ответ на какой вопрос будем искать?», «Чему будем учиться?», «Что необходимо сделать?»).

3. Выполнение первого задания. Самооценка, взаимооценка.

4. Подведение итогов работы на данном этапе урока (примерные вопросы учителя: «Нашли ответ на вопрос?», «Чему учились, выполняя это упражнение?»).

5. Физкультминутка.

6. Постановка новой учебно-практической задачи.

7. Выполнение второго задания. Самооценка, взаимооценка.

8. Подведение итогов работы на данном этапе урока.

9. Физкультминутка.

10. Постановка новой учебно-практической задачи.

11. Выполнение третьего задания. Самооценка, взаимооценка.

12. Подведение итогов работы на данном этапе урока.

13. Итог урока. Рефлексивный анализ учащимися своей деятельности и ее результатов.

Каждый этап урока должен иметь логическую завершенность и связь с последующей работой. Переход от одного этапа урока к другому осуществляется плавно, но очень четко – с постановкой дидактической цели выполнения того или иного упражнения. Учитель предлагает следующее задание, если уверен, что все учащиеся готовы к его восприятию:

убран дидактический материал после предыдущего задания;

учащиеся проявляют интерес к дальнейшей работе;

отсутствуют явные признаки переутомления (снижение внимания, темпа работы; общее «двигательное беспокойство»; увеличение количества ошибок в ответах учащихся).

6. Сочетание игровых и учебных мотивов деятельности.

Переход от игровой деятельности к учебной должен быть постепенным. Курс «Введение в школьную жизнь» предполагает широкое использование наглядности, игровых методов обучения, дидактических игр и упражнений игрового характера. Игровая ситуация должна быть непосредственно связана с учебным материалом урока. При выборе игры в первую очередь необходимо оценить ее познавательный потенциал и дидактическую направленность, а не занимательность сюжета.

На уроках организуется практическая деятельность учащихся: рисование и раскрашивание, обведение контуров и штриховка, письмо элементов букв, графические диктанты и рисование по клеткам, соединение предметов стрелками, выполнение задания с выбором наклейки из приложения, работа с геометрическим набором и счетными палочками, лепка и др.

Методы и приемы обучения должны способствовать активизации познавательной деятельности, самостоятельности учащихся, поддерживать их произвольное внимание.

7. Освоение способов осуществления учебной деятельности.

Учащийся становится субъектом учебной деятельности только на основе таких личностных образований, как активность, самостоятельность и общение.

Важно научить каждого учащегося слушать и воспринимать конкретное учебное задание, обращенное ко всему классу. Первые учебные требования должны быть предельно простыми, ясными и краткими.

Каждое новое для учащихся учебное действие вводится пошагово. Для освоения правильной последовательности выполнения учебных действий используются опорные схемы и алгоритмы.

Перед выполнением каждого задания учитель инструктирует весь класс, индивидуальную помощь оказывает медленно работающим учащимся. Педагог приучает учащихся обсуждать предстоящую работу, планировать свои действия в соответствии с условиями учебной задачи, организует взаимопомощь при выполнении практических заданий. Постепенно вырабатывается умение учащихся работать примерно в одном темпе.

Выполнение каждого практического задания должно заканчиваться проверкой и оценкой. Эти учебные действия отличают учебное задание от игрового. Учитель помогает учащемуся осмыслить проделанные операции, учит осуществлять поэтапный контроль своих действий, оценивать работу по заданным критериям.

На уроке необходимо создавать ситуации, в которых учащиеся смогут вести между собой учебный диалог: задавать друг другу вопросы, комментировать ответы товарищей.

Таким образом осуществляется постепенное включение ребенка в учебную деятельность – учащийся не только проявляет активность и стремится учиться, но и сознательно овладевает способами учебных действий.

8. Обучение на содержательно-оценочной основе без использования отметок.

Курс «Введение в школьную жизнь» предусматривает знакомство учащихся с различными формами контрольно-оценочной деятельности: самоконтролем и самооценкой, взаимоконтролем и взаимооценкой, контролем и оценкой со стороны учителя. Предметом анализа становятся индивидуальные учебные достижения каждого учащегося. Не допускается сравнение учащихся между собой.

Для фиксации результатов контрольно-оценочной деятельности используются знаки «+», «–», «?» и линеечки самооценки. Оценивание любого действия первоначально осуществляется учащимся, а только потом – педагогом (приоритет самооценки). Вместе с учащимися определяется критерий, по которому будет проводиться оценивание. Критериев не должно быть много, так как для каждого из них необходима отдельная шкала для фиксации результатов. Начинать обучение следует с использования только одного критерия, четко сформулированного и понятного учащимся (например, соответствие выполненной работы образцу).

Недопустимо введение в качестве знаков оценки солнышка, смайликов, сказочных героев или людей, выражающих «радость» (солнышко улыбается), «грусть» (солнышко грустит) или др. Такие знаки воспринимаются учащимися очень эмоционально. Многие учащиеся огорчаются, если «солнышко» («смайлик» или «герой») в их тетради им не улыбается. Солнышко должно светить и улыбаться всем, даже если у учащегося что-то не получилось при выполнении задания. Он пришел в школу учиться и имеет право на ошибку.

Для учащегося первого класса особенно важно почувствовать, пережить радость успеха от самостоятельно выполненного задания, гордость за преодоление первых школьных трудностей. Учитель должен сделать все возможное, чтобы учащийся поверил в свои силы. Талантливый педагог способен организовать ситуацию успеха для всех, найти возможность похвалить и поддержать каждого.

СОДЕРЖАНИЕ УЧЕБНОГО КУРСА

Содержание уроков интегрированного учебного курса «Введение в школьную жизнь» составляет комплекс игр и упражнений развивающего характера, направленных на активизацию процессов восприятия, воображения, памяти, произвольного внимания, мыслительных операций, выработку сенсомоторных навыков, знакомство с правилами школьной жизни, освоение общеучебных умений и навыков, способов познавательной деятельности.

Реализация указанных целей достигается в результате освоения следующего обобщенного содержания образования.

Раздел «Правила школьной жизни»

Знакомство с учреждением общего среднего образования (экскурсия). Школьные помещения, их назначение. Труд взрослых в учреждении образования. Знакомство с профессией учителя.

Учебный класс. Обязанности дежурных по классу. Выполнение простейших поручений учителя по поддержанию порядка в учебном помещении.

Правила поведения в школьной столовой, библиотеке, спортивном зале, актовом зале. Обязанности дежурных в столовой.

Правила поведения учащегося на уроке и перемене. Правила школьного приветствия. Знакомство с правилами: «Когда отвечает один ученик, все слушают», «Готов к ответу – подними руку», «Ученик для ответа встает», «В ответ на слова приветствия учащиеся молча встают», «В начале и конце каждого урока ученики стоя приветствуют учителя».

Введение знаков «Поднятая рука», «Запрет поднятой руки», «Ответ хором», «Работа в паре», «Проблема», «Ловушка».

Знакомство с учебными предметами, которые предстоит изучать после завершения курса «Введение в школьную жизнь».

Символичное посвящение детей в учащиеся.

Раздел «Способы организации учебной деятельности. Общеучебные умения и навыки»

Практическое знакомство с назначением основных учебных принадлежностей и правилами их использования. Подготовка необходимых учебных принадлежностей и рабочего места к уроку (под руководством учителя). Поддержание порядка на рабочем месте. Освоение рациональных способов размещения на парте учебных принадлежностей, их сбора после выполнения учебного задания и после урока.

Освоение умений собирать портфель (ранец) и поддерживать в нем порядок (если учебные принадлежности хранятся в портфеле или ранце).

Ориентировка в учебном пособии на основе использования нумерации страниц или условных обозначений нового учебного дня (солнышко) и нового урока (звонок). Ориентировка на странице учебного пособия. Поиск учебного задания на странице учебного пособия.

Планирование деятельности: принятие цели, отбор средств для выполнения учебного задания; определение последовательности действий.

Способы контроля и оценки деятельности. Знакомство с простейшими формами самоконтроля и самооценки. Критерии для оценки выполненной работы: правильность (без ошибок), соответствие образцу.

Использование знаков «+», «–», «?» для фиксации результатов контрольно-оценочной деятельности. Линеечки самооценки.

Взаимопроверка и взаимооценка учащимися выполненной работы.

Соотнесение результатов самооценки, взаимооценки с оценкой учителя.

Участие в подведении итогов каждого этапа урока. Рефлексивный анализ учебных действий по вопросам учителя: «Чему научились, выполняя это упражнение (эти задания)?», «Что узнали?», «Что повторили?», «Что заинтересовало?», «Достигли поставленной цели (ответили на вопрос)?», «Какой результат получили?» и др.

Осмысление результатов деятельности в конце урока. Коллективный учебный диалог с продолжением высказываний: «Сегодня на уроке я научился …», «На уроке я узнал (понял), что …», «У меня получилось …», «Я смог …», «Мне очень понравилось задание …», «На уроке мне было легко (трудно) …» и др.

Раздел «Способы организации учебного сотрудничества»

Правила учебного сотрудничества: договор о распределении работы, добросовестное выполнение работы для получения общего результата, оценка вклада каждого члена группы, отчет о проделанной работе.

Работа в паре. Распределение ролей для работы в паре «учитель – ученик». Умение договориться о выполнении общего задания. Согласование критериев для оценки. Взаимоконтроль и взаимооценка выполненной работы.

Работа в группе. Распределение ролей и обязанностей в группе. Ответственность каждого за общий результат деятельности. Оценка своего вклада в общий результат. Правила отчета группы.

Участие в учебном диалоге: умение ставить вопрос, строить ответ, обмениваться репликами, искать доказательства (объяснять). Умение элементарно обосновывать высказываемое суждение.

Организация межгруппового взаимодействия. Учебный диалог между парами и группами.

Культура взаимодействия. Правила разрешения конфликтов.

Раздел «Способы познания окружающего мира. Активизация психических процессов»

Ориентировка в пространстве.

Понятия «право», «лево», «верх», «низ».

Ориентировка на листе без разлиновки: центр листа, правый верхний угол, правый нижний угол, левый верхний угол, левый нижний угол. Размещение предметов на листе в соответствии с указанными ориентирами.

Ориентировка на листе с разлиновкой в клетку. Рисование фигур по клеткам. Графический диктант.

Ориентировка в клетке: центр клетки, правый верхний угол, правый нижний угол, левый верхний угол, левый нижний угол.

Ориентировка на листе с разлиновкой в линейку. Рабочая строка. Верхняя и нижняя линии рабочей строки. Нерабочая строка (межстрочное пространство). Расположение элементов письма в рабочей строке.

Взаиморасположение предметов в пространстве. Понятия «за», «перед», «на», «под». Расположение предметов по определенному порядку (правилу).

Соединение точек по правилу с использованием линейки и без линейки.

Развитие восприятия, воображения, внимания.

Развитие зрительно-пространственного восприятия и зрительно-моторной координации.

Развитие навыков восприятия формы, величины и цвета. Формирование зрительных представлений о предметах и явлениях действительности.

Освоение способов обследования предметов: восприятие предмета в целом; выделение основных частей, мелких деталей и соотношений между ними; нахождение отличительных п ризнаков.

Освоение приема наблюдения. Рассматривание предметов окружающего мира в соответствии с предложенной целью. Выделение признаков (свойств) предметов.

Наблюдение и экспериментирование с сохранением количества жидкости. Наблюдение за эффектом зрительного «уменьшения» и «увеличения» воды при ее переливании в широкий и узкий сосуды.

Наблюдение и экспериментирование с сохранением количества вещества (на примере пластилина).

Наблюдение и экспериментирование с сохранением количества предметов счета.

Развитие творческого воображения. Рисование на заданную тему и по собственному замыслу. Прорисовывание деталей в ситуации выбора одного из предложенных вариантов. Лепка по замыслу и образцу. Конструирование из геометрических фигур по замыслу и образцу. Фантазирование (составление рассказов).

Развитие произвольного внимания. Тренировка переключения и распределения внимания.

Освоение приемов логического мышления.

Освоение приема сравнения: выделение признаков (свойств) объекта на основе сопоставления его с другим объектом; определение общих и отличительных, существенных (главных) и несущественных (второстепенных) признаков сравниваемых объектов. Поиск ответов на вопросы «Чем похожи?», «Чем различаются?», «Кто такой же, как …?» и др. Сравнение сюжетных рисунков, поиск различий. Высказывание суждения на основе сравнения.

Освоение приема обобщения: объединение предметов (явлений) по их общим и существенным признакам. Поиск ответов на вопросы: «Как назвать одним словом?», «По какому признаку предметы объединены в одну группу?» и др.

Освоение приема классификации: отнесение конкретного объекта к заданному классу (например, чашку – к классу «посуда»); конкретизация общего понятия через единичные (например, «мебель» – это шкаф, диван, стол); группировка объектов на основе общих признаков; распределение объектов по классам на основе выделенного признака. Поиск ответов на вопросы: «На какие группы можно разделить …?», «Какие еще предметы относятся к данной группе?», «Что лишнее, кто лишний?» и др.

Освоение приема систематизации: выделение различных признаков (свойств) предметов; сопоставление предметов по выделенному признаку; определение закономерности в построении ряда предметов (по одному признаку; по двум и более признакам); упорядочивание объектов по степени интенсивности (убыванию или возрастанию) одного или нескольких признаков. Поиск ответов на вопросы: «Какой признак повторяется?», «Что меняется?», «Как продолжить ряд?», «В каком порядке нужно расположить картинки?» и др.

Освоение приема смыслового соотнесения: выделение связи предметов на основе отношения «часть – целое» (крыша дом), сходства или противоположности свойств, функций (ручка карандаш; день ночь), принадлежности к одному роду или виду (яблоко груша), заданной зависимости (обезьяна банан) и др. Поиск ответов на вопросы: «Какая связь существует между предметами?», «Почему предметы образуют пару?», «По какому признаку предметы объединены в пару (тройку)?» и др.

Закрепление приемов логического мышления в процессе работы с загадками. Отгадывание загадок и доказательство правильности отгадки: выделение признаков (свойств) неизвестного объекта; сопоставление всех выделенных признаков; соотнесение признаков с определенным предметом (явлением); доказательство правильности ответа на основе перечисления признаков, свойственных отгаданному предмету (явлению). Придумывание загадок по алгоритму.

Освоение рациональных приемов запоминания.

Тренировка образной памяти на основе зрительного запоминания предметов.

Тренировка словесно-логической памяти на основе запоминания группы слов, небольших стихотворений, сообщений.

Развитие произвольности процессов запоминания и воспроизведения.

Освоение приема повторения: выполнение действия во внешнем плане (повторение с проговариванием вслух, шепотом или беззвучно, только шевеля губами) и внутреннем (мысленное повторение, перечисление объектов запоминания).

Освоение приемов логического запоминания: группировка; смысловое соотнесение.

Освоение приемов заучивания наизусть стихов: на основе двигательной памяти (сопровождение декламации стихов движениями); выделение опорных слов; «пересказ» стихотворения своими словами (установление последовательности событий, воспроизведение сюжета).

Раздел «Развитие речи»

Развитие звуковой культуры речи.

Развитие слуховой памяти и речевого аппарата, внимания к звуковой стороне слышимой речи (своей и чужой).

Совершенствование речевых навыков: обучение неторопливому темпу и ритму речи, правильному речевому дыханию, умеренной громкости и правильному интонированию (умение понижать и повышать голос).

Развитие фонематического слуха. Распознавание и выделение первого и последнего звуков в слове.

Словарно-лексическая работа, словообразование.

Правильное понимание и употребление слов – названий предметов, признаков, действий. Использование обобщающих слов, соответствующих уровню знаний и жизненных представлений учащихся: игрушки, школьные принадлежности, одежда, обувь, посуда, мебель, инструменты, продукты, фрукты, овощи, ягоды, цветы и др.

Тематическая группировка слов, их родовидовая соотнесенность.

Практическое знакомство с приемами словообразования (в игровой форме). Конструирование слов по предложенному образцу.

Подбор близких и противоположных по смыслу слов (по образцу).

Развитие грамматического строя речи.

Составление предложений на определенную тему (по вопросам учителя).

Обдумывание ответа на вопрос учителя, точное его формулирование, использование при ответе полных и неполных предложений.

Построение устного высказывания по плану-алгоритму.

Развитие связной речи.

Составление небольшого рассказа по картинке, серии сюжетных рисунков, личным наблюдениям учащихся, заданной теме (под руководством учителя).

Составление рассказа-описания по плану-алгоритму.

Раздел «Подготовка учащихся к письму»

Знакомство с гигиеническими правилами письма: правильная посадка, расположение тетради на парте, умение правильно держать в руке ручку и карандаш.

Подготовка руки к письму: пальчиковая гимнастика, свободное движение руки в заданном направлении. Развитие мелкой моторики пальцев, координации кисти руки. Упражнения для отдыха и снятия мышечного напряжения рук.

Штриховка в заданном направлении. Раскрашивание. Обведение по контуру. Дорисовывание фигур. Рисование по образцу.

Развитие графических навыков письма: прямые линии (вертикальные, горизонтальные, наклонные), параллельные линии, линии с закруглением внизу, линии с петлей, круг и полукруг, овал и полуовал, элементы печатных и письменных букв. Упражнения в воспроизведении элементов письменных букв на рабочей строке.

Раздел «Воспитание и развитие личностных качеств учащихся. Способы взаимодействия с окружающими»

Беларусь – наша Родина. Уважение к государственной символике Республики Беларусь. Уважение к истории и традициям Республики Беларусь.

Уточнение представлений учащихся о профессиях и труде взрослых.

Освоение этических норм поведения. Внимательное отношение к окружающим людям. Правила вежливости в различных жизненных ситуациях (в школе, семье, транспорте, магазине). Слова благодарности. Правила вежливости во время еды.

Добро и зло в жизни человека. Осознание нравственной стороны поступков людей («хорошие» и «плохие» поступки, дела).

Бережное отношение к природе. Забота и уход за домашними животными.

Бережное отношение к вещам, учебным принадлежностям. Соблюдение порядка и чистоты в школе и дома.

Расширение представлений об обязанностях ребенка в семье, о посильной помощи взрослым.

Расширение представлений о понятиях «друг», «дружба». Формирование умения мириться, просить прощения у друга.

Расширение представлений о здоровом образе жизни, о пользе зарядки и занятий спортом для здоровья детей, взрослых.

Безопасное поведение по дороге в школу и домой. Сигналы светофора. Дорожные знаки «Пешеходный переход», «Подземный переход». Основные правила перехода проезжей части.

Права и обязанности учащихся. Знакомство с основными правами ребенка (на примере сказочных сюжетов). Право на жизнь. Право на образование. Право на охрану и укрепление здоровья. Право на отдых. Право на проживание в семье. Право на защиту чести и достоинства. Необходимость соблюдения прав и выполнения обязанностей учащихся.

Раздел «Диагностика индивидуальных качеств учащихся»

Первичное изучение мотивов и побуждений детей при поступлении в школу: давно мечтали о школе и очень хотели пойти учиться как можно быстрее; хотели в школу, но было очень грустно расставаться с детским садом, еще на один год согласились бы остаться дошкольниками; пришли в школу потому, что родители сказали, что они уже взрослые и им нужно учиться.

Диагностика особенностей личностного развития ребенка: отношение к окружающим взрослым; взаимоотношения со сверстниками; отношение к самому себе (самооценка).

Диагностика развития зрительно-пространственного восприятия и зрительно-моторной координации.

Диагностика развития произвольной регуляции действий. Графический диктант (диагностическая методика Д.Б.Эльконина).

Диагностика развития переключения и распределения внимания учащихся.

Диагностика индивидуальной готовности учащихся к усвоению содержания учебных предметов «Обучение грамоте», «Математика», «Человек и мир», «Трудовое обучение», «Изобразительное искусство»: развитие мелкой моторики и графических умений; определение круга знаний и представлений о предметах и явлениях окружающей действительности.

Изучение учебных предпочтений учащихся в процессе знакомства с учебными предметами «Обучение грамоте», «Математика», «Человек и мир», «Трудовое обучение», «Музыка», «Изобразительное искусство», «Физическая культура и здоровье».

ПРИМЕРНОЕ РАСПРЕДЕЛЕНИЕ УЧЕБНОГО МАТЕРИАЛА ПО УЧЕБНЫМ ДНЯМ1

(20 дней по 3 урока, всего 60 ч)

______________________________

1 Учитель имеет право вносить изменения в примерное распределение учебного материала.

Первый учебный день

Урок 1. Беларусь – наша Родина.

Урок 2. Знакомство с учителем и одноклассниками.

Урок 3. Экскурсия по учреждению образования.

Второй учебный день

Урок 1. Правила поведения ученика на уроке и перемене.

Урок 2. Знакомство с правилами письма: учимся правильно сидеть, держать ручку и карандаш. Пространственная ориентация.

Урок 3. Режим дня учащегося.

Третий учебный день

Урок 1. Ориентировка на листе с разлиновкой в клетку.

Урок 2. Организация рабочего места. Дежурство учащихся.

Урок 3. Выполнение действий по алгоритму.

Четвертый учебный день

Урок 1. Освоение приема сравнения: выделение признаков предметов на основе их сопоставления.

Урок 2. Ориентировка по линейкам рабочей строки. Развитие графических навыков: прямые линии, круг и полукруг.

Урок 3. Правила вежливости.

Пятый учебный день

Урок 1. Выполнение действий на основе системы ориентиров.

Урок 2. Освоение приемов обобщения и классификации.

Урок 3. Добрые поступки в жизни человека.

Шестой учебный день

Урок 1. Развитие зрительно-пространственной координации и воображения.

Урок 2. Составление рассказа по опорным словам.

Урок 3. Обобщение и классификация предметов по различным признакам.

Седьмой учебный день

Урок 1. Освоение приема смыслового соотнесения.

Урок 2. Рациональные приемы заучивания наизусть.

Урок 3. Подготовка руки к письму. Развитие графических навыков: линии с закруглением внизу, полуовал.

Восьмой учебный день

Урок 1. Освоение приема систематизации.

Урок 2. Выполнение действий по правилу, инструкции.

Урок 3. Правила общения в ситуации сотрудничества.

Девятый учебный день

Урок 1. Развитие произвольного внимания.

Урок 2. Алгоритм составления загадок.

Урок 3. Закрепление приемов запоминания и воспроизведения.

Десятый учебный день

Урок 1. Выделение общих и отличительных признаков предметов.

Урок 2. Подготовка руки к письму. Развитие графических навыков: параллельные линии, линии с петлей, полуовал.

Урок 3. Обобщение знаний о правилах дорожного движения.

Одиннадцатый учебный день

Урок 1. Взаиморасположение предметов в пространстве.

Урок 2. Развитие зрительно-пространственной координации и воображения.

Урок 3. Временные представления: сутки, дни недели.

Двенадцатый учебный день

Урок 1. Закрепление приемов сравнения, классификации и систематизации.

Урок 2. Подготовка руки к письму. Развитие координации движения, графических навыков.

Урок 3. Развитие восприятия, внимания и воображения.

Тринадцатый учебный день

Урок 1. Развитие звуковой культуры речи, знакомство с приемами словообразования.

Урок 2. Развитие зрительно-пространственной координации и воображения.

Урок 3. Восприятие временной протяженности.

Четырнадцатый учебный день

Урок 1. Конструирование из геометрических фигур по замыслу и образцу.

Урок 2. Рисование на тему «Школа».

Урок 3. Подготовка руки к письму. Развитие графических навыков: линии с закруглением внизу, полуовал, круг.

Пятнадцатый учебный день

Урок 1. Выделение частей целого на основе зрительного восприятия и воображения.

Урок 2. Освоение приемов запоминания и воспроизведения на основе зрительной памяти.

Урок 3. Развитие зрительно-пространственного восприятия и координации движений.

Шестнадцатый учебный день

Урок 1. Закрепление приемов логического мышления: классификация, смысловое соотнесение.

Урок 2. Развитие творческого воображения: фантазирование.

Урок 3. Рисование на тему «Моя семья».

Семнадцатый учебный день

Урок 1. Подготовка руки к письму. Развитие графических навыков: овал, полуовал.

Урок 2. Укрепление здоровья: зарядка, занятие спортом.

Урок 3. Рисование на тему «Мой друг, мои друзья».

Восемнадцатый учебный день

Урок 1. Временные представления: год, месяц, пора года.

Урок 2. Выполнение действий по словесной инструкции.

Урок 3. Освоение приема последовательного анализа.

Девятнадцатый учебный день

Урок 1. Закрепление приемов логического мышления: сравнение, обобщение, смысловое соотнесение.

Урок 2. Подготовка руки к письму. Развитие координации движения, графических навыков.

Урок 3. Моделирование количественных отношений.

Двадцатый учебный день

Урок 1. Права и обязанности учащихся.

Урок 2. Знакомство с учебными предметами.

Урок 3. Праздник «Посвящение в ученики».

ОСНОВНЫЕ ТРЕБОВАНИЯ К РЕЗУЛЬТАТАМ УЧЕБНОЙ ДЕЯТЕЛЬНОСТИ УЧАЩИХСЯ

Знать/понимать:

значение учебы в жизни человека;

правила школьного приветствия учителя, одноклассников, работников школы;

правила общения с учителем, одноклассниками, работниками школы;

правила поведения на уроке и перемене;

правила учебного сотрудничества в паре, группе.

Уметь (владеть способами познавательной деятельности):

использовать сравнение для установления общих и отличительных свойств объектов;

распределять объекты в группы по общему признаку (такие же, как...);

устанавливать и называть характерные (легко различимые) признаки наблюдаемого объекта;

устно описывать объект наблюдения по предложенному алгоритму;

выполнять действия в определенной последовательности (по инструкции, алгоритму);

соотносить результат своей деятельности с эталоном, образцом;

оценивать результаты своей деятельности в соответствии с поставленной задачей и выбранным критерием.

Использовать приобретенные знания и умения в практической деятельности и повседневной жизни:

использовать учебные принадлежности в соответствии с их назначением;

соблюдать правила безопасной работы с учебными принадлежностями;

готовить рабочее место, поддерживать порядок на рабочем месте;

кратко рассказывать о себе, своей семье, друге, школе;

составлять небольшие рассказы с элементами описания предмета (по алгоритму);

составлять рассказы по картинке, серии сюжетных картинок;

участвовать в диалоге в условиях повседневного общения: задавать простые вопросы (кто, что, где, когда) и отвечать на вопросы собеседника;

использовать нормы речевого этикета в ситуациях повседневного и учебного общения (обращение, приветствие, прощание, знакомство, благодарность, извинение, поздравление);

работать в паре и группе (договариваться, распределять работу, получать общий результат, оценивать свой вклад);

планировать свою деятельность и осуществлять контроль ее хода;

находить ошибки в своей и чужой учебной работе и устранять их.

УЧЕБНО-МЕТОДИЧЕСКОЕ ОБЕСПЕЧЕНИЕ ОБРАЗОВАТЕЛЬНОГО ПРОЦЕССА

Цірынава, В.І. Уводзіны ў школьнае жыццё / Введение в школьную жизнь: вучэб. дапам. для 1-га кл. устаноў агул. сярэд. адукацыі з беларус. і рус. мовамі навучання / В.І. Цірынава. – Мінск: Нац. ін-т адукацыі, 2014, 2015.

Тиринова, О.И. Введение в школьную жизнь: учеб.-метод. пособие для учителей учреждений общ. сред. образования с рус. яз. обучения / О.И. Тиринова. – Минск: Нац. ин-т образования, 2011; Аверсэв, 2012.

Тиринова, О.И. Введение в школьную жизнь: учеб. нагляд. пособие для учителей учреждений общ. сред. образования с белорус. и рус. яз. обучения / О.И. Тиринова. – Минск: Нац. ин-т образования, 2011; Аверсэв, 2012.

 

 

ЗАЦВЕРДЖАНА

Пастанова
Міністэрства адукацыі
Рэспублікі Беларусь

15.07.2015 № 83

Вучэбная праграма па вучэбным прадмеце «Уводзіны ў школьнае жыццё» для I класа ўстаноў агульнай сярэдняй адукацыі з беларускай мовай навучання і выхавання

УВОДЗIНЫ Ў ШКОЛЬНАЕ ЖЫЦЦЁ

Тлумачальная запіска

Пачатак навучання на I ступені агульнай сярэдняй адукацыі з’яўляецца найважнейшым этапам у развіцці дзіцяці. Вучню трэба прывыкнуць да зменаў у рэжыме дня і распарадку вучэбных заняткаў, навучыцца мець зносіны і ўзаемадзейнічаць з настаўнікамі і аднакласнікамі, асвоіць новую для яго дзейнасць – вучэбную.

Найбольш складанымі для ўсіх вучняў з’яўляюцца першыя тыдні навучання, таму ў сістэме агульнай сярэдняй адукацыі ствараюцца асаблівыя ўмовы для арганізацыі адукацыйнага працэсу ў першапачатковы перыяд навучання.

Інтэграваны вучэбны курс «Уводзіны ў школьнае жыццё» праводзіцца ў верасні ў рамках агульнай колькасці вучэбных гадзін, прадугледжаных Тыпавым вучэбным планам для арганізацыі адукацыйнага працэсу ў I класе.

На вывучэнне курса вылучаецца 60 вучэбных гадзін, якія размяркоўваюцца раўнамерна – па 3 гадзіны ў дзень на працягу першых 20 вучэбных дзён.

У гэты перыяд у вучэбны расклад уключаюцца ўрокі курса «Уводзіны ў школьнае жыццё» (па 3 урокі кожны дзень) і ўрокі па вучэбных прадметах «Фізічная культура і здароўе», «Музыка». Урокі па іншых вучэбных прадметах не праводзяцца.

Пасля заканчэння курса «Уводзіны ў школьнае жыццё» пачынаецца сістэматычнае навучанне па вучэбных праграмах «Навучанне грамаце», «Русский язык», «Матэматыка», «Чалавек і свет», «Працоўнае навучанне», «Выяўленчае мастацтва». Працягваецца вывучэнне вучэбных прадметаў «Фізічная культура і здароўе», «Музыка».

Роля інтэграванага вучэбнага курса «Уводзіны ў школьнае жыццё» абумоўлена яго функцыянальным прызначэннем – адаптацыяй, развіццём і дыягностыкай. Паступовае ўключэнне вучняў у адукацыйны працэс забяспечвае паспяховасць прыстасавання арганізма дзіцяці да новых умоў жыццядзейнасці. Курс закладвае аснову для развіцця вучняў – актывізуе адвольнасць псіхічных працэсаў (мыслення, памяці, увагі, успрымання, уяўлення), самарэгуляцыю паводзін, спрыяе фарміраванню элементарных агульнавучэбных уменняў і навыкаў, засваенню спосабаў вучэбнага ўзаемадзеяння. Змест вучэбных заданняў дазваляе педагогу ў гульнявой форме правесці дыягностыку асаблівасцей індывідуальнага развіцця вучняў, вызначыць іх гатоўнасць да засваення зместу вучэбных прадметаў, якія будуць вывучацца пасля заканчэння курса «Уводзіны ў школьнае жыццё».

Асноўная мэта курса «Уводзіны ў школьнае жыццё» – стварэнне аптымальных умоў для паспяховай адаптацыі вучняў І класа да навучання ва ўстанове агульнай сярэдняй адукацыі.

Дасягненне мэты ажыццяўляецца за кошт рашэння наступных задач:

развіццё вучэбнай матывацыі, фарміраванне станоўчых эмацыянальна-каштоўнасных адносін да школы, навучання і новай сацыяльнай ролі «вучня»;

дыягностыка, падтрымка і развіццё індывідуальнасці вучня, актывізацыя адвольнасці псіхічных працэсаў успрымання, увагі, уяўлення, памяці, мыслення, развіццё сенсаматорных навыкаў;

засваенне асноўных форм узаемадзеяння з настаўнікам і аднакласнікамі ў працэсе ажыццяўлення вучэбнай дзейнасці, развіццё навыкаў зносін і навучальнага супрацоўніцтва;

фарміраванне элементарных агульнавучэбных уменняў, навыкаў і спосабаў дзеяння, засваенне найпрасцейшых прыёмаў самакантролю і самаацэнкі вынікаў вучэбнай дзейнасці.

Рашэнне пастаўленых задач забяспечвае дасягненне вучнямі асобасных і метапрадметных вынікаў.

Асобасныя вынікі ўключаюць адаптацыю вучняў да новых умоў навучання на I ступені агульнай сярэдняй адукацыі, прыняцце і засваенне сацыяльнай ролі вучня, праяўленне цікавасці да атрымання новых ведаў і засваення новых спосабаў дзеяння, жаданне вучыцца, прыняцце правілаў школьнага жыцця і іх выкананне, гатоўнасць да засваення вучэбных прадметаў і пераадоленне цяжкасцей у працэсе навучання.

Метапрадметныя вынікі ўключаюць засваенне вучнямі элементарных агульнавучэбных уменняў і навыкаў (вучэбна-дзейнасных, вучэбна-арганізацыйных, вучэбна-інтэлектуальных, вучэбна-інфармацыйных, вучэбна-камунікатыўных) як састаўной часткі ўніверсальных вучэбных дзеянняў.

Вучні набываюць першапачатковы вопыт ажыццяўлення вучэбнай дзейнасці: прымаюць ад настаўніка вучэбна-практычную задачу; назіраюць і аналізуюць прадметы навакольнага свету з мэтай выдзялення іх істотных прыкмет; вылучаюць сістэму арыенціраў – вучацца арыентавацца ў прасторы, на старонцы вучэбнага дапаможніка і лісце (без разліноўкі і з разліноўкай у клетку і лінейку); засвойваюць рацыянальныя прыёмы запамінання вучэбнага матэрыялу; прытрымліваюцца пакрокавай інструкцыі пры выкананні вучэбнага задання; кантралююць сваю дзейнасць і ацэньваюць яе вынік па зададзеных крытэрыях.

Пры арганізацыі вучэбнага дня і вучэбных заняткаў курса «Уводзіны ў школьнае жыццё» варта ўлічваць узроставыя асаблівасці вучняў. Дзіця шасцігадовага ўзросту хутка стамляецца, працэсы ўзбуджэння ў яго пераважаюць над працэсамі тармажэння. Вучань стамляецца ад статычнай паставы, яму цяжка сядзець за партай нерухома.

Узроставыя асаблівасці вучняў І класа патрабуюць стварэння для іх асаблівых умоў навучання. Уважлівае, клапатлівае і цярплівае стаўленне да дзіцяці з боку значымых для яго дарослых (педагогаў і бацькоў), разуменне ўнутраных прычын змен, якія адбываюцца з ім, дапамогуць пераадолець усе цяжкасці адаптацыйнага перыяду.

Асноўныя педагагічныя ўмовы, якія забяспечваюць паспяховасць адаптацыі вучняў да навучання ва ўстанове агульнай сярэдняй адукацыі.

1. Рэалізацыя індывідуальнага падыходу да вучняў.

У першы месяц навучання педагог вывучае асаблівасці індывідуальнага развіцця кожнага вучня. Вучні па-рознаму ўспрымаюць інфармацыю, аналізуюць яе, у іх розная працаздольнасць, памяць, увага, узровень падрыхтаванасці да школы. Усе гэтыя адрозненні неабходна не толькі ведаць, але і ўлічваць пры арганізацыі навучання. Настаўніку неабходна мець поўнае ўяўленне аб стане здароўя вучня, уключаючы не толькі фізічнае, але і псіхічнае здароўе, сацыяльны дабрабыт і сацыяльную адаптаванасць.

Ступень здольнасці да навучання, стан здароўя і функцыянальны стан арганізма вучня вызначаюць у комплексе тую меру высілкаў і намаганняў, якія патрабуюцца ад яго для выканання вучэбных заданняў. Калі нагрузка празмерная, перавышае мяжу функцыянальных магчымасцей арганізма, непазбежна надыходзіць парушэнне стану здароўя. Менавіта гэтага і не павінен дапусціць настаўнік.

2. Арганізаваны пачатак вучэбнага дня.

Вучэбны дзень рэкамендуецца пачынаць з ранішняй сустрэчы, якая праводзіцца да пачатку вучэбных заняткаў.

Ранішняя сустрэча задавальняе патрэбу вучняў у зносінах, забяспечвае спакойны пераход ад пазавучэбнага часу да вучэбнага, стварае ўстаноўку на засваенне вучэбнай інфармацыі і спрыяе матывацыі наступнай дзейнасці.

Настаўнік загадзя вызначае месца для правядзення ранішніх сустрэч. Гэта можа быць вольнае месца ў вучэбным кабінеце або гульнявым пакоі. Пажадана, каб выбранае месца дазваляла арганізаваць розныя формы зносін педагога і вучняў: стоячы па крузе, стоячы побач з пераноснай дошкай, седзячы на дыване, седзячы на састаўленых у круг крэслах і інш. Асноўная ўмова – правядзенне ранішняй сустрэчы ў максімальна камфортных абставінах.

Складальнымі элементамі ранішняй сустрэчы з’яўляюцца:

прывітанне;

навіны класа (паведамленне настаўніка аб вучэбным дні, расказы вучняў аб важных падзеях у іх жыцці, праект «Герой дня»);

дыдактычная, развіваючая або рухавая гульня.

Настаўнік і ўсе вучні ўтвараюць круг, бяруцца за рукі. Размяшчэнне вучняў змяняецца ў залежнасці ад ўстаноўкі настаўніка, звязанай з запланаванай гульнёй, тэмай ранішняй сустрэчы або будучага ўрока. Форма прывітання таксама мяняецца, вучні называюць адзін аднаго па імёнах, жадаюць адзін аднаму добрага дня і добрага настрою, вучацца з павагай звяртацца да сваіх аднакласнікаў. У якасці прывітання можна выкарыстоўваць чатырохрадкоўе або рыфмаванку, якая наладжвае вучняў на сумесную дзейнасць.

Настаўнік коратка распавядае аб вучэбным дні. Напрыклад: «Сёння наш дзень будзе прысвечаны вывучэнню асноўных школьных правілаў. Мы даведаемся, як школьнікі вітаюцца адзін з адным і з настаўнікам, як вітаюць уваходзячых у клас дарослых, будзем вучыцца быць уважлівымі і стараннымі вучнямі».

Падчас ранішняй сустрэчы педагог можа прапанаваць вучням падзяліцца радаснымі навінамі ці сумнымі перажываннямі, расказаць пра свае праблемы або трывогі. Настаўнік тлумачыць, што чалавек дзеліцца сваімі пачуццямі з людзьмі, якія акружаюць яго, каб разам радавацца поспехам або супольна знайсці спосабы справіцца з цяжкасцямі. Вельмі важна стварыць даверныя адносіны паміж вучнямі і настаўнікам.

Знаёмства вучняў адзін з адным забяспечвае праект «Герой дня». Кожны дзень адзін з вучняў класа выступае ў ролі «героя дня». Чарга ўсталёўваецца ў гульнявой форме (лічылкай, фантамі, латарэяй або іншымі спосабамі). «Герой дня» рыхтуе расказ пра сябе для ранішняй сустрэчы (як мяне завуць; колькі мне гадоў; мая сям’я; мая любімая цацка; мой любімы занятак у вольны час і інш.). Настаўнік тлумачыць, што званне «герой дня» да многага абавязвае: дзіця павінна стаць на адзін дзень самым лепшым вучнем класа – старанным і руплівым у вучобе, выхаваным, уважлівым, добрым і спагадлівым. Усе вучні класа павінны знайсці магчымасць на працягу вучэбнага дня сказаць добрыя словы «герою дня», падтрымаць яго і аказаць дапамогу, калі яна неабходная. У класе можа быць аформлены плакат «Герой дня» з месцам для фатаграфіі вучня.

Гульні павінны вырашаць розныя дыдактычныя і развіваючыя задачы, па магчымасці быць блізкімі да матэрыялу заняткаў вучэбнага дня.

3. Выкананне асноўных рэжымных момантаў у структуры вучэбнага дня.

У рэжыме вучэбнага дня вучняў першага класа прадугледжваецца правядзенне дынамічных перамен з арганізацыяй рухавых гульняў.

На кожным уроку праводзяцца дзве фізкультхвілінкі, якія ўключаюць практыкаванні для захавання правільнай паставы, прафілактыкі стомы вачэй і рэлаксацыі.

Самы эфектыўны спосаб папярэджання і своечасовага зняцця стомы дзіцяці – рухавая актыўнасць, якая павінна складаць не менш за 60 % ад агульнага часу знаходжання вучняў ва ўстанове агульнай сярэдняй адукацыі і ахопліваць усе віды фізкультурна-аздараўленчай дзейнасці. Правільнае ўключэнне і размеркаванне ў рэжыме дня рухавых гульняў, правядзенне паўнавартасных фізкультхвілінак на ўроках аказвае дабратворны ўплыў на функцыянаванне ўсіх сістэм арганізма вучня.

4. Чаргаванне формаў арганізацыі вучэбнай дзейнасці.

Адукацыйны працэс варта будаваць такім чынам, каб вучань меў магчымасць рухацца, перамяшчацца па класе, адпачываць ад статычнай паставы. На ўроках разумна чаргуюцца розныя віды дзейнасці, выкарыстоўваюцца разнастайныя формы арганізацыі вучэбнай дзейнасці вучняў. Працэс навучання павінен гнутка спалучаць калектыўную (франтальную) працу, вучэбную працу ў парах або групах і індывідуальную дзейнасць вучняў. Змяняючы формы вучэбнага ўзаемадзеяння, вучням дазваляецца свабодна перамяшчацца па класе.

Франтальная работа можа быць арганізавана на дыване.

Не варта патрабаваць ад вучняў бездакорнай пасадкі на працягу ўсяго ўрока. Правільная пасадка вучня за партай неабходна толькі падчас выканання пісьмовых заданняў.

5. Аптымальны рэжым вучэбнай нагрузкі на ўроку.

Вучэбная нагрузка павінна быць пасільнай для вучняў першага класа. Педагогу неабходна разумна дазаваць вучэбныя заданні, чаргаваць іх з хвілінкамі адпачынку. Змест вучэбнага курса прадугледжвае дыферэнцыраваны падыход настаўніка да адбору вучэбнага матэрыялу, зыходзячы з узроўню падрыхтоўкі вучняў. Заданні, не выкананыя на ўроку, на дом не задаюцца.

Урок будуецца ў наступнай лагічнай паслядоўнасці.

1. Арганізацыйны этап. Паведамленне тэмы ўрока.

2. Матывацыя дзейнасці вучняў. Пастаноўка праблемы або вучэбна-практычнай задачы (прыкладныя пытанні настаўніка: «Адказ на якое пытанне будзем шукаць?», «Чаму будзем вучыцца?», «Што неабходна зрабіць?»).

3. Выкананне першага задання. Самаацэнка, узаемаацэнка.

4. Падвядзенне вынікаў работы на дадзеным этапе ўрока (прыкладныя пытанні настаўніка: «Знайшлі адказ на пытанне?», «Чаму навучыліся, выконваючы гэта практыкаванне?»).

5. Фізкультхвілінка.

6. Пастаноўка новай вучэбна-практычнай задачы.

7. Выкананне другога задання. Самаацэнка, узаемаацэнка.

8. Падвядзенне вынікаў работы на дадзеным этапе ўрока.

9. Фізкультхвілінка.

10. Пастаноўка новай вучэбна-практычнай задачы.

11. Выкананне трэцяга задання. Самаацэнка, узаемаацэнка.

12. Падвядзенне вынікаў работы на дадзеным этапе ўрока.

13. Вынік урока. Рэфлексіўны аналіз вучнямі сваёй дзейнасці і яе вынікаў.

Кожны этап урока павінен мець лагічную завершанасць і сувязь з наступнай работай. Пераход ад аднаго этапа ўрока да другога ажыццяўляецца плаўна, але вельмі выразна – з пастаноўкай дыдактычнай мэты выканання таго ці іншага практыкавання. Настаўнік прапануе наступнае заданне, калі ўпэўнены, што ўсе вучні гатовыя да яго ўспрымання:

прыбраны дыдактычны матэрыял пасля папярэдняга задання;

вучні праяўляюць цікавасць да далейшай работы;

адсутнічаюць відавочныя прыкметы стамлення (зніжэнне ўвагі, тэмпу работы; агульная «рухавая турбота»; павелічэнне колькасці памылак у адказах вучняў).

6. Спалучэнне гульнявых і вучэбных матываў дзейнасці.

Пераход ад гульнявой дзейнасці да вучэбнай павінен быць паступовым. Курс «Уводзіны ў школьнае жыццё» дапускае шырокае выкарыстанне нагляднасці, гульнявых метадаў навучання, дыдактычных гульняў і практыкаванняў гульнявога характару. Гульнявая сітуацыя павінна быць непасрэдна звязана з вучэбным матэрыялам урока. Пры выбары гульні ў першую чаргу неабходна ацаніць яе пазнавальны патэнцыял і дыдактычную накіраванасць, а не займальнасць сюжэта.

На ўроках арганізуецца практычная дзейнасць вучняў: маляванне і размалёўванне, абвядзенне контураў і штрыхоўка, пісьмо элементаў літар, графічныя дыктоўкі і маляванне па клетках, злучэнне прадметаў стрэлкамі, выкананне задання з выбарам наклейкі з дадатка, работа з геаметрычным наборам і лічыльнымі палачкамі, лепка і інш.

Метады і прыёмы навучання павінны спрыяць актывізацыі пазнавальнай дзейнасці, самастойнасці вучняў, падтрымліваць іх адвольную ўвагу.

7. Асваенне спосабаў ажыццяўлення вучэбнай дзейнасці.

Вучань становіцца суб’ектам вучэбнай дзейнасці толькі на аснове такіх асобасных утварэнняў, як актыўнасць, самастойнасць і зносіны.

Важна навучыць кожнага вучня слухаць і ўспрымаць канкрэтнае вучэбнае заданне, звернутае да ўсяго класа. Першыя вучэбныя патрабаванні павінны быць вельмі простымі, яснымі і кароткімі. Кожнае новае для вучняў вучэбнае дзеянне ўводзіцца пакрокава. Для асваення правільнай паслядоўнасці выканання вучэбных дзеянняў выкарыстоўваюцца апорныя схемы і алгарытмы.

Перад выкананнем кожнага задання настаўнік інструктуе ўвесь клас, індывідуальную дапамогу аказвае павольна працуючым вучням. Педагог прывучае вучняў абмяркоўваць будучую работу, планаваць свае дзеянні ў адпаведнасці з умовамі вучэбнай задачы, арганізуе ўзаемадапамогу пры выкананні практычных заданняў. Паступова выпрацоўваецца ўменне вучняў працаваць прыкладна ў адным тэмпе.

Выкананне кожнага практычнага задання павінна заканчвацца праверкай і ацэнкай. Гэтыя вучэбныя дзеянні адрозніваюць вучэбнае заданне ад гульнявога. Настаўнік дапамагае вучню асэнсаваць зробленыя аперацыі, вучыць ажыццяўляць паэтапны кантроль сваіх дзеянняў, ацэньваць працу па зададзеных крытэрыях.

На ўроку неабходна ствараць сітуацыі, у якіх вучні змогуць весці паміж сабой вучэбны дыялог: задаваць адзін аднаму пытанні, каменціраваць адказы аднакласнікаў.

Такім чынам ажыццяўляецца паступовае ўключэнне вучня ў вучэбную дзейнасць – ён не толькі праяўляе актыўнасць і імкнецца вучыцца, але і свядома авалодвае спосабамі вучэбных дзеянняў.

8. Навучанне на змястоўна-ацэначнай аснове без выкарыстання адзнак.

Курс «Уводзіны ў школьнае жыццё» прадугледжвае знаёмства вучняў з рознымі формамі кантрольна-ацэначнай дзейнасці: самакантролем і самаацэнкай, узаемакантролем і ўзаемаацэнкай, кантролем і ацэнкай з боку настаўніка. Прадметам аналізу становяцца індывідуальныя вучэбныя дасягненні кожнага вучня. Не дапускаецца параўнанне вучняў паміж сабой.

Для фіксацыі вынікаў кантрольна-ацэначнай дзейнасці выкарыстоўваюцца знакі «+», «–», «?» і лінеечкі самаацэнкі. Ацэньванне любога дзеяння першапачаткова ажыццяўляецца вучнем, а толькі потым – педагогам (прыярытэт самаацэнкі). Разам з вучнямі вызначаецца крытэрый, па якім будзе праводзіцца ацэньванне. Крытэрыяў не павінна быць многа, паколькі для кожнага з іх неабходна асобная шкала для фіксацыі вынікаў. Пачынаць навучанне варта з выкарыстання толькі аднаго крытэрыю, выразна сфармуляванага і зразумелага вучням (напрыклад, адпаведнасць выкананай работы ўзору).

Недапушчальна ўвядзенне ў якасці знакаў ацэнкі сонейка, смайлікаў, казачных герояў ці людзей, якія выказваюць «радасць» (сонейка ўсміхаецца), «сум» (сонейка сумуе) ці інш. Такія знакі ўспрымаюцца вучнямі вельмі эмацыянальна. Многія вучні хвалююцца, калі «сонейка» («смайлік» або «герой») у іх сшытку ім не ўсміхаецца. Сонейка павінна свяціць і ўсміхацца ўсім, нават калі ў вучня нешта не атрымалася пры выкананні задання. Ён прыйшоў у школу вучыцца і мае права на памылку.

Для вучня першага класа асабліва важна адчуць, перажыць радасць поспеху ад самастойна выкананага задання, гонар за пераадоленне першых школьных цяжкасцей. Настаўнік павінен зрабіць усё магчымае, каб вучань паверыў у свае сілы. Таленавіты педагог здольны арганізаваць сітуацыю поспеха для ўсіх, знайсці магчымасць пахваліць і падтрымаць кожнага.

ЗМЕСТ ВУЧЭБНАГА КУРСА

Змест урокаў інтэграванага вучэбнага курса «Уводзіны ў школьнае жыццё» складае комплекс гульняў і практыкаванняў развіваючага характару, накіраваных на актывізацыю працэсаў успрымання, уяўлення, памяці, адвольнай увагі, разумовых аперацый, выпрацоўку сэнсаматорных навыкаў, знаёмства з правіламі школьнага жыцця, засваенне агульнавучэбных уменняў і навыкаў, спосабаў пазнавальнай дзейнасці.

Рэалізацыя названых мэт дасягаецца ў выніку засваення наступнага абагульненага зместу адукацыі.

Раздзел «Правілы школьнага жыцця»

Знаёмства з установай агульнай сярэдняй адукацыі (экскурсія). Школьныя памяшканні, іх прызначэнне. Праца дарослых ва ўстанове адукацыі. Знаёмства з прафесіяй настаўніка.

Вучэбны клас. Абавязкі дзяжурных па класе. Выкананне найпрасцейшых даручэнняў настаўніка па падтрыманні парадку ў вучэбным памяшканні.

Правілы паводзін у школьнай сталовай, бібліятэцы, спартыўнай зале, актавай зале. Абавязкі дзяжурных у сталовай.

Правілы паводзін вучня на ўроку і перапынку. Правілы школьнага прывітання. Знаёмства з правіламі: «Калі адказвае адзін вучань, усе слухаюць», «Гатовы да адказу – падымі руку», «Вучань для адказу ўстае», «У адказ на словы прывітання вучні моўчкі ўстаюць», «У пачатку і канцы кожнага ўрока вучні стоячы вітаюць настаўніка».

Увядзенне знакаў «Паднятая рука», «Забарона паднятай рукі», «Адказ хорам», «Работа ў пары», «Праблема», «Пастка».

Знаёмства з вучэбнымі прадметамі, якія трэба будзе вывучаць пасля завяршэння курса «Уводзіны ў школьнае жыццё».

Сімвалічнае прысвячэнне дзяцей у вучні.

Раздзел «Спосабы арганізацыі вучэбнай дзейнасці. Агульнавучэбныя ўменні і навыкі»

Практычнае знаёмства з прызначэннем асноўных вучэбных прыналежнасцей і правіламі іх выкарыстання. Падрыхтоўка неабходных вучэбных прыналежнасцей і рабочага месца да ўрока (пад кіраўніцтвам настаўніка). Падтрыманне парадку на рабочым месцы. Засваенне рацыянальных спосабаў размяшчэння на парце вучэбных прыналежнасцей, іх збору пасля выканання вучэбнага задання і пасля ўрока.

Засваенне ўменняў збіраць партфель (ранец) і падтрымліваць у ім парадак (калі вучэбныя прыналежнасці захоўваюцца ў партфелі або ранцы).

Арыенціроўка ў вучэбным дапаможніку на аснове выкарыстання нумарацыі старонак або ўмоўных абазначэнняў новага вучэбнага дня (сонейка) і новага ўрока (званок). Арыенціроўка на старонцы вучэбнага дапаможніка. Пошук вучэбнага задання на старонцы вучэбнага дапаможніка.

Планаванне дзейнасці: прыняцце мэты, адбор сродкаў для выканання вучэбнага задання; вызначэнне паслядоўнасці дзеянняў.

Спосабы кантролю і ацэнкі дзейнасці. Знаёмства з найпрасцейшымі формамі самакантролю і самаацэнкі. Крытэрыі для ацэнкі выкананай работы: правільнасць (без памылак), адпаведнасць узору.

Выкарыстанне знакаў «+», «–», «?» для фіксацыі вынікаў кантрольна-ацэначнай дзейнасці. Лінеечкі самаацэнкі.

Узаемаправерка і ўзаемаацэнка вучнямі выкананай работы.

Суаднясенне вынікаў самаацэнкі, узаемаацэнка з ацэнкай настаўніка.

Удзел у падвядзенні вынікаў кожнага этапу ўрока. Рэфлексіўны аналіз вучэбных дзеянняў па пытаннях настаўніка: «Чаму навучыліся, выконваючы гэта практыкаванне (гэтыя заданні)?», «Пра што даведаліся?», «Што паўтарылі?», «Што зацікавіла?», «Ці дасягнулі пастаўленай мэты (адказалі на пытанне)?», «Які вынік атрымалі?» і інш.

Асэнсаванне вынікаў дзейнасці ў канцы ўрока. Калектыўны вучэбны дыялог з працягам выказванняў: «Сёння на ўроку я навучыўся...», «На ўроку я даведаўся (зразумеў), што...», «У мяне атрымалася...», «Я змог...», «Мне вельмі спадабалася заданне...», «На ўроку мне было лёгка (цяжка)...» і інш.

Раздзел «Спосабы арганізацыі вучэбнага супрацоўніцтва»

Правілы вучэбнага супрацоўніцтва: дагавор аб размеркаванні работы, добрасумленнае выкананне работы для атрымання агульнага выніку, ацэнка ўкладу кожнага члена групы, справаздача аб праведзенай рабоце.

Работа ў пары. Размеркаванне роляў для работы ў пары «настаўнік – вучань». Уменне дамовіцца аб выкананні агульнага задання. Узгадненне крытэрыяў для ацэнкі. Узаемакантроль і ўзаемаацэнка выкананай работы.

Работа ў групе. Размеркаванне роляў і абавязкаў у групе. Адказнасць кожнага за агульны вынік дзейнасці. Ацэнка свайго ўкладу ў агульны вынік. Правілы справаздачы групы.

Удзел у вучэбным дыялогу: уменне ставіць пытанне, будаваць адказ, абменьвацца рэплікамі, шукаць доказы (тлумачыць). Уменне элементарна абгрунтоўваць выказванне.

Арганізацыя міжгрупавога ўзаемадзеяння. Вучэбны дыялог паміж парамі і групамі.

Культура ўзаемадзеяння. Правілы вырашэння канфліктаў.

Раздзел «Спосабы пазнання навакольнага свету. Актывізацыя псіхічных працэсаў»

Арыенціроўка ў прасторы.

Паняцці «права», «лева», «верх», «ніз».

Арыенціроўка на лісце без разліноўкі: цэнтр ліста, правы верхні вугал, правы ніжні вугал, левы верхні вугал, левы ніжні вугал. Размяшчэнне прадметаў на лісце ў адпаведнасці з названымі арыенцірамі.

Арыенціроўка на лісце з разліноўкай у клетку. Маляванне фігур па клетках. Графічная дыктоўка.

Арыенціроўка ў клетцы: цэнтр клеткі, правы верхні вугал, правы ніжні вугал, левы верхні вугал, левы ніжні вугал.

Арыенціроўка на лісце з разліноўкай у лінейку. Рабочы радок. Верхняя і ніжняя лініі рабочага радка. Нерабочы радок (міжрадковая прастора). Размяшчэнне элементаў літар у рабочым радку.

Узаемаразмяшчэнне прадметаў у прасторы. Паняцці «за», «перад», «на», «пад». Размяшчэнне прадметаў па вызначаным парадку (правілу).

Злучэнне кропак па правілу з выкарыстаннем лінейкі і без лінейкі.

Развіццё ўспрымання, уяўлення, увагі.

Развіццё зрокава-прасторавага ўспрымання і зрокава-маторнай каардынацыі.

Развіццё навыкаў успрымання формы, велічыні і колеру. Фарміраванне зрокавых уяўленняў аб прадметах і з’явах рэчаіснасці.

Засваенне спосабаў абследавання прадметаў: успрыманне прадмета ў цэлым; вылучэнне асноўных частак, дробных дэталей і суадносін паміж імі; знаходжанне адметных прыкмет.

Засваенне прыёму назірання. Разглядванне прадметаў навакольнага свету ў адпаведнасці з прапанаванай мэтай. Вылучэнне прыкмет (уласцівасцей) прадметаў.

Назіранне і эксперыментаванне з захаваннем колькасці вадкасці. Назіранне за эфектам зрокавага «памяншэння» і «павелічэння» вады пры яе пераліванні ў шырокую і вузкую пасудзіны.

Назіранне і эксперыментаванне з захаваннем колькасці рэчыва (на прыкладзе пластыліну).

Назіранне і эксперыментаванне з захаваннем колькасці прадметаў лічэння.

Развіццё творчага ўяўлення. Маляванне на зададзеную тэму і па ўласнай задуме. Прарысоўванне дэталей у сітуацыі выбару аднаго з прапанаваных варыянтаў. Лепка па задуме і ўзоры. Канструяванне з геаметрычных фігур па задуме і ўзоры. Фантазіраванне (складанне расказаў).

Развіццё адвольнай увагі. Трэніроўка пераключэння і размеркавання ўвагі.

Засваенне прыёмаў лагічнага мыслення.

Засваенне прыёму параўнання: вылучэнне прыкмет (уласцівасцей) аб’екта на аснове супастаўлення яго з іншым аб’ектам; вызначэнне агульных і адметных, істотных (галоўных) і неістотных (другарадных) прыкмет параўноўваемых аб’ектаў. Пошук адказаў на пытанні: «Чым падобныя?», «Чым адрозніваюцца?», «Хто такі ж, як...?» і інш. Параўнанне сюжэтных малюнкаў, пошук адрозненняў. Выказванне меркавання на аснове параўнання.

Засваенне прыёму абагульнення: аб’яднанне прадметаў (з’яў) па іх агульных і істотных прыкметах. Пошук адказаў на пытанні: «Як назваць адным словам?», «Па якой прыкмеце прадметы аб’яднаны ў адну групу?» і інш.

Засваенне прыёму класіфікацыі: аднясенне канкрэтнага аб’екта да зададзенага класа (напрыклад, кубак – да класа «посуд»); канкрэтызацыя агульнага паняцця праз адзінкавыя (напрыклад, «мэбля» – гэта шафа, канапа, стол); групоўка аб’ектаў на аснове агульных прыкмет; размеркаванне аб’ектаў па класах на аснове вылучанай прыкметы. Пошук адказаў на пытанні: «На якія групы можна падзяліць...?», «Якія яшчэ прадметы адносяцца да дадзенай групы?», «Што лішняе, хто лішні?» і інш.

Засваенне прыёму сістэматызацыі: вылучэнне розных прыкмет (уласцівасцей) прадметаў; супастаўленне прадметаў па вылучанай прыкмеце; вызначэнне заканамернасці ў пабудове шэрага прадметаў (па адной прыкмеце; па дзвюх і больш прыкметах); парадкаванне аб’ектаў па ступені інтэнсіўнасці (змяншэнні або ўзрастанні) аднаго або некалькіх прыкмет. Пошук адказаў на пытанні: «Якая прыкмета паўтараецца?», «Што змяняецца?», «Як працягнуць рад?», «У якім парадку трэба размясціць карцінкі?» і інш.

Засваенне прыёму сэнсавага суаднясення: вылучэнне сувязі прадметаў на аснове адносіны «частка – цэлае» (дах – дом), падабенства ці супрацьлегласці ўласцівасцей, функцый (ручка – аловак; дзень – ноч), прыналежнасці да аднаго роду або віду (яблык – груша), зададзенай залежнасці (малпа – банан) і інш. Пошук адказаў на пытанні: «Якая сувязь існуе паміж прадметамі?», «Чаму прадметы ўтвараюць пару?», «Па якой прыкмеце прадметы аб’яднаны ў пару (тройку)?» і інш.

Замацаванне прыёмаў лагічнага мыслення ў працэсе работы з загадкамі. Адгадванне загадак і доказ правільнасці адгадкі: вылучэнне прыкмет (уласцівасцей) невядомага аб’екта; супастаўленне ўсіх вылучаных прыкмет; суаднясенне прыкмет з пэўным прадметам (з’явай); доказ правільнасці адказу на аснове пералічэння прыкмет, уласцівых адгаданаму прадмету (з’яве). Прыдумванне загадак па алгарытме.

Засваенне рацыянальных прыёмаў запамінання.

Трэніроўка вобразнай памяці на аснове зрокавага запамінання прадметаў.

Трэніроўка славесна-лагічнай памяці на аснове запамінання групы слоў, невялікіх вершаў, паведамленняў.

Развіццё адвольнасці працэсаў запамінання і ўзнаўлення.

Засваенне прыёму паўтарэння: выкананне дзеяння ў знешнім плане (паўтарэнне з прагаворваннем услых, шэптам ці бязгучна, толькі варушачы вуснамі) і ўнутраным (разумовае паўтарэнне, пералік аб’ектаў запамінання).

Засваенне прыёмаў лагічнага запамінання: групоўка; сэнсавае суаднясенне.

Засваенне прыёмаў завучвання на памяць вершаў: на аснове рухальнай памяці (суправаджэнне дэкламацыі вершаў рухамі); вылучэнне апорных слоў; «пераказ» верша сваімі словамі (устанаўленне паслядоўнасці падзей, узнаўленне сюжэта).

Раздзел «Развіццё маўлення»

Развіццё гукавой культуры мовы.

Развіццё слыхавай памяці і маўленчага апарату, увагі да гукавога боку чутнай гаворкі (сваёй і чужой).

Удасканаленне маўленчых навыкаў: навучанне няспешнаму тэмпу і рытму маўлення, правільнаму маўленчаму дыханню, умеранай гучнасці і правільнаму інтанаванню (уменне паніжаць і павышаць голас).

Развіццё фанематычнага слыху. Распазнаванне і вылучэнне першага і апошняга гукаў у слове.

Слоўнікава-лексічная работа, словаўтварэнне.

Правільнае разуменне і ўжыванне слоў – назваў прадметаў, прыкмет, дзеянняў. Выкарыстанне абагульняючых слоў, адпаведных узроўню ведаў і жыццёвых уяўленняў вучняў: цацкі, школьныя прыналежнасці, адзенне, абутак, посуд, мэбля, інструменты, прадукты, садавіна, агародніна, ягады, кветкі і інш.

Тэматычная групоўка слоў, іх родавідавая суаднесенасць.

Практычнае знаёмства з прыёмамі словаўтварэння (у гульнявой форме). Канструяванне слоў па прапанаваным узоры.

Падбор блізкіх і супрацьлеглых па сэнсе слоў (па ўзоры).

Развіццё граматычнага ладу маўлення.

Складанне сказаў на пэўную тэму (па пытаннях настаўніка).

Абдумванне адказу на пытанне настаўніка, дакладнае яго фармуляванне, выкарыстанне пры адказе поўных і няпоўных сказаў.

Пабудова вуснага выказвання па плане-алгарытме.

Развіццё звязнага маўлення.

Складанне невялікага расказа па малюнку, серыі сюжэтных малюнкаў, асабістых назіраннях вучняў, зададзенай тэме (пад кіраўніцтвам настаўніка).

Складанне расказа-апісання па плане-алгарытме.

Раздзел «Падрыхтоўка вучняў да пісьма»

Знаёмства з гігіенічнымі правіламі пісьма: правільная пасадка, размяшчэнне сшытка на парце, уменне правільна трымаць у руцэ ручку і аловак.

Падрыхтоўка рукі да пісьма: пальчыкавая гімнастыка, свабодны рух рукі ў зададзеным кірунку. Развіццё дробнай маторыкі пальцаў, каардынацыі кісці рукі. Практыкаванні для адпачынку і зняцця мышачнага напружання рук.

Штрыхоўка ў зададзеным кірунку. Размалёўванне. Абвядзенне па контуры. Дамалёўванне фігур. Маляванне па ўзоры.

Развіццё графічных навыкаў пісьма: прамыя лініі (вертыкальныя, гарызантальныя, нахільныя), паралельныя лініі, лініі з закругленнем унізе, лініі з пятлёй, круг і паўкруг, авал і паўавал, элементы друкаваных і пісьмовых літар. Практыкаванні ў узнаўленні элементаў пісьмовых літар на рабочым радку.

Раздзел «Выхаванне і развіццё асобасных якасцей вучняў. Спосабы ўзаемадзеяння з акружаючымі»

Беларусь – наша Радзіма. Павага да дзяржаўнай сімволікі Рэспублікі Беларусь. Павага да гісторыі і традыцый Рэспублікі Беларусь.

Удакладненне ўяўленняў вучняў аб прафесіях і працы дарослых.

Засваенне этычных норм паводзін. Уважлівае стаўленне да акружаючых людзей. Правілы ветлівасці ў розных жыццёвых сітуацыях (у школе, сям’і, транспарце, магазіне). Словы падзякі. Правілы ветлівасці падчас ежы.

Дабро і зло ў жыцці чалавека. Усведамленне маральнага боку ўчынкаў людзей («добрыя» і «дрэнныя» ўчынкі, справы).

Беражлівыя адносіны да прыроды. Клопат і догляд хатніх жывёл.

Беражлівыя адносіны да рэчаў, вучэбных прыналежнасцей. Захаванне парадку і чысціні ў школе і дома.

Пашырэнне ўяўленняў пра абавязкі дзіцяці ў сям’і, пасільную дапамогу дарослым.

Пашырэнне ўяўленняў пра паняцці «сябар», «сяброўства». Фарміраванне ўмення мірыцца, прасіць прабачэння ў сябра.

Пашырэнне ўяўленняў пра здаровы лад жыцця, пра карысць зарадкі і заняткаў спортам для здароўя дзяцей, дарослых.

Бяспечныя паводзіны па дарозе ў школу і дадому. Сігналы святлафора. Дарожныя знакі «Пешаходны пераход», «Падземны пераход». Асноўныя правілы пераходу праезджай часткі.

Правы і абавязкі вучняў. Знаёмства з асноўнымі правамі дзіцяці (на прыкладзе казачных сюжэтаў). Права на жыццё. Права на адукацыю. Права на ахову i ўмацаванне здароўя. Права на адпачынак. Права на пражыванне ў сям’і. Права на абарону гонару і годнасці. Неабходнасць захавання правоў і выканання абавязкаў вучняў.

Раздзел «Дыягностыка індывідуальных якасцей вучняў»

Першаснае вывучэнне матываў і памкненняў дзяцей пры паступленні ў школу: даўно марылі аб школе і вельмі хацелі пайсці вучыцца як мага хутчэй; хацелі ў школу, але было вельмі сумна развітвацца з дзіцячым садам, яшчэ на адзін год пагадзіліся б застацца дашкольнікамі; прыйшлі ў школу таму, што бацькі сказалі, што яны ўжо дарослыя і ім трэба вучыцца.

Дыягностыка асаблівасцей асобаснага развіцця вучня: стаўленне да акружаючых дарослых; узаемаадносіны з аднакласнікамі; стаўленне да самога сябе (самаацэнка).

Дыягностыка развіцця зрокава-прасторавага ўспрымання і зрокава-маторнай каардынацыі.

Дыягностыка развіцця адвольнай рэгуляцыі дзеянняў. Графічная дыктоўка (дыягнастычная методыка Д.Б.Эльконіна).

Дыягностыка развіцця пераключэння і размеркавання ўвагі вучняў.

Дыягностыка індывідуальнай гатоўнасці вучняў да засваення зместу вучэбных прадметаў «Навучанне грамаце», «Матэматыка», «Чалавек і свет», «Працоўнае навучанне», «Выяўленчае мастацтва»: развіццё дробнай маторыкі і графічных уменняў; вызначэнне круга ведаў і ўяўленняў аб прадметах і з’явах навакольнай рэчаіснасці.

Вывучэнне вучэбных пераваг вучняў у працэсе знаёмства з вучэбнымі прадметамі «Навучанне грамаце», «Матэматыка», «Чалавек і свет», «Працоўнае навучанне», «Музыка», «Выяўленчае мастацтва», «Фізічная культура і здароўе».

ПРЫКЛАДНАЕ РАЗМЕРКАВАННЕ ВУЧЭБНАГА МАТЭРЫЯЛУ ПА ВУЧЭБНЫХ ДНЯХ1

(20 дзён па 3 урокі, усяго 60 гадзін)

______________________________

1 Настаўнік мае права ўносіць змены ў прыкладнае размеркаванне вучэбнага матэрыялу.

Першы вучэбны дзень

Урок 1. Беларусь – наша Радзіма.

Урок 2. Знаёмства з настаўнікам і аднакласнікамі.

Урок 3. Экскурсія па ўстанове адукацыі.

Другі вучэбны дзень

Урок 1. Правілы паводзін вучня на ўроку і перапынку.

Урок 2. Знаёмства з правіламі пісьма: вучымся правільна сядзець, трымаць ручку і аловак. Прасторавая арыентацыя.

Урок 3. Рэжым дня вучня.

Трэці вучэбны дзень

Урок 1. Арыенціроўка на лісце з разліноўкай у клетку.

Урок 2. Арганізацыя рабочага месца. Дзяжурства вучняў.

Урок 3. Выкананне дзеянняў па алгарытме.

Чацвёрты вучэбны дзень

Урок 1. Асваенне прыёму параўнання: вылучэнне прыкмет прадметаў на аснове іх супастаўлення.

Урок 2. Арыенціроўка па лінейках рабочага радка. Развіццё графічных навыкаў: прамыя лініі, круг і паўкруг.

Урок 3. Правілы ветлівасці.

Пяты вучэбны дзень

Урок 1. Выкананне дзеянняў на аснове сістэмы арыенціраў.

Урок 2. Засваенне прыёмаў абагульнення і класіфікацыі.

Урок 3. Добрыя ўчынкі ў жыцці чалавека.

Шосты вучэбны дзень

Урок 1. Развіццё зрокава-прасторавай каардынацыі і ўяўлення.

Урок 2. Складанне апавядання па апорных словах.

Урок 3. Абагульненне і класіфікацыя прадметаў па розных прыкметах.

Сёмы вучэбны дзень

Урок 1. Засваенне прыёму сэнсавага суаднясення.

Урок 2. Рацыянальныя прыёмы завучвання на памяць.

Урок 3. Падрыхтоўка рукі да пісьма. Развіццё графічных навыкаў: лініі з закругленнем унізе, паўавал.

Восьмы вучэбны дзень

Урок 1. Засваенне прыёму сістэматызацыі.

Урок 2. Выкананне дзеянняў па правілу, інструкцыі.

Урок 3. Правілы зносін у сітуацыі супрацоўніцтва.

Дзявяты вучэбны дзень

Урок 1. Развіццё адвольнай увагі.

Урок 2. Алгарытм складання загадак.

Урок 3. Замацаванне прыёмаў запамінання і ўзнаўлення.

Дзясяты вучэбны дзень

Урок 1. Вылучэнне агульных і адметных прыкмет прадметаў.

Урок 2. Падрыхтоўка рукі да пісьма. Развіццё графічных навыкаў: паралельныя лініі, лініі з пятлёй, паўавал.

Урок 3. Абагульненне ведаў аб правілах дарожнага руху.

Адзінаццаты вучэбны дзень

Урок 1. Узаемаразмяшчэнне прадметаў у прасторы.

Урок 2. Развіццё зрокава-прасторавай каардынацыі і ўяўлення.

Урок 3. Часавыя прадстаўленні: суткі, дні тыдня.

Дванаццаты вучэбны дзень

Урок 1. Замацаванне прыёмаў параўнання, класіфікацыі і сістэматызацыі.

Урок 2. Падрыхтоўка рукі да пісьма. Развіццё каардынацыі руху, графічных навыкаў.

Урок 3. Развіццё ўспрымання, увагі і ўяўлення.

Трынаццаты вучэбны дзень

Урок 1. Развіццё гукавой культуры мовы, знаёмства з прыёмамі словаўтварэння.

Урок 2. Развіццё зрокава-прасторавай каардынацыі і ўяўлення.

Урок 3. Успрыманне часавай працягласці.

Чатырнаццаты вучэбны дзень

Урок 1. Канструяванне з геаметрычных фігур па задуме і ўзоры.

Урок 2. Маляванне на тэму «Школа».

Урок 3. Падрыхтоўка рукі да пісьма. Развіццё графічных навыкаў: лініі з закругленнем унізе, паўавал, круг.

Пятнаццаты вучэбны дзень

Урок 1. Вылучэнне частак цэлага на аснове зрокавага ўспрымання і ўяўлення.

Урок 2. Засваенне прыёмаў запамінання і ўзнаўлення на аснове зрокавай памяці.

Урок 3. Развіццё зрокава-прасторавага ўспрымання і каардынацыі рухаў.

Шаснаццаты вучэбны дзень

Урок 1. Замацаванне прыёмаў лагічнага мыслення: класіфікацыя, сэнсавае суаднясенне.

Урок 2. Развіццё творчага ўяўлення: фантазіраванне.

Урок 3. Маляванне на тэму «Мая сям’я».

Сямнаццаты вучэбны дзень

Урок 1. Падрыхтоўка рукі да пісьма. Развіццё графічных навыкаў: авал, паўавал.

Урок 2. Умацаванне здароўя: зарадка, заняткі спортам.

Урок 3. Маляванне на тэму «Мой сябар, мае сябры».

Васямнаццаты вучэбны дзень

Урок 1. Часавыя ўяўленні: год, месяц, пара года.

Урок 2. Выкананне дзеянняў па славеснай інструкцыі.

Урок 3. Засваенне прыёму паслядоўнага аналізу.

Дзевятнаццаты вучэбны дзень

Урок 1. Замацаванне прыёмаў лагічнага мыслення: параўнанне, абагульненне, сэнсавае суаднясенне.

Урок 2. Падрыхтоўка рукі да пісьма. Развіццё каардынацыі руху, графічных навыкаў.

Урок 3. Мадэліраванне колькасных адносін.

Дваццаты вучэбны дзень

Урок 1. Правы і абавязкі вучняў.

Урок 2. Знаёмства з вучэбнымі прадметамі.

Урок 3. Свята «Пасвячэнне ў вучні».

АСНОЎНЫЯ ПАТРАБАВАННІ ДА ВЫНІКАЎ ВУЧЭБНАЙ ДЗЕЙНАСЦІ ВУЧНЯЎ

Ведаць/разумець:

значэнне вучобы ў жыцці чалавека;

правілы школьнага прывітання настаўніка, аднакласнікаў, работнікаў школы;

правілы зносін з настаўнікам, аднакласнікамі, работнікамі школы;

правілы паводзін на ўроку і перапынку;

правілы вучэбнага супрацоўніцтва ў пары, групе.

Умець (валодаць спосабамі пазнавальнай дзейнасці):

выкарыстоўваць параўнанне для ўстанаўлення агульных і адметных уласцівасцей аб’ектаў;

размяркоўваць аб’екты ў групы па агульнай прыкмеце (такія ж, як...);

усталёўваць і называць характэрныя (якія лёгка адр озніваюцца) прыкметы назіраемага аб’екта;

вусна апісваць аб’ект назірання па прапанаваным алгарытме;

выконваць дзеянні ў пэўнай паслядоўнасці (па інструкцыі, алгарытме);

суадносіць вынік сваёй дзейнасці з эталонам, узорам;

ацэньваць вынікі сваёй дзейнасці ў адпаведнасці з пастаўленай задачай і абраным крытэрыем.

Выкарыстоўваць набытыя веды і ўменні ў практычнай дзейнасці і паўсядзённым жыцці:

выкарыстоўваць вучэбныя прыналежнасці ў адпаведнасці з іх прызначэннем;

выконваць правілы бяспекі работы з вучэбнымі прыналежнасцямі;

рыхтаваць рабочае месца, падтрымліваць парадак на рабочым месцы;

коратка расказваць пра сябе, сябра, аб сваёй сям’і, школе;

састаўляць невялікія расказы з элементамі апісання прадмета (па алгарытму);

састаўляць расказы па малюнку, серыі сюжэтных малюнкаў;

удзельнічаць у дыялогу ва ўмовах штодзённых зносін: задаваць простыя пытанні (хто, што, дзе, калі) і адказваць на пытанні суразмоўцы;

выкарыстоўваць нормы маўленчага этыкету ў сітуацыях штодзённых і вучэбных зносін (зварот, прывітанне, развітанне, знаёмства, удзячнасць, прабачэнне, віншаванне);

працаваць у пары і групе (дамаўляцца, размяркоўваць работу, атрымліваць вынік, ацэньваць свой уклад);

планаваць сваю дзейнасць і ажыццяўляць кантроль яе хода;

знаходзіць памылкі ў сваёй і чужой вучэбнай рабоце і здымаць іх.

ВУЧЭБНА-МЕТАДЫЧНАЕ ЗАБЕСПЯЧЭННЕ АДУКАЦЫЙНАГА ПРАЦЭСУ

Цірынава, В.І. Уводзіны ў школьнае жыццё / Введение в школьную жизнь: вучэб. дапам. для 1-га класа ўстаноў агул. сярэд. адукацыі з беларус. і рус. мовамі навучання / В.І. Цірынава. – Мінск: Нац. ін-т адукацыі, 2014, 2015.

Цірынава, В.І. Уводзіны ў школьнае жыццё: вучэб.-метад. дапам. для настаўнікаў устаноў агул. сярэд. адукацыі з беларус. мовай навучання / В.І. Цірынава. – Мінск: Аверсэв, 2012.

Тиринова, О.И. Введение в школьную жизнь. 1 класс. Дидактический материал: учеб. нагляд. пособие для учителей учреждений общ. сред. образования с белорус. и рус. яз. обучения. – Минск: Нац. ин-т образования, 2011; Аверсэв, 2012.

 

 

УТВЕРЖДЕНО

Постановление
Министерства образования
Республики Беларусь

15.07.2015 № 83

Учебная программа по учебному предмету «Русский язык (Обучение грамоте)» для I класса учреждений общего среднего образования с русским языком обучения и воспитания

РУССКИЙ ЯЗЫК (ОБУЧЕНИЕ ГРАМОТЕ)

ПОЯСНИТЕЛЬНАЯ ЗАПИСКА

Обучение грамоте является начальным этапом систематического изучения русского языка, обеспечивает лингвистическое и умственное развитие учащихся, предоставляет большие возможности для решения задач эстетического и нравственного воспитания.

В процессе обучения грамоте учащиеся не только овладевают языковыми навыками – фонетическими, грамматическими, лексическими, но и осваивают коммуникативные умения в сфере общения друг с другом и со взрослыми. Значимым является формирование культуры речи и речевого общения.

Чтение и письмо как важные виды речевой деятельности сначала выступают только в качестве предмета обучения, а затем становятся средством обучения и развития учащихся.

Цели обучения грамоте – формирование базовых знаний, умений и навыков чтения и письма, общеучебных умений, навыков и способов действий; развитие основных видов устной и письменной речи, познавательного интереса; воспитание нравственно-этических качеств, эмоционально-ценностного отношения к окружающей действительности, культуры общения. При этом знания, умения и навыки рассматриваются не как цель, а как средство полноценного развития личности учащегося.

Основными задачами обучения грамоте выступают:

развитие фонематического слуха (умение различать и выделять отдельные звуки в слове и слоге, устанавливать их последовательность);

формирование правильного произношения звуков русского языка, усвоение букв русского алфавита и развитие умения соотносить их с соответствующими звуками;

обучение первоначальному чтению и письму;

развитие интереса к чтению как средству познания, формирование читательского кругозора, умений работы с различными источниками информации;

обогащение словарного запаса;

развитие связной устной речи;

формирование умений учебной деятельности.

Ведущими подходами к построению образовательного процесса выступают личностно ориентированный, культурологический и компетентностный.

Личностно ориентированный подход предполагает учет интересов и определение перспектив развития каждого учащегося с учетом его возможностей и способностей.

В качестве главного ориентира культурологического подхода выступает формирование творческой личности учащегося, развитие его как человека культуры, способного к культурному саморазвитию.

Компетентностный подход предполагает получение в процессе обучения грамоте личностных, метапредметных и предметных результатов.

К личностным результатам относятся:

интерес к изучению русского языка, сформированность личностного смысла его изучения и ценностного отношения к языку;

позитивное отношение к чтению, желание самостоятельно читать детские книги;

стремление овладеть письмом как средством общения, которое позволяет выражать свои мысли в письменной форме.

Метапредметные результаты включают следующие составляющие:

деятельностную (способность к активной творческой деятельности в познании языковых явлений);

интеллектуальную (владение элементарными действиями анализа, синтеза, сравнения, обобщения, классификации языковых единиц);

коммуникативную (умение устанавливать контакты; понимать высказывания другого человека и выражать свои чувства, эмоции, желания, задавать вопросы, аргументировать свои суждения);

информационную (способность ориентироваться в таких источниках информации, как книга, рассказ взрослого и сверстника, схема; применять полученную информацию в своей деятельности).

Предметные результаты включают:

владение элементарной техникой чтения и письма;

владение начальными представлениями о лексических, орфоэпических, грамматических нормах русского языка, правилах речевого этикета;

способность строить несложные связные высказывания для решения коммуникативных задач;

владение умением списывать небольшой текст, писать под диктовку отдельные слова и предложения;

владение начальными навыками смыслового чтения текста, читательской самостоятельности, наличие читательского кругозора – представлений о произведениях, их авторах, жанрах.

Курс обучения грамоте закономерно подчиняется общим принципам построения содержания образования: культуросообразности, продуктивности, гуманизации, оптимизации, дифференциации, сознательности и активности учащихся, преемственности образования и др.

Важным принципом обучения грамоте является принцип мультикультурности, ориентирующий на освоение национальной культуры в единстве с общечеловеческими ценностями. В процессе обучения грамоте осуществляется национально-культурная социализация учащегося, формирование национального самосознания на основе лучших образцов народного словесного творчества и классической литературы для детей.

Обучение чтению и письму организуется в соответствии с принципами природосообразности и индивидуализации, которые подразумевают учет возрастных и индивидуальных особенностей учащихся.

Обучение первоначальному чтению и письму осуществляется на основе звукового аналитико-синтетического метода с широким использованием игровых методов и приемов.

В обучении грамоте основополагающим является слоговой (позиционный) принцип русской графики, который находит свое воплощение в обозначении мягкости согласных и звука [й’] на письме. Только в контексте слога, ориентируясь на букву, которая обозначает гласный звук, учащийся способен определить твердость или мягкость предшествующего согласного звука и правильно прочитать слог.

В процессе обучения учащиеся знакомятся со звуковой системой русского языка, овладевают действиями звукового анализа слова, умением различать гласные и согласные звуки; знакомятся с буквами как знаками для обозначения звуков на письме.

На уроках обучения грамоте осуществляется развитие фонематического слуха учащихся, их ознакомление с основными лингвистическими понятиями – словом, предложением. Учащиеся получают представление о слоговой структуре слова, ударении.

Содержание обучения грамоте по учебно-методическому комплексу автора А.К.Клышки построено таким образом, что большинство согласных звуков и букв изучается учащимися раньше гласных. На основе усвоенных согласных звуков и соответствующих им букв у учащихся формируется осознание роли гласного в слоге. Обучение чтению прямых слогов осуществляется по подобию – ма, на, ра, са, та и т.д. Предварительное изучение согласных позволяет учащимся быстро овладеть чтением прямых слогов и слов с каждой новой изучаемой буквой, обозначающей гласный звук.

По учебно-методическому комплексу автора Н.А.Сторожевой обучение грамоте начинается с изучения гласных звуков и букв (кроме йотированных). Введение согласных осуществляется по принципу частотности. Обучение чтению прямых слогов осуществляется с ориентацией на ранее изученные гласные – на, но, ну, ны, ни. У учащихся формируется осознание прямого слога как неразрывного единства («слияния») согласных и гласных (СГ).

После освоения чтения слога и слов по слогам учащиеся овладевают приемами целостного чтения слова. Начиная с этапа овладения чтением целыми словами и словосочетаниями (предложениями) чтение может выступать в качестве средства обучения различным учебным предметам.

Параллельно с обучением чтению осуществляется подготовка руки учащегося к письму и обучение собственно письму. Учащиеся учатся обозначать на письме звуки буквами, составлять слова из букв и слогов, правильно списывать буквы, слоги, слова и короткие предложения с письменного и печатного шрифтов, писать под диктовку слова, написание которых не расходится с произношением, и короткие предложения из таких слов.

На уроках письма развиваются мелкие мышцы руки, отрабатываются правильное начертание букв и их рациональное соединение в словах, ритмичность и плавность письма.

Одна из задач обучения письму – формирование четкого, разборчивого, достаточно красивого письма, которое является неотъемлемым признаком культуры письменного общения. Небрежное письмо затрудняет целостное восприятие информации.

С целью сохранения здоровья учащихся исключается требование обязательного безотрывного написания букв, слогов и слов. Во время письма учащемуся необходимы чередования усилий и расслаблений. Ученик имеет право делать небольшие паузы после прописывания отдельных элементов, букв или слогов. Этим обеспечивается своевременное снятие мышечного напряжения руки и тела.

На занятиях по внеклассному чтению у учащихся формируется интерес к детской книге и самостоятельному чтению.

Содержание курса обучения грамоте структурируется по разделам: обучение грамоте; внеклассное чтение; развитие речи.

СОДЕРЖАНИЕ УЧЕБНОГО ПРЕДМЕТА

(180 ч)1

______________________________

1 Учитель самостоятельно определяет необходимое количество часов на каждую тему, опираясь на собственный опыт, принимая во внимание подготовленность учащихся, условия их работы.

Уроки обучения грамоте могут быть комбинированными: на одном и том же уроке учитель может учить как чтению, так и письму.

ОБУЧЕНИЕ ГРАМОТЕ
(по учебно-методическому комплексу автора А.К.Клышки)

В обучении грамоте (чтению и письму) выделяют периоды: подготовительный (добукварный), основной (букварный) и заключительный (послебукварный).

Подготовительный (добукварный) период

(14 ч)2

______________________________

2 Количество часов на изучение отдельных тем, указанное в программах, является примерным.

Общее представление об устной и письменной речи.

Членение связной речи на предложения, формирование элементарного осознания функции предложения (предложение выражает мысль, в нем о ком-то или о чем-то говорится). Определение последовательности и количества слов в предложении. Составление предложений по картинкам с заданным количеством слов. Изображение с помощью схемы словесного состава предложения, его линейности (слова следуют одно за другим). Работа над интонацией предложения.

Знакомство с номинативной ролью слова, с тем, что слово имеет значение (смысл), – словами называют предметы, их признаки и действия. Называние одного и того же объекта разными словами (заяц, зайка, заинька, беляк, трусишка).

Развитие фонематического слуха, формирование умения вычленять звуки в слове. Выделение согласного звука в начале слова. Различение на слух и при произношении твердых и мягких согласных звуков. Подбор слов с заданным звуком.

Подготовка руки ребенка к письму: раскрашивание, рисование узоров, обведение по контуру, штриховка в разных направлениях, написание элементов букв, их соединение.

Выработка правильной осанки учащегося, освоение правил размещения тетради на парте, умения держать ручку при письме.

Основной (букварный) период

(130 ч)

Обучение чтению

Изучение 10 букв (С, П, М, Т, Л, Н, Ш, Р, К, Д), обозначающих согласные звуки. Соотнесение согласных звуков и соответствующих букв. Узнавание букв по их характерным признакам (изолированно и в слове).

Деление слов на слоги, определение количества и последовательности слогов в слове, обозначение слогового состава слова на схеме.

Знакомство с ударным слогом. Вычленение из слова и называние ударного слога. Знакомство со смыслоразличительной ролью ударения (путем сравнения слов типа за́мок – замо́к).

Изучение гласных звуков и соответствующих им букв Аа, Яя, Уу, Ии, Оо, Ээ, ы. Правильное соотнесение звуков и букв. 

Узнавание гласного звука в слогах СГ (твердый согласный + гласный). Чтение таких слогов поочередно с изученными буквами (а, о, у, ы).

Различение на слух и при произношении гласных и согласных звуков, твердых и мягких согласных. Выделение в словах отдельных звуков. Звуковой анализ слова (определение последовательности звуков в слове, их характеристика – гласный или согласный, гласный ударный или безударный, согласный твердый или мягкий). Подбор слов с заданным звуком. Знакомство на практическом уровне со звонкими и глухими согласными.

Целостное чтение трех- и четырехбуквенных слов.

Формирование навыка чтения на текстах, состоящих из слов со слогами СГ на каждую изученную букву, обозначающую гласный звук.

Изучение остальных букв, обозначающих согласные и гласные звуки. Знакомство с мягким и твердым знаками.

Привлечение внимания к буквам Яя, Юю, Ее, Ёё, указывающим на мягкость предшествующего согласного.

Чтение слов и текстов с изученными буквами.

Постепенное обучение осознанному, правильному и плавному чтению вслух и про себя отдельных слов, коротких предложений и небольших текстов, доступных учащимся по содержанию, на основе правильного быстрого узнавания букв, ориентировки на гласную букву.

Практическое знакомство со знаками препинания при чтении предложения («.», «!», «?», «,»).

Чтение предложения с паузами и интонациями, соответствующими знакам препинания.

Знакомство с правилами гигиены чтения.

Обучение письму

Обозначение звуков соответствующими буквами печатного (на уроках чтения) и письменного шрифта. Знакомство с начертанием всех заглавных и строчных букв, основными типами их соединений. Выработка связного и ритмичного написания букв и их соединений в словах, правильного соотношения букв по величине, наклону. Равномерное расположение букв и слов на строке.

Запись слов и предложений с проговариванием по слогам после предварительного их слого-звукового разбора с учителем, а затем и самостоятельно.

Алгоритм списывания. Списывание слов и предложений с образцов (письменного и печатного текста) с орфографическим проговариванием. Проверка написанного путем установления соответствия образцу.

Алгоритм записи слов под диктовку. Письмо под диктовку букв, слогов и слов, написание которых не расходится с произношением.

Прописная буква в начале предложения, точка в конце. Ознакомление с правилом написания большой буквы в именах и фамилиях людей, кличках животных, названиях стран, городов, деревень, рек и озер.

Правописание жи-ши, ча-ща, чу-щу.

Привлечение внимания учащихся к словам, написание которых расходится с произношением (слова с безударными гласными, парными звонкими и глухими согласными).

Формирование умения переводить печатный текст в письменный.

Закрепление и совершенствование продуктивных способов чтения слов и предложений. Чтение письменного текста.

Совершенствование работы речевого аппарата учащихся, навыков слого-звукового анализа слов, развитие устной речи.

Заключительный (послебукварный) период

(36 ч)

Обучение чтению

Обобщение, закрепление знаний и умений, приобретенных в процессе подготовительного и основного периодов обучения.

Совершенствование навыка чтения. Обучение приемам чтения целого слова, плавному, сознательному чтению предложения. Развитие навыков осознанного чтения небольших произведений.

Формирование умения отличать связный текст от набора предложений.

Чтение небольших по объему художественных произведений (или отрывков из них) различных жанров: стихов, рассказов, сказок, потешек, загадок, пословиц и др. Развитие умения читать текст выразительно, передавать свое отношение к прочитанному.

Обучение письму

Совершенствование навыка письма. Соблюдение учащимися основных гигиенических требований к письму. Закрепление графически правильных начертаний букв и способов соединения их в слове.

Совершенствование умения правильно (без пропусков и перестановок букв и слогов) списывать небольшие тексты с доски и учебника; писать под диктовку отдельные слова, написание которых не расходится с произношением.

Деление слов на слоги, перенос слов по слогам.

Практическое применение правил о прописной букве в именах и фамилиях людей, кличках животных, названиях стран, городов, деревень, рек и озер; о написании предложений (прописная буква в начале, точка в конце предложения); о правописании жи-ши, ча-ща, чу-щу.

ОБУЧЕНИЕ ГРАМОТЕ
(по учебно-методическому комплексу автора Н.А.Сторожевой)

В обучении грамоте (чтению и письму) выделяют периоды: подготовительный (добукварный), основной (букварный) и заключительный (послебукварный).

Подготовительный (добукварный) период

(40 ч)1

______________________________

1 Количество часов на изучение отдельных тем, указанное в программах, является примерным.

Обучение чтению

Речь (устная и письменная) – общее представление.

Предложение и слово. Членение отрывка связной речи на предложения, предложений – на слова, слов – на слоги с использованием графических схем. Составление предложений с заданным количеством слов с опорой на схемы.

Слог. Ударение. Деление слов на слоги, определение количества слогов в слове. Ударный слог (длительное и более сильное произнесение одного из слогов в слове). Подбор слов к предъявленным схемам.

Звуки и буквы. Понятие о звуках речи. Узнавание названного звука в словах, предложениях, связных текстах. Гласные и согласные звуки. Твердые и мягкие, звонкие и глухие согласные. Определение на слух артикуляционных особенностей звука (отсутствие или наличие преграды в полости рта, наличие или отсутствие голоса). Слогообразующая роль гласных.

Слияние согласного звука с гласным. Различие слогов СГ и ГС. Слого-звуковой анализ слов, выделение ударных слогов, соотнесение слышимого и произносимого слова со схемой-моделью, отражающей его слого-звуковую структуру.

Самостоятельный подбор слов с заданным звуком, нахождение соответствия между произносимыми (а впоследствии и читаемыми) словами и предъявленными слого-звуковыми схемами-моделями.

Знакомство с буквами Аа, Оо, Ии, Уу, ы. Узнавание букв по их характерным признакам (изолированно и в составе слова, в различных позициях). Соотнесение звуков и букв. Смыслоразличительная функция гласных: сравнение схем-моделей слов (стол – стул, бак – бок – бук – бык) с подставленными к ним буквами.

Обучение письму

Выработка правильной осанки. Расположение тетради на парте и умение держать карандаш и ручку при письме и рисовании.

Подготовительные упражнения для развития глазомера, кисти руки и мелких мышц пальцев: обводка и штриховка контуров, преобразование фигур, рисование и раскрашивание узоров и бордюров.

Знакомство с основными элементами букв, их названиями.

ОСНОВНОЙ (БУКВАРНЫЙ) ПЕРИОД

(112 ч)

Обучение чтению

Согласные и гласные звуки и буквы, ознакомление со способом обозначения твердости и мягкости согласных с помощью гласных букв и ь (мягкого знака).

Чтение слогов СГ с ориентацией на гласную букву (с изученными согласными). Чтение слогов иной структуры (ГС, СГС, СГСС, ССГС и др.).

Составление из букв и слогов разрезной азбуки слов (после предварительного слого-звукового анализа, а затем и без него), их чтение.

Постепенное обучение осознанному, правильному и плавному слоговому чтению вслух отдельных слов, коротких предложений и небольших текстов, доступных учащимся по содержанию, на основе правильного и быстрого узнавания букв и буквосочетаний СГ в словах (сначала разделенных на произносительные единицы с помощью специальных вспомогательных помет, а затем и без них), места ударения в словах (по знаку ударения).

Практическое знакомство со знаками препинания при чтении предложения («.», «!», «?», «,»).

Чтение предложения с паузами и интонациями, соответствующими знакам препинания.

Знакомство с правилами гигиены чтения.

Обучение письму

Знакомство с начертанием всех заглавных и строчных букв, основными типами их соединения в буквосочетаниях СГ и вне их.

Обозначение звуков соответствующими буквами, написанными от руки. Выработка связного и ритмичного написания букв и их соединений в слогах и словах. Правильное расположение букв, слогов и слов на строке.

Запись слов и предложений с проговариванием по слогам после предварительного слого-звукового разбора с учителем, а впоследствии и самостоятельно.

Формирование умения переводить печатный текст в письменный.

Алгоритм списывания. Списывание слогов, слов и предложений с образцов (сначала с письменного, а затем с печатного) с проговариванием. Проверка написанного путем установления соответствия написанного с образцом и слогового орфографического прочтения написанных букв.

Алгоритм записи слова под диктовку. Письмо под диктовку букв, слогов и слов, написание которых не расходится с произношением.

Прописная буква в начале предложения, точка в конце. Ознакомление с правилом написания большой буквы в именах и фамилиях людей, кличках животных, названиях стран, городов, деревень, рек и озер.

Правописание жи-ши, ча-ща, чу-щу.

Привлечение внимания учащихся к словам, написание которых расходится с произношением (безударные гласные, парные звонкие и глухие согласные).

Закрепление и совершенствование продуктивных способов чтения слов и предложений. Чтение письменного текста.

Совершенствование речевого аппарата учащихся, навыков слого-звукового анализа слов, развитие устной речи.

ЗАКЛЮЧИТЕЛЬНЫЙ (ПОСЛЕБУКВАРНЫЙ) ПЕРИОД

(28 ч)

Обучение чтению

Навыки чтения. Правильное, плавное, слоговое чтение небольших текстов со всеми буквами алфавита. Приближение темпа чтения к скорости разговорной речи ученика. Соблюдение пауз.

Восприятие произведения. Эмоциональное восприятие содержания текста, эмоциональная оценка произведения.

Формирование умения отличать связный текст от набора предложений.

Воспроизведение содержания прочитанного: ответы на вопросы учителя, нахождение в тексте предложения для ответа на вопрос. Пересказ небольшого рассказа, сказки.

Высказывание своего отношения к прочитанному.

Объяснение заглавия прочитанного произведения, озаглавливание текстов без названия.

Развитие навыков осознанного чтения небольших произведений.

Культура речи. Отработка литературного произношения слов, предложений.

Использование в устной речи и при чтении пауз, интонаций, соответствующих знакам препинания.

Развитие эмоциональной, точной, образной речи учащихся.

Литературное творчество и импровизация. Дополнение сюжета прочитанного произведения. Подбор слов в рифму в неоконченных двустишиях и четверостишиях. Игра «Подскажи словечко».

Составление по картинке или серии картинок небольшого рассказа, сказки, небылицы.

Высказывание своих впечатлений от просмотренных мультфильмов, телепередач, театральных представлений. Высказывание своих впечатлений от экскурсий, наблюдений.

Чтение диалогов по ролям. Игры – драматизации сказок.

Инсценировка небольшого знакомого произведения.

Обучение письму

Обобщение, систематизация, закрепление знаний и умений, приобретенных в процессе обучения грамоте. Деление слов на слоги, перенос слов по слогам.

Совершенствование навыка письма. Соблюдение учащимися основных гигиенических требований к письму. Закрепление графически правильных начертаний букв и способов соединения их в слове. Упражнение учащихся в ритмичном письме букв, слогов, слов в небольших предложениях.

Совершенствование умения правильно (без пропусков, перестановок и искажений букв и слогов) списывать небольшие тексты с доски и учебника; писать под диктовку слова, написание которых не расходится с произношением.

Практическое применение правил правописания жи-ши, ча-ща, чу-щу; большой буквы в именах и фамилиях людей, кличках животных, названиях стран, городов, деревень, рек и озер; написания предложений (большая буква в начале, точка в конце предложения).

ВНЕКЛАССНОЕ ЧТЕНИЕ*

______________________________

* Внеклассное чтение проводится один раз в две недели, занимая вторую часть урока чтения.

На занятиях по внеклассному чтению у учащихся формируется интерес к детской книге и самостоятельному чтению. Ведущий метод обучения – чтение – рассматривание детских книг.

Круг чтения. Небольшие художественные произведения (1–2 страницы) из детской книги объемом 10–20 страниц, заглавие которой, иллюстрации на обложке и в тексте точно соответствуют ее содержанию.

Тематика чтения. Произведения для чтения учителем вслух: авторские и народные произведения (рассказы, сказки, стихи, загадки). Основные темы детского чтения: о Родине, детях, дружбе, труде, животных, растениях, приключениях и волшебстве.

Работа с детской книгой. Формирование читательского кругозора (одна книга на каждом занятии); развитие интереса к книге и чтению; умение различать книги по содержанию, правильно называть их, прочитывая заглавие и фамилию автора; простейшие литературные игры по прочитанным в классе книгам; соблюдение правил гигиены чтения и сохранности книг.

В послебукварный период продолжается работа по формированию умения правильно называть книгу (заглавие, фамилия автора), узнавать знакомые эпизоды и ситуации на иллюстрациях детских книг, называть героев, воспроизводить содержание эпизодов с опорой на иллюстрацию, рассказывать о прочитанном.

Знакомство со школьной библиотекой. Выбор книги в библиотеке (книжные выставки, плакаты).

Правила обращения с книгой.

РАЗВИТИЕ РЕЧИ*

______________________________

* Работа по развитию речи проводится на каждом уроке в течение учебного года.

Звуковая культура речи. Развитие слуховой памяти и речевого аппарата, внимания к звуковой стороне слышимой речи (своей и чужой). Совершенствование речевых навыков: обучение неторопливому темпу и ритму речи, правильному речевому дыханию, умеренной громкости и правильному интонированию (умение понижать и повышать голос).

Обучение произношению слов в соответствии с нормами орфоэпии, с соблюдением ударения.

Правильное произнесение звуков русского языка, верное употребление сходных звуков, наиболее часто смешиваемых учащимися: [л] – [р], [с] – [з], [с] – [ш], [з] – [ж], [ш] – [ж], [п] – [б] и т.д. (изолированное произнесение, а также в словах, фразах и скороговорках).

Работа над словом. Уточнение, обогащение и активизация словаря учащихся. Правильное понимание и употребление слов – названий предметов, признаков, действий, объяснение их значения. Тематическая группировка слов, их родовидовая соотнесенность.

Воспитание умения чувствовать и различать смысловые различия и оттенки значений слов (слон, слоненок, слоник), понимать простейшие случаи многозначности слов (иголка ежа, елки, швейная, медицинская), разграничивать омонимы (лисички, коса).

Выработка умений пользоваться словом в правильной грамматической форме.

Работа над предложением и связной устной речью. Составление предложений на определенную тему (по вопросам учителя).

Составление небольшого рассказа по картинке или серии картинок, по личным наблюдениям учащихся (под руководством учителя).

Обдумывание ответа на вопрос учителя, точное его формулирование, использование при ответе полных и неполных предложений.

Ответы на вопросы по содержанию прочитанных предложений и текстов.

Пересказ знакомой сказки или небольшого повествовательного рассказа (по вопросам учителя).

Рисование с помощью учителя словесной картинки по прочитанному произведению. Дополнение сюжета прочитанного произведения, самостоятельное придумывание событий, предшествующих изображенным или последующих.

Отгадывание загадок, объяснение смысла поговорок и пословиц, близких жизненному опыту учащегося.

Заучивание наизусть стихотворений, потешек, песенок, считалок и их воспроизведение с нужной интонацией.

Речевая этика. Культура общения. Слова, используемые при приветствии и прощании. Воспитание внимательного, доброжелательного отношения к ответам и рассказам других учащихся.

ОСНОВНЫЕ ТРЕБОВАНИЯ К РЕЗУЛЬТАТАМ УЧЕБНОЙ ДЕЯТЕЛЬНОСТИ УЧАЩИХСЯ

Знать и понимать:

что язык является основным средством человеческого общения, что белорусский и русский языки – государственные языки Республики Беларусь;

важность умения правильно, грамотно говорить на русском языке, соблюдать правила речевого этикета;

все буквы русского алфавита, основные характеристики звуков речи (гласные и согласные, согласные мягкие – твердые, звонкие – глухие);

основное отличие звуков от букв (звуки произносим, буквы пишем);

способы обозначения мягкости согласных звуков на письме буквами е, ё, и, ю, я и мягким знаком.

Уметь:

вычленять слова в предложении, звуки в слове, определять их последовательность;

различать гласные и согласные звуки;

правильно произносить мягкие и твердые согласные звуки в слове и изолированно;

подбирать слова с заданным звуком;

определять место ударения в слове;

правильно, без искажений писать заглавные и строчные буквы, их соединения в словах;

правильно списывать слова и предложения, написанные от руки и напечатанные;

грамотно (без пропусков, искажений букв) писать под диктовку слова, написание которых не расходится с произношением;

употреблять заглавную букву в начале, точку в конце предложения;

употреблять заглавную букву в начале имен собственных (имен и фамилий людей, кличек животных, названий стран, городов, деревень, рек и озер);

слитно читать односложные и двухсложные слова и плавно по слогам – многосложные;

читать небольшие тексты и устно рассказывать о прочитанном;

правильно называть знакомые книги, персонажей любимых сказок, рассказов;

инсценировать известные литературные произведения, сценки из них;

знать наизусть 4–6 стихотворений, выразительно их декламировать.

Использовать приобретенные знания и умения в повседневном общении и в практической деятельности:

поддерживать разговор на знакомую тему, отбирая необходимые языковые средства для решения познавательных, практических и коммуникативных задач;

самостоятельно или по вопросам учителя пересказывать хорошо знакомое прослушанное или прочитанное художественное произведение;

составлять рассказ по картинке, по серии картинок, на заданную тему, рассказывать о событиях из личной жизни;

выразительно оформлять свое выказывание;

правильно произносить звуки русского языка;

самостоятельно подписать работу (рисунок, поделку и др.), употребляя заглавную букву для записи своего имени;

самостоятельно составить и записать небольшое письменное сообщение (1–2 предложения), адресованное родителям или другу;

самостоятельно читать печатный и письменный текст, адресованный ребенку (записки, небольшие письма, информационные сообщения);

самостоятельно или с помощью взрослого (педагога, библиотекаря, родителя) выбирать книгу по интересующей тематике;

самостоятельно читать небольшие по объему произведения из книг и журналов для детей, рассказывать о прочитанном.

УЧЕБНО-МЕТОДИЧЕСКОЕ ОБЕСПЕЧЕНИЕ ОБРАЗОВАТЕЛЬНОГО ПРОЦЕССА

Клышка, А.К. Букварь / А.К. Клышка. – Минск: Народная асвета, 2014.

Клышка, А.К. Пропись 1 / А.К. Клышка. – Минск: Нац. ин-т образования, 2015.

Клышка, А.К. Пропись 2 / А.К. Клышка. – Минск: Нац. ин-т образования, 2015.

Клышка, А.К. Письмо / А.К. Клышка. – Минск: Нац. ин-т образования, 2015.

Клышка, А.К. Букварь: страницы и уроки / А.К. Клышка. – Минск: Народная асвета, 2014.

Сторожева, Н.А. Букварь / Н.А. Сторожева. – Минск: Народная асвета, 2014.

Сторожева, Н.А. Пропись 1 / Н.А. Сторожева. – Минск: Нац. ин-т образования; Аверсэв, 2015.

Сторожева, Н.А. Пропись 2 / Н.А. Сторожева. – Минск: Нац. ин-т образования; Аверсэв, 2015.

Сторожева, Н.А. Письмо / Н.А. Сторожева. – Минск: Нац. ин-т образования; Аверсэв, 2015.

Сторожева, Н.А. Обучение грамоте в 1 классе / Н.А. Сторожева. – Минск: Народная асвета, 2014.

Тиринова, О.И. Внеклассное чтение в 1 классе / О.И. Тиринова. – Минск: Нац. ин-т образования, 2014.

Тиринова, О.И. Контрольно-измерительные материалы. Обучение грамоте. Тематический контроль. Контрольное списывание. Проверка навыка чтения. 1 класс / О.И. Тиринова. – Минск: Аверсэв, 2013.

 

 

ЗАЦВЕРДЖАНА

Пастанова
Міністэрства адукацыі
Рэспублікі Беларусь

15.07.2015 № 83

Вучэбная праграма па вучэбным прадмеце «Беларуская мова (Навучанне грамаце)» для I класа ўстаноў агульнай сярэдняй адукацыі з беларускай мовай навучання і выхавання

БЕЛАРУСКАЯ МОВА (НАВУЧАННЕ ГРАМАЦЕ)

ТЛУМАЧАЛЬНАЯ ЗАПІСКА

Навучанне грамаце з’яўляецца пачатковым этапам сістэматычнага вывучэння беларускай мовы, забяспечвае лінгвістычнае і разумовае развіццё вучняў, дае вялікія магчымасці для вырашэння задач эстэтычнага і маральнага выхавання.

У працэсе навучання грамаце вучні не толькі авалодваюць моўнымі навыкамі – фанетычнымі, граматычнымі, лексічнымі, але і засвойваюць камунікатыўныя ўменні ў сферы зносін паміж сабой і з дарослымі. Важным з’яўляецца фарміраванне культуры маўлення і маўленчых зносін.

Чытанне і пісьмо як важныя віды маўленчай дзейнасці спачатку выступаюць толькі ў якасці прадмета навучання, а пасля становяцца сродкам навучання і развіцця вучняў.

Мэты навучання грамаце – фарміраванне базавых ведаў, уменняў і навыкаў чытання і пісьма, агульнавучэбных уменняў, навыкаў і спосабаў дзеянняў; развіццё асноўных відаў вуснага і пісьмовага маўлення, пазнавальнага інтарэсу; выхаванне маральна-этычных якасцей, эмацыянальна-каштоўнасных адносін да навакольнай рэчаіснасці, культуры зносін. Пры гэтым веды, уменні і навыкі разглядваюцца не як мэта, а як сродак паўнацэннага развіцця асобы вучня.

Асноўнымі задачамі навучання грамаце выступаюць:

развіццё фанематычнага слыху (уменне распазнаваць і выдзяляць асобныя гукі ў слове і складзе, вызначаць іх паслядоўнасць);

фарміраванне правільнага вымаўлення гукаў беларускай мовы, засваенне літар беларускага алфавіта і развіццё ўмення суадносіць іх з адпаведнымі гукамі;

навучанне першапачатковаму чытанню і пісьму;

развіццё цікавасці да чытання як сродку пазнання, фарміраванне чытацкага кругагляду, уменняў працы з рознымі крыніцамі інфармацыі;

узбагачэнне слоўнікавага запасу;

развіццё звязнага вуснага маўлення;

фарміраванне ўменняў вучэбнай дзейнасці.

Вядучымі падыходамі да пабудовы вучэбнага працэсу выступаюць асобасна арыентаваны, культуралагічны і кампетэнтнасны.

Асобасна арыентаваны падыход прадугледжвае ўлік інтарэсаў навучэнцаў і вызначэнне перспектыў развіцця кожнага вучня з улікам яго магчымасцей і здольнасцей.

У якасці галоўнага арыенціра культуралагічнага падыходу выступае фарміраванне творчай асобы вучня, развіццё яго як чалавека культуры, здольнага да культурнага самаразвіцця.

Кампетэнтнасны падыход прадугледжвае атрыманне ў працэсе навучання грамаце асобасных, метапрадметных і прадметных вынікаў.

Да асобасных вынікаў належаць:

цікавасць да вывучэння беларускай мовы, сфарміраванасць асобаснага сэнсу яе вывучэння і каштоўнасных адносін да мовы;

пазітыўныя адносіны да чытання, жаданне самастойна чытаць дзіцячыя кнігі;

імкненне авалодаць пісьмом як сродкам зносін, які дазваляе выражаць свае думкі ў пісьмовай форме.

Метапрадметныя вынікі ўключаюць наступныя кампаненты:

дзейсны (здольнасць да актыўнай творчай дзейнасці ў пазнанні моўных з’яў);

інтэлектуальны (валоданне элементарнымі дзеяннямі аналізу, сінтэзу, параўнання, абагульнення, класіфікацыі моўных адзінак);

камунікатыўны (уменне ўстанаўліваць кантакты, разумець выказванні іншага чалавека і выражаць свае пачуцці, эмоцыі, жаданні, задаваць пытанні, аргументаваць свае суджэнні);

інфармацыйны (здольнасць арыентавацца ў такіх крыніцах інфармацыі, як кніга, расказ дарослага або аднакласнікаў, схема; прымяняць атрыманую інфармацыю ў сваёй дзейнасці).

Прадметныя вынікі ўключаюць:

валоданне элементарнай тэхнікай чытання і пісьма;

валоданне першапачатковымі ўяўленнямі пра лексічныя, арфаэпічныя, граматычныя нормы беларускай мовы, правілы маўленчага этыкету;

здольнасць будаваць нескладаныя звязныя выказванні для вырашэння камунікатыўных задач;

валоданне ўменнем спісваць невялікі тэкст, пісаць пад дыктоўку асобныя словы і сказы;

валоданне пачатковымі навыкамі сэнсавага чытання тэксту, чытацкай самастойнасці, наяўнасць чытацкага кругагляду – уяўленняў пра творы, іх аўтараў, жанры.

Курс навучання грамаце заканамерна падпарадкоўваецца агульным прынцыпам пабудовы зместу адукацыі: культураадпаведнасці, прадуктыўнасці, гуманізацыі, аптымізацыі, дыферэнцыяцыі, свядомасці і актыўнасці вучняў, пераемнасці адукацыі і інш.

Важным прынцыпам навучання грамаце з’яўляецца прынцып мульцікультурнасці – арыентацыі на асваенне нацыянальнай культуры ў адзінстве з агульначалавечымі каштоўнасцямі. У працэсе навучання грамаце ажыццяўляецца нацыянальна-культурная сацыялізацыя вучня, фарміраванне нацыянальнай самасвядомасці на аснове лепшых узораў вуснай народнай творчасці і класічнай літаратуры для дзяцей.

Навучанне чытанню і пісьму арганізуецца ў адпаведнасці з прынцыпамі прыродаадпаведнасці і індывідуалізацыі, што мае на ўвазе ўлік узроставых і індывідуальных асаблівасцей вучняў.

Навучанне першапачатковаму чытанню і пісьму ажыццяўляецца на аснове гукавога аналітыка-сінтэтычнага метаду з шырокім выкарыстаннем гульнявых метадаў і прыёмаў.

У навучанні грамаце вызначальным з’яўляецца складовы (пазіцыйны) прынцып беларускай графікі. Ён знаходзіць сваё ўвасабленне ў абазначэнні мяккасці зычных і гука [й’] на пісьме. Толькі ў кантэксце склада, арыентуючыся на наступную галосную, вучань здольны вызначыць цвёрдасць і мяккасць зычнага і правільна прачытаць склад.

У працэсе навучання вучні знаёмяцца з гукавой сістэмай беларускай мовы, авалодваюць дзеяннямі гукавога аналізу слова, уменнем адрозніваць зычныя і галосныя гукі, знаёмяцца з літарамі як знакамі для абазначэння гукаў на пісьме.

На ўроках навучання грамаце ажыццяўляецца развіццё фанематычнага слыху вучняў, іх азнаямленне з асноўнымі лінгвістычнымі паняццямі – гукам, словам, сказам. Вучні атрымліваюць уяўленне пра складовую структуру слова, націск.

Змест навучання грамаце пабудаваны такім чынам, каб большасць зычных гукаў і іх літар вывучалася вучнямі раней за галосныя гукі і літары. На фоне засвоеных зычных гукаў і адпаведных літар у вучняў фарміруецца асэнсаванне галоснага ў складзе. Навучанне чытанню прамых складоў ажыццяўляецца «па падабенству» – ма, на, ра, та, са і г.д. Папярэдняе вывучэнне літар зычных гукаў дазваляе вучням хутка авалодаць чытаннем прамых складоў з кожным галосным гукам, што вывучаецца, і перайсці да чытання слоў.

Пасля асваення чытання складу і слова па складах вучні авалодваюць прыёмамі цэласнага чытання слова. Пачынаючы з этапа авалодання чытаннем цэлымі словамі і словазлучэннямі (сказамі), чытанне можа выступаць у якасці сродку навучання розным вучэбным прадметам.

Паралельна з навучаннем чытанню ажыццяўляецца падрыхтоўка рукі вучня да пісьма і навучанне ўласна пісьму. Вучні авалодваюць уменнямі абазначаць на пісьме гукі літарамі, складаць словы з літар і складоў, правільна спісваць літары, склады, словы і кароткія сказы з пісьмовага і рукапіснага шрыфтоў, пісаць пад дыктоўку словы, напісанне якіх не разыходзіцца з вымаўленнем, і кароткія сказы з такіх слоў.

На ўроках пісьма развіваюцца мелкія мышцы рукі, адпрацоўваюцца правільныя напісанні літар і іх рацыянальныя злучэнні ў словах, рытмічнасць і плаўнасць пісьма.

Адна з задач навучання пісьму – фарміраванне выразнага, разборлівага, дастаткова прыгожага пісьма, якое з’яўляецца неад’емнай прыметай культуры пісьмовых зносін. Нядбайнае пісьмо ўскладняе цэласнае ўспрыманне інфармацыі.

З мэтай захавання здароўя вучняў выключаецца патрабаванне абавязковага безадрыўнага напісання літар, складоў і слоў. У час пісьма вучню неабходны чаргаванні напружанняў і расслабленняў. Вучань мае права рабіць невялікія паўзы пасля прапісвання асобных элементаў, літар і складоў. Гэта дае магчымасць своечасова зняць мускульнае напружанне рукі і цела.

На занятках па пазакласным чытанні ў вучняў фарміруецца цікавасць да дзіцячай кнігі і самастойнага чытання.

Змест навучання грамаце структураваны па раздзелах: навучанне грамаце; пазакласнае чытанне; развіццё маўлення.

ЗМЕСТ ВУЧЭБНАГА ПРАДМЕТА
(Агульная колькасць гадзін – 1801)

______________________________

1 Настаўнік сам вызначае неабходную колькасць гадзін на кожную тэму, зыходзячы з уласнага вопыту, улічваючы падрыхтаванасць вучняў, умовы іх работы.

Урокі навучання грамаце могуць быць камбінаванымі: на адным і тым жа ўроку настаўнік можа вучыць як чытанню, так і пісьму.

НАВУЧАННЕ ГРАМАЦЕ

У навучанні грамаце вылучаюць перыяды: падрыхтоўчы (дабукварны), асноўны (букварны) і заключны (паслябукварны).

ПАДРЫХТОЎЧЫ (ДАБУКВАРНЫ) ПЕРЫЯД

(12 гадзін)2

______________________________

2 На вывучэне асобных тэм у вучэбнай праграме даецца прыкладная колькасць гадзін.

Агульнае ўяўленне аб вусным і пісьмовым маўленні

Падзел вуснага маўлення на сказы, фарміраванне элементарнага асэнсавання функцыі сказа (сказ выражае думку, у ім пра кагосьці або пра штосьці гаворыцца). Вызначэнне паслядоўнасці і колькасці слоў у сказе. Прыдумванне сказаў па малюнках з зададзенай колькасцю слоў, з апорай на схемы. Адлюстраванне з дапамогай схемы слоўнага склада сказа, яго лінейнасці (словы ідуць адно за адным). Работа над інтанацыяй сказа.

Знаёмства з намінатыўнай роляй слова, з тым, што слова мае значэнне (сэнс) – словамі называюць прадметы, іх прыкметы і дзеянні. Называнне аднаго і таго ж аб’екта рознымі словамі (заяц, зайка, зайчык, бяляк...). Знаёмства з разнастайнасцю слоў (этыкетныя словы і выразы, формы слоў са значэннем ацэнкі (мамачка, сынок, дачушка, добранькі…), словы розных тэматычных груп («Радзіма», «сваякі», «школьныя прыналежнасці»…) і інш.).

Развіццё фанематычнага слыху, фарміраванне ўмення выдзяляць гукі ў слове.

Выдзяленне зычнага гука ў пачатку слова. Адрозніванне на слых і пры вымаўленні цвёрдых і мяккіх зычных. Падбор слоў з зададзеным гукам.

Падрыхтоўка рукі вучня да пісьма: расфарбоўка, маляванне ўзораў, абвядзенне па контуры, штрыхоўка ў розных напрамках, напісанне элементаў літар, іх злучэнне.

Выпрацоўка правільнай паставы вучня, засваенне правіл размяшчэння сшытка на парце, умення трымаць ручку пры пісьме.

АСНОЎНЫ (БУКВАРНЫ) ПЕРЫЯД

(140 гадзін)

Навучанне чытанню

Вывучэнне 10 літар, якія абазначаюць зычныя гукі , П, М, Т, Л, Н, Ш, Р, К, Д). Суаднясенне цвёрдых і мяккіх зычных гукаў і адпаведных літар. Распазнаванне літар па іх характэрных прыкметах (ізалявана і ў слове).

Падзел слоў на склады, вызначэнне колькасці і паслядоўнасці складоў у слове, абазначэнне складовага саставу слова на схеме.

Знаёмства з націскным складам. Вычляненне са слова і называнне націскнога складу. Знаёмства з сэнсаадрознівальнай роляй націску (праз параўнанне слоў тыпу ка́ра – кара́).

Вывучэнне галосных гукаў і адпаведных ім літар Аа, Яя, Уу, Іі, Оо, ы. Правільнае суаднясенне гукаў і літар.

Распазнаванне галоснага гука ў складах тыпу ЗГ («цвёрды зычны + галосны»). Чытанне такіх складоў пачаргова з вывучанымі літарамі галоснага гука (а, у, о, ы).

Адрозніванне на слых і пры вымаўленні зычных і галосных гукаў, цвёрдых і мяккіх зычных. Выдзяленне ў словах асобных гукаў. Гукавы аналіз слова (вызначэнне паслядоўнасці гукаў у слове, іх характарыстыка – галосны ці зычны, галосны націскны ці ненаціскны, зычны цвёрды ці мяккі). Падбор слоў з зададзеным гукам. Знаёмства на практычным узроўні са звонкімі і глухімі зычнымі.

Цэласнае чытанне трох- і чатырохлітарных слоў. Фарміраванне навыку чытання на тэкстах, якія складаюцца са слоў са складамі ЗГ на кожную вывучаную літару галоснага гука.

Вывучэнне астатніх літар, якія абазначаюць зычныя і галосныя гукі. Знаёмства з мяккім знакам і апострафам. Зварот асаблівай увагі на літары Яя, Юю, Ее, Ёё, якія ўказваюць на мяккасць папярэдняга зычнага. Чытанне слоў і тэкстаў з вывучанымі літарамі.

Паступовае навучанне свядомаму, правільнаму і плаўнаму чытанню ўголас і моўчкі асобных слоў, кароткіх сказаў і невялікіх тэкстаў, зразумелых вучням па змесце, на аснове правільнага і хуткага пазнавання літар, арыенціроўкі на літару галоснага гука.

Практычнае знаёмства са знакамі прыпынку пры чытанні сказаў («.», «!», «?», «,»).

Чытанне сказа з паўзамі і інтанацыямі, адпаведнымі знакамі прыпынку.

Знаёмства з правіламі гігіены чытання.

Навучанне пісьму

Абазначэнне гукаў адпаведнымі літарамі друкаванага (на ўроках чытання) і пісьмовага шрыфтоў. Знаёмства з напісаннем усіх вялікіх і малых літар, асноўнымі тыпамі іх злучэнняў. Выпрацоўка звязнага і рытмічнага напісання літар і іх злучэнняў у словах, правільнае суаднясенне літар па велічыні, нахілу, раўнамернае размяшчэнне літар і слоў у радку.

Запіс слоў і сказаў з прагаворваннем па складах пасля папярэдняга іх склада-гукавога разбору з настаўнікам, а затым і самастойна.

Алгарытм спісвання. Спісванне слоў і сказаў з узораў (пісьмовых і друкаваных) з арфаграфічным прагаворваннем. Праверка напісанага праз параўнанне з узорам.

Алгарытм пісьма пад дыктоўку. Пісьмо пад дыктоўку літар, складоў і слоў, напісанне якіх не разыходзіцца з вымаўленнем.

Вялікая літара ў пачатку сказа, кропка ў канцы яго. Вялікая літара ў імёнах і прозвішчах людзей, мянушках жывёл, назвах гарадоў, вёсак, краін, рэк, азёр.

Прыцягванне ўвагі вучняў да слоў, напісанне якіх разыходзіцца з вымаўленнем (словы з парнымі звонкімі і глухімі зычнымі).

Фарміраванне ўмення пераводзіць друкаваны тэкст у пісьмовы. Замацаванне і ўдасканаленне прадуктыўных спосабаў чытання слоў і сказаў. Чытанне пісьмовага тэксту.

Удасканальванне работы маўленчага апарату навучэнцаў, навыкаў склада-гукавога аналізу слоў, развіццё вуснага маўлення.

ЗАКЛЮЧНЫ (ПАСЛЯБУКВАРНЫ) ПЕРЫЯД

(28 гадзін)

Навучанне чытанню

Абагульненне, замацаванне ведаў і ўменняў, набытых у працэсе падрыхтоўчага і асноўнага перыядаў навучання грамаце.

Удасканаленне навыку чытання. Навучанне прыёмам цэласнага чытання слова, плаўнаму, свядомаму чытанню сказа. Развіццё навыкаў асэнсаванага чытання невялікіх твораў розных жанраў (вершаў, апавяданняў, казак, забаўлянак, загадак, прыказак і інш.).

Развіццё ўмення чытаць тэкст выразна, перадаваць свае адносіны да прачытанага.

Чытанне дыялогаў па асобах. Інсцэніраванне невялікага знаёмага твора.

Навучанне пісьму

Удасканальванне навыку пісьма. Захаванне вучнямі асноўных гігіенічных патрабаванняў да пісьма. Замацаванне графічна правільных напісанняў літар і спосабаў злучэння іх у слове. Практыкаванні ў рытмічным напісанні літар, складоў, слоў, невялікіх сказаў (з 2–3 слоў).

Удасканальванне ўмення правільна (без пропускаў і перастановак літар і складоў) спісваць невялікія тэксты з дошкі і падручніка, пісаць словы, напісанне якіх не разыходзіцца з вымаўленнем.

Падзел слоў на склады, перанос слоў па складах.

Практычнае прымяненне правіл аб вялікай літары ў імёнах і прозвішчах людзей, мянушках жывёл, назвах гарадоў, вёсак, краін, рэк, азёр; аб напісанні сказаў (вялікая літара ў пачатку, кропка ў канцы сказа).

ПАЗАКЛАСНАЕ ЧЫТАННЕ3

______________________________

3 Пазакласнае чытанне праводзіцца адзін раз у два тыдні, займаючы другую частку ўрока чытання.

На занятках па пазакласным чытанні ў вучняў фарміруецца цікавасць да дзіцячай кнігі і самастойнага чытання. Вядучы метад навучання – чытанне-разгляд дзіцячых кніг.

Кола чытання. Невялікія мастацкія творы беларускіх і рускіх (у перакладзе на беларускую мову) пісьменнікаў (1–2 старонкі) з дзіцячай кнігі аб’ёмам 10–20 старонак, назва якой, ілюстрацыі на вокладцы і ў тэксце поўнасцю адпавядаюць яе зместу. Дзіцячыя кнігі ў адпаведным афармленні (багата ілюстраваныя, з буйным шрыфтам).

Тэматыка чытання. Творы для чытання настаўнікам услых: аўтарскія, народныя творы (вершы, дзіцячыя песні, казкі, загадкі, прыказкі, прымаўкі, апавяданні). Асноўныя тэмы дзіцячага чытання: пра Радзіму, дзяцей, сяброўства, працу, жывёл, расліны, прыгоды і чарадзейства.

Работа з дзіцячай кнігай. Фарміраванне чытацкага кругагляду (адна кніга на кожным занятку); выхаванне цікавасці да дзіцячых кніг, выпрацоўка ўмення адрозніваць кнігі па змесце, правільна называць іх, прачытваючы прозвішча аўтара і загаловак; удзел у самых простых літаратурных гульнях па прачытаных у класе кнігах; выкарыстанне ўзораў літаратурнай мовы (загадкі, песенькі і г.д.); выкананне правіл гігіены чытання і захавання кніг.

У паслябукварны перыяд працягваецца работа па фарміраванні ўменняў правільна называць кнігу (загаловак, прозвішча аўтара), чытаць услых назву дзіцячай кнігі на вокладцы, тлумачыць назву і суадносіць са зместам твора, пазнаваць знаёмыя эпізоды і сітуацыі на ілюстрацыях дзіцячых кніг, называць герояў, узнаўляць змест эпізоду або сітуацыі з апорай на ілюстрацыю, расказваць аб прачытаным.

Знаёмства са школьнай бібліятэкай. Выбар кнігі ў бібліятэцы (кніжная выстава, ілюстраваны рэкамендацыйны спіс, плакат).

РАЗВІЦЦЁ МАЎЛЕННЯ4

______________________________

4 Работа па развіцці маўлення праводзіцца на кожным уроку на працягу вучэбнага года.

Гукавая культура маўлення. Развіццё слыхавой памяці і маўленчага апарату, увагі да гукавога боку мовы (сваёй і чужой). Удасканальванне моўных навыкаў: навучанне нармальнаму тэмпу і рытму маўлення, правільнаму маўленчаму дыханню, патрэбнай гучнасці (уменне гаварыць без напружання) і правільнаму інтанаванню (уменне паніжаць і павышаць голас).

Навучанне вымаўленню слоў у адпаведнасці з нормамі арфаэпіі, з захаваннем націску.

Правільнае вымаўленне гукаў беларускай мовы, дакладнае ўжыванне падобных гукаў, якія найбольш часта блытаюць вучні: [л]–[р], [с]–[з], [ш]–[ж], [п]–[б], [с]–[ш] і г.д. (ізаляванае вымаўленне, а таксама ў словах, фразах і скорагаворках).

Работа над словам. Удакладненне, узбагачэнне і актывізацыя слоўніка вучняў. Правільнае разуменне і ўжыванне слоў – назваў прадметаў, прымет, дзеянняў і тлумачэнне іх значэння. Тэматычная групоўка слоў, іх рода-відавое суаднясенне.

Выхаванне чуйнасці да сэнсавых адценняў слоў (слон, слонік, сланяня), адрозніванне і разуменне самых простых выпадкаў мнагазначнасці слоў (іголка швейная, медыцынская і інш.), аманіміі (лісічкі, каса).

Выпрацоўка ўмення карыстацца словам у правільнай граматычнай форме.

Выкарыстанне слоў ветлівасці.

Работа над сказам і звязным маўленнем. Абдумванне адказаў на пытанні настаўніка, дакладнае іх фармуляванне, ужыванне ў адказе сказаў рознага тыпу.

Пераказ знаёмай казкі ці невялікага апавядання (па пытаннях настаўніка).

Складанне па малюнку ці серыі малюнкаў невялікага апавядання (пад кіраўніцтвам настаўніка).

Адказы на пытанні па прачытаных сказах і тэкстах.

Слоўнае маляванне з дапамогай настаўніка па прачытаным творы. Дапаўненне сюжэта, самастойнае прыдумванне падзей, як папярэдніх, так і наступных.

Выказванне сваіх уражанняў ад прагледжаных мультфільмаў, тэлеперадач, тэатральных спектакляў, экскурсій, назіранняў.

Адгадванне загадак, тлумачэнне сэнсу прыказак і прымавак, блізкіх да жыццёвага вопыту вучняў.

Завучванне на памяць вершаў, пацешак, песень, лічылак і ўзнаўленне іх з захаваннем інтанацыі, якая дыктуецца зместам.

Выхаванне ўважлівых і добразычлівых адносін да адказаў і паведамленняў іншых вучняў.

АСНОЎНЫЯ ПАТРАБАВАННІ ДА ВЫНІКАЎ ВУЧЭБНАЙ ДЗЕЙНАСЦІ ВУЧНЯЎ

Ведаць/разумець:

што мова з’яўляецца асноўным сродкам зносін паміж людзьмі, што беларуская і руская мовы – дзяржаўныя мовы Рэспублікі Беларусь;

важнасць умення правільна гаварыць на беларускай мове, захоўваць правілы маўленчага этыкету;

усе літары беларускага алфавіта, асноўныя характарыстыкі гукаў мовы (галосныя і зычныя гукі, зычныя мяккія – цвёрдыя, звонкія – глухія);

асноўнае адрозненне гукаў ад літар (гукі вымаўляем, літары пішам);

спосабы абазначэння мяккасці зычных гукаў на пісьме літарамі е, ё, і, ю, я і мяккім знакам.

Умець:

вычляняць словы ў сказе, гукі ў слове, вызначаць іх паслядоўнасць;

адрозніваць галосныя і зычныя гукі;

правільна вымаўляць мяккія і цвёрдыя зычныя гукі ў слове і ізалявана;

падбіраць словы з зададзеным гукам;

вызначаць месца націску ў слове;

правільна, без скажэнняў пісаць малыя і вялікія літары, іх злучэнні ў словах;

правільна спісваць словы і сказы, напісаныя ад рукі і надрукаваныя;

граматна (без пропускаў, скажэнняў літар) пісаць пад дыктоўку словы, напісанне якіх не разыходзіцца з вымаўленнем;

ужываць вялікую літару ў пачатку, кропку ў канцы сказа;

ужываць вялікую літару на пачатку ўласных імёнаў (імёнаў і прозвішчаў людзей, мянушак жывёл, назваў гарадоў і вёсак, краін, рэк і азёр);

злітна чытаць аднаскладовыя і двухскладовыя словы і плаўна па складах – шматскладовыя;

чытаць невялікія тэксты і вусна расказваць аб прачытаным;

правільна называць знаёмыя кнігі, персанажаў любімых казак, апавяданняў;

інсцэніраваць вядомыя літаратурныя творы, сцэнкі з іх;

ведаць на памяць 4–6 вершаў, выразна іх чытаць.

Выкарыстоўваць набытыя веды і ўменні ў штодзённых зносінах і ў практычнай дзейнасці:

падтрымліваць размову на знаёмую тэму, адбіраючы неабходныя моўныя сродкі для вырашэння пазнавальных, практычных і камунікатыўных задач;

самастойна або па пытаннях настаўніка пераказваць добра знаёмы праслуханы або прачытаны мастацкі твор;

складаць апавяданне па малюнку, па серыі малюнкаў, на зададзеную тэму, расказваць пра падзеі з асабістага жыцця;

інтанацыйна афармляць сваё выказванне;

правільна вымаўляць гукі беларускай мовы;

самастойна падпісваць работу (малюнак, выраб і інш.), выкарыстоўваючы вялікую літару для запісу свайго імя;

самастойна скласці і запісаць невялікае пісьмовае паведамленне (1–2 сказы), адрасаванае бацькам або сябру;

самастойна чытаць друкаваны і пісьмовы тэкст, адрасаваны дзіцяці (запіскі, невялікія лісты, інфармацыйныя паведамленні);

самастойна або пры дапамозе дарослых (выкладчыка, бібліятэкара, бацькоў) выбіраць кнігу па тэме, якая зацікавіла;

самастойна чытаць невялікія па аб’ёму творы з кніг, часопісаў для дзяцей, расказваць аб прачытаным.

ВУЧЭБНА-МЕТАДЫЧНАЕ ЗАБЕСПЯЧЭННЕ АДУКАЦЫЙНАГА ПРАЦЭСУ

Клышка, А.К. Буквар / А.К. Клышка. – Мінск: Народная асвета, 2014.

Клышка, А.К. Пропісь 1 / А.К. Клышка. – Мінск: Нац. ін-т адукацыі, 2014, 2015.

Клышка, А.К. Пропісь 2 / А.К. Клышка. – Мінск: Нац. ін-т адукацыі, 2014, 2015.

Клышка, А.К. Пісьмо / А.К. Клышка. – Мінск: Нац. ін-т адукацыі, 2014, 2015.

Клышка, А.К. Буквар: старонкі і ўрокі / А.К. Клышка. – Мінск: Народная асвета, 2014.

Буторына, І.А. Пазакласнае чытанне ў 1 класе / І.А. Буторына. – Мінск: Нац. ін-т адукацыі, 2013.

 

 

ЗАЦВЕРДЖАНА

Пастанова
Міністэрства адукацыі
Рэспублікі Беларусь

15.07.2015 № 83

Вучэбная праграма па вучэбным прадмеце «Беларуская мова» для I класа ўстаноў агульнай сярэдняй адукацыі з рускай мовай навучання і выхавання

БЕЛАРУСКАЯ МОВА

ТЛУМАЧАЛЬНАЯ ЗАПІСКА

Навучанне беларускай мове на І ступені агульнай сярэдняй адукацыі адбываецца ў рэчышчы стратэгічнай мэты моўнай адукацыі і рэалізуе паступовае фарміраванне ў вучняў у працэсе асобасна арыентаванай вучэбнай дзейнасці першапачатковых прадметных кампетэнцый: лінгвакультуралагічнай, моўнай, камунікатыўнай. Вучэбнай праграмай прадугледжваецца паступовае комплекснае асваенне вызначаных прадметных кампетэнцый.

Выкладанне беларускай мовы ў І класе пачынаецца вусным курсам. Яго змест прадугледжвае развіццё ў вучняў уменняў, якія адносяцца да вядучых у агульнай сістэме чалавечых здольнасцей: асэнсавана, крытычна слухаць, эмацыянальна ўспрымаць пачутае і рэагаваць на яго. На ўроках ствараецца беларускамоўнае асяроддзе, у якое паступова і ашчадна ўключаецца вучань. Дамінантай зместу вуснага курса з’яўляецца асэнсаванае ўспрыманне на слых, чым забяспечваецца пераемнасць паміж дзіцячым садам і школай па фарміраванні маўленчых уменняў вучняў.

Мэта вуснага курса – стварэнне маўленчай базы для асэнсаванага ўспрымання беларускай мовы, паведамленне элементарных лінгвакультуралагічных звестак, забеспячэнне станоўчага эмацыянальнага фону і матывацыі вывучэння беларускай мовы. Асноўнымі задачамі навучання беларускай мове ў I класе з’яўляюцца:

у межах лінгвакультуралагічнай кампетэнцыі: пазнаёміць вучняў з этыкетнымі словамі і выразамі, асэнсоўваць вылучаную настаўнікам лінгвакультуралагічную інфармацыю праслуханых тэкстаў;

у межах моўнай кампетэнцыі: вучыць правільна артыкуляваць гукі [ў], [г], [ч], [дз’], [дж], [р], [ц’], спалучэнне гукаў [шч], вызначаць іх наяўнасць і месца ў словах, словы з гэтымі гукамі ў маўленчай плыні;

у межах камунікатыўнай кампетэнцыі: фарміраваць комплекс уменняў асэнсаванага ўспрымання беларускага маўлення на слых, знаёміць з актуальнай лексікай са зместу праслуханых твораў, ствараць умовы для яе выкарыстання вучнямі ў гутарцы па праслуханым, паступова фарміраваць першапачатковы навык чытання па-беларуску.

Дзейнасны змест працы па фарміраванні ўменняў і навыкаў ва ўсіх відах маўленчай дзейнасці, выхаванні камунікатыўнай культуры вучняў, якая прадугледжвае правільнае словаўжыванне, захаванне вымаўленчых нормаў, валоданне этыкетам суразмоўніцтва падаецца ў раздзеле «Развіццё маўлення вучняў».

На кожным уроку вуснага курса прапануюцца заданні на развіццё здольнасцей асэнсавана ўспрымаць беларускае маўленне пры слуханні і чытанні, адказваць на пытанні. На ўроку арганізуецца і праводзіцца работа па асэнсаванні вучнямі зместу і лексікі тэкстаў. У адукацыйным працэсе ствараюцца ўмовы, каб вучань мог успрыняць і адчуць прыгажосць, мілагучнасць, выразнасць беларускай мовы, спасцігнуць культурныя традыцыі, маральныя каштоўнасці беларускага народа, пазнаёміцца са звычаямі і светапоглядам беларусаў.

Навучанне беларускай мове заснавана на паступовым мэтанакіраваным авалоданні ёю як сродкам зносін у працэсе суразмоўніцтва. Практычнае авалоданне лексічным багаццем мовы ажыццяўляецца ў час суразмоўніцтва па змесце пачутага ці прачытанага, у працэсе вядзення дыялогаў. У час суразмоўніцтва адбываецца практычнае асваенне вучнямі маўленчага этыкету.

ЗМЕСТ ВУЧЭБНАГА ПРАДМЕТА

(30 гадзін)

ВУСНЫ КУРС

Вучымся слухаць і вымаўляць (10 гадзін)

 

Адрозніванне беларускага маўлення ад рускага на слых.

Артыкуліраванне гукаў беларускай мовы [ў], [г], [ч], [дз’], [дж], [р], [ц’], спалучэння [шч], распазнаванне іх у словах, вымаўленне слоў з гэтымі гукамі.

Слуханне і разуменне агульнага зместу твора з апорай на малюнкавы рад.

Знаёмства з беларускай лексікай на матэрыяле праслуханых твораў па тэмах:

«Наша мова» – уводная тэма (1 гадзіна);

«Я і мая школа»: «Настаўніца і вучні», «Вучэбныя рэчы», «Школьныя памяшканні», «Вучэбныя заняткі» (4 гадзіны);

«Я і мая сям’я»: «Мае сваякі», «Мая кватэра», «Рэжым дня», «Асабістая гігіена», «Адзенне і абутак» (5 гадзін).

 

Вучымся слухаць і адказваць (11 гадзін)

 

Удасканаленне вымаўленчых навыкаў: трэніроўка ў вымаўленні гукаў [ў], [г], [ч], [дз’], [дж], [р], [ц’], спалучэння [шч] і вызначэнне месца гука ў слове, слоў з гэтымі гукамі, іх арфаэпічна правільнае вымаўленне.

Слуханне і разуменне агульнага зместу твора. Суаднясенне зместу твора з дэфармаваным малюнкавым радам.

Прапедэўтычнае навучанне чытанню на беларускай мове: правільнае асэнсаванае чытанне слоў, якія звязаны з праслуханым творам і не маюць гукаў [ў], [г], [ч], [дз’], [дж], [р], [ц’], спалучэння [шч].

Знаёмства з беларускай лексікай на матэрыяле праслуханых твораў па тэмах:

«Я і мае сябры»: «Знаёмімся з сябрамі», «Гуляем разам», «Запрашаем на дзень нараджэння» (3 гадзіны);

«Я і мае справы»: «У доме (хаце)», «На вуліцы (у двары)», «У краме», «На пошце» (4 гадзіны);

«Я і навакольны свет»: «Надвор’е, з’явы прыроды», «Поры года і занятак людзей», «Я і жывёльны свет», «Я і раслінны свет» (4 гадзіны).

 

Вучымся слухаць, чытаць і адказваць (9 гадзін)

 

Удасканаленне вымаўленчых навыкаў: правільнае вымаўленне гукаў [ў], [г], [ч], [дз’], [дж], [р], [ц’], спалучэння [шч] падчас гаварэння і чытання, вызначэнне слоў з гэтымі гукамі і месца гукаў у словах.

Слуханне і разуменне зместу твора. Гутарка па праслуханым на аснове малюнкавага раду.

Фарміраванне першапачатковага навыку чытання слоў, сказаў і невялікіх тэкстаў, у тым ліку з гукамі [ў], [г], [ч], [дз’], [дж], [р], [ц’], са спалучэннем [шч]. Асэнсаванае чытанне на аснове малюнкавага раду і папярэдне ўспрынятага на слых тэксту.

Знаёмства з беларускай лексікай на матэрыяле праслуханых твораў па тэмах:

«Мясціна, дзе я жыву»: «Мая краіна», «У родным горадзе (вёсцы)», «Наша наваколле», «Славутыя землякі», «Памятныя мясціны» (5 гадзін);

«Я і мая Радзіма»: «Сімвалы Беларусі», «Гонар Беларусі», «Святы на Беларусі» (3 гадзіны);

«Я і мая мова» (1 гадзіна).

РАЗВІЦЦЁ МАЎЛЕННЯ ВУЧНЯЎ

Фарміраванне правільнага ўспрымання і разумення беларускай мовы на слых: выпрацоўка ўменняў суадносіць ход развіцця падзей з малюнкавым радам; запамінанне паслядоўнасці ў развіцці падзей; вызначэнне дзеючых асоб, асэнсаванне іх учынкаў; вылучэнне незразумелых слоў і выразаў; выхаванне актыўнай слухацкай пазіцыі, тактоўнага слухача.

Фарміраванне першапачатковых навыкаў чытання: паскладовае чытанне нескладаных слоў і сказаў, у тым ліку слоў з і, апострафам, гукамі [ў], [г], [ч], [дз’], [дж], [р], [ц’], са спалучэннем [шч]; узаемакантроль правільнасці чытання, адказ на пытанні па прачытаным, у тым ліку шляхам выбарачнага чытання.

Фарміраванне элементарных маўленчых уменняў: выпрацоўка вымаўленчых навыкаў пры артыкуляцыі гукаў [ў], [г], [ч], [дз’], [дж], [р], [ц’], спалучэння [шч] у словах і фразах; фарміраванне ўмення правільна і дакладна ўжываць вядомыя словы пры канструяванні сказаў па ўзоры; фарміраванне ўмення адказваць на пытанні словамі самога пытання, адэкватна рэагаваць на пытанне сцверджаннем ці адмаўленнем, узаемакантроль правільнасці вымаўлення.

АСНОЎНЫЯ ПАТРАБАВАННІ ДА ВЫНІКАЎ ВУЧЭБНАЙ ДЗЕЙНАСЦІ ВУЧНЯЎ

Ведаць і разумець:

як вымаўляюцца гукі [ў], [г], [ч], [дз’], [дж], [р], [ц’], спалучэнне [шч].

Умець (валодаць спосабамі пазнавальнай дзейнасці):

вылучаць словы і выразы, якія перашкаджаюць разуменню агульнага зместу праслуханага тэксту;

прагназаваць перад слуханнем змест тэксту па ілюстрацыях;

падчас слухання тэксту суадносіць паслядоўнасць падзей з малюнкавым радам;

вызначаць у праслуханым тэксце дзеючых асоб, суадносіць дзеючую асобу і ўчынак;

асэнсавана чытаць словы і сказы, пададзеныя ў падручніку, з хуткасцю, якая не перашкаджае разуменню;

ажыццяўляць узаемакантроль правільнасці вымаўлення наступных гукаў [ў], [г], [ч], [дз’], [дж], [р], [ц’], спалучэння [шч].

Выкарыстоўваць веды і ўменні ў практычнай дзейнасці і паўсядзённым жыцці:

адрозніваць беларускае маўленне ад рускага на слых;

разумець агульны змест праслуханага тэксту;

адказваць на пытанні па змесце пачутага ці прачытанага з выкарыстаннем слоў пытання;

правільна паводзіць сябе падчас слухання;

правільна вымаўляць гукі [ў], [г], [ч], [дз’], [дж], [р], [ц’], спалучэнне [шч];

ужываць у адпаведнасці з маўленчай сітуацыяй вядомыя словы і выразы на беларускай мове, у тым ліку этыкетныя.

ВУЧЭБНА-МЕТАДЫЧНАЕ ЗАБЕСПЯЧЭННЕ АДУКАЦЫЙНАГА ПРАЦЭСУ

Антонава, Н.У. Беларуская мова. 1 клас / Н.У. Антонава, Г.А. Галяш. – Мінск: Нац. ін-т адукацыі, 2011.

Антонава, Н.У. Беларуская мова. 1 клас. Рабочы сшытак / Н.У. Антонава, Г.А. Галяш. – Мінск: Аверсэв, 2013, 2014, 2015.

 

 

УТВЕРЖДЕНО

Постановление
Министерства образования
Республики Беларусь

15.07.2015 № 83

Учебная программа по учебному предмету «Русский язык» для I класса учреждений общего среднего образования с белорусским языком обучения и воспитания

РУССКИЙ ЯЗЫК

ПОЯСНИТЕЛЬНАЯ ЗАПИСКА

Изучение русского языка в I классе начинается устным курсом. Устный курс представляет собой предварительный этап в системе обучения русскому языку учащихся учреждений общего среднего образования с белорусским языком обучения и воспитания и выполняет в основном адаптационную роль.

Цель устного курса: формирование у учащихся первоначальных умений и навыков речевой деятельности на русском языке (слушание и говорение) как основы коммуникативной компетенции.

В основу отбора содержания устного курса положен ситуативно-тематический принцип, позволяющий выделить перечень конкретных тем и ситуаций общения, которые актуальны для учащихся I класса, учитывают их познавательный интерес и возрастные особенности. В целом содержание устного курса очерчено 20 отобранными темами и ситуациями общения, которые отражены и раскрыты в прозаических и стихотворных текстах русского фольклора (сказки, загадки, скороговорки, считалки, речевки), прозаических и стихотворных текстах русской детской классики и произведениях современных писателей и поэтов. Лексика и речевые модели отобранных тем и ситуаций обеспечивают элементарное общение учащихся на русском языке в различных жизненных ситуациях, способствуют формированию у них нравственной, эмоциональной, эстетической сторон личности.

Задачи устного курса:

формирование элементов языковой компетенции:

усвоение орфоэпических норм произношения специфических звуков русского языка [г], [г’], [р’],[ч’], [щ’], [д’], [т’] как в изолированном предъявлении, так и в составе изученных слов, скороговорок, потешек, а также при декламации заученных наизусть стихотворений;

формирование элементов коммуникативно-речевой компетенции:

умение воспринимать (слушать, слышать и понимать) русскую устную речь, отличать ее от белорусской устной речи;

обогащение словаря учащихся русской лексикой: усвоение в рамках лексического минимума урока значения и произношения новых слов;

умение использовать в речевых высказываниях изученную лексику;

умение вести элементарные диалоги, создавать небольшие собственные высказывания на русском языке (с опорой на образец, наводящие вопросы учителя, ситуативные картинки);

усвоение и активизация в устной речи формул речевого этикета – приветствия, прощания, благодарности;

чтение (со II полугодия) отдельных слов, графический облик и лексический смысл которых совпадают в русском и белорусском языках, а также отдельных предложений из 2–5 слов;

декламация заученных наизусть стихотворений, в которых встречаются специфические звуки русского языка, с соблюдением орфоэпических норм русского языка;

формирование элементов культурологической компетенции:

знакомство с элементами культуры и быта русского народа;

осознание красоты, богатства, выразительности и ценности русского языка как духовно-культурного наследия русского народа;

воспитание нравственных и эстетических качеств личности через восприятие произведений русской классической и современной детской литературы и устного народного творчества.

Решение поставленных задач осуществляется в процессе слухового восприятия учащимися различных по жанру произведений классической и современной русской детской литературы, произведений русского фольклора и последующего организованного общения на русском языке учащихся с учителем и друг с другом.

Основной формой представления языкового материала является речевой образец. Литературные тексты предъявляются учащимся как через образцовую русскую речь учителя (чтение и рассказывание), так и в форме звукозаписи, через электронные средства обучения. Прослушивание текстов сопровождается выполнением заданий, направленных на проверку адекватности восприятия учащимися содержания текстов и включение их в творческий процесс создания собственных высказываний на русском языке. Задания предусматривают такие виды деятельности, как: ответы на вопросы учителя; драматизация, инсценирование сказок; разыгрывание диалогов; использование лексических игр; заучивание наизусть скороговорок, стихотворений; рисование иллюстраций и т.д. Перечисленные задания и формы работы способствуют тому, что каждый ученик становится активным и равноправным участником коммуникативно-речевого процесса на уроке.

СОДЕРЖАНИЕ

I класс (30 ч)

Устный курс*

______________________________

* Устный курс изучается после завершения курса «Введение в школьную жизнь».

Слушание и говорение

Русская речь, различение устной русской и белорусской речи.

Произведения русского фольклора, русской детской классики, современных детских писателей и поэтов (восприятие на слух). Обогащение словаря учащихся русской лексикой.

Построение элементарных высказываний (ответы на вопросы по содержанию текста, драматизация и ролевое воспроизведение текстов).

Воспроизведение готовых диалогов, разыгрывание диалогов (по образцу, по заданной ситуации). Построение элементарных высказываний в простейших ситуациях общения.

Формирование первоначальных навыков произношения специфических русских звуков [г], [г’], [р’], [ч’], [щ’], [д’], [т’].

Знакомство с формулами русского речевого этикета – приветствия, прощания, благодарности, извинения (практическое усвоение).

Раскрашивание и рисование иллюстраций к прослушанным текстам.

Лексические игры, разгадывание ребусов, отгадывание загадок.

 

Чтение

Чтение (эпизодическое, начиная со второго полугодия) отдельных слов, совпадающих по графическому начертанию и лексическому значению в русском и белорусском языках, а также предложений из 2–5 слов.

 

Тематика «Устного курса»

 

I. Слушаем, запоминаем, говорим, играем 20 ч

1. Мы изучаем русский язык – 1 ч.

2. Знакомство – 1 ч.

3. Осень школьная пришла – 1 ч.

4. Давайте дружить – 1 ч.

5. Моя семья – 1 ч.

6. Учимся вежливости – 5 ч.

7. Праздник чудный – Новый год – 1 ч.

8. Что такое хорошо и что такое плохо – 3 ч.

9. Солнце, воздух и вода – наши лучшие друзья – 2 ч.

10. Добро не умрет, и зло пропадет – 1 ч.

11. Мамин день – 1 ч.

12. Без труда не выловишь рыбку из пруда – 1 ч.

13. Кем быть? – 1 ч.

 

II Слушаем, говорим, учимся читать 10 ч

1. В слова играем, друг друга понимаем – 2 ч.

2. Сказка – в жизни подсказка – 2 ч.

3. Наши домашние любимцы – 1 ч.

4. Земное чудо – лес – 1 ч.

5. С любовью к природе – 1 ч.

6. Учимся видеть прекрасное – 2 ч.

7. День за днем – 1 ч.

Основные требования к уровню подготовки учащихся

Знать и понимать:

слова, составляющие лексический минимум каждого урока;

заученные скороговорки, стихотворения;

изученные пословицы;

формулы речевого этикета: приветствия, прощания, благодарности.

Уметь (владеть способами познавательной деятельности):

различать в потоке речи русскую и белорусскую речь;

различать виды речевой деятельности – слушание, говорение, чтение, письмо;

понимать общий смысл прослушанных произведений;

прогнозировать содержание и устанавливать последовательность событий по данным к текстам иллюстрациям и рисункам;

правильно произносить отдельные звуки, а также слова, скороговорки, стихи со специфическими русскими звуками [г], [г’], [р’], [ч’], [щ’], [д’], [т’];

отвечать на вопросы по содержанию текста, опираясь на лексику вопросов;

вести элементарные ситуативные диалоги с 4–6 репликами-вопросами и репликами-ответами;

читать по слогам и складывать из букв разрезной азбуки отдельные слова, совпадающие по графическому начертанию и лексическому значению в русском и белорусском языках, а также предложения из 2–5 слов;

складывать из букв разрезной азбуки отдельные слова.

Использовать приобретенные знания и умения в практической речевой деятельности:

изученные слова, скороговорки, стихи со специфическими русскими звуками [г], [г’], [р’], [ч’], [щ’], [д’], [т’];

формулы речевого этикета: приветствия, прощания, благодарности;

изученные пословицы;

ситуативные диалоги с 4–6 репликами-вопросами и репликами-ответами.

УЧЕБНО-МЕТОДИЧЕСКОЕ ОБЕСПЕЧЕНИЕ ОБРАЗОВАТЕЛЬНОГО ПРОЦЕССА

Антипова, М.Б. Русский язык. 1 класс / М.Б. Антипова, Е.С. Грабчикова. – Минск: Нац. ин-т образования, 2010.

Антипова, М.Б. Русский язык. 1 класс. Рабочая тетрадь / М.Б. Антипова, Е.С. Грабчикова. – Минск: Аверсэв, 2014, 2015.

Антипова, М.Б. Русский язык в 1 классе / М.Б. Антипова, Е.С. Грабчикова. – Минск: Нац. ин-т образования, 2010.

 

 

УТВЕРЖДЕНО

Постановление
Министерства образования
Республики Беларусь

15.07.2015 № 83

Учебная программа по учебному предмету «Математика» для I класса учреждений общего среднего образования с русским языком обучения и воспитания

МАТЕМАТИКА

ПОЯСНИТЕЛЬНАЯ ЗАПИСКА

Обучение математике на I ступени общего среднего образования направлено на формирование у учащихся первоначальных представлений о математике как науке, изучающей количественные отношения и пространственные формы действительного мира. Учебный предмет «Математика» способствует развитию образного и логического мышления, закладывает основы для формирования у учащихся познавательной самостоятельности, показывает возможности применения математических знаний в повседневной жизни.

Цель обучения математике на I ступени общего среднего образования – сформировать предметные компетенции (логико-аналитические, вычислительные, конструктивно-измерительные), необходимые для продолжения обучения математике на II ступени общего среднего образования; создать условия для овладения учебно-познавательными компетенциями, которые являются основой развития познавательной самостоятельности учащихся.

Логико-аналитические компетенции связаны с формированием умений анализировать и структурировать математическую информацию, вычленять математические отношения, создавать математическую модель ситуации, осуществлять поиск решения задачи и интерпретировать полученные результаты.

Формирование вычислительных компетенций происходит на основе выполнения арифметических действий над числами и числовыми значениями величин, усвоения правил порядка действий в выражениях со скобками и без скобок, нахождения значений числовых выражений, решения уравнений, подбора значений переменной, при которых неравенства становятся верными.

Основным средством формирования конструктивно-измерительных компетенций является накопление опыта по распознаванию и построению геометрических фигур, схематических и графических моделей, по измерению величин с помощью специальных инструментов.

К учебно-познавательным компетенциям, которые формируются при изучении математики, можно отнести: анализ учебного задания; сравнение и классификацию объектов; представление информации в табличной форме и в виде диаграмм; моделирование ситуации с помощью визуальных, вербальных и символических средств; выявление закономерностей.

Формирование предметных и учебно-познавательных компетенций при обучении математике требует решения следующих задач:

сформировать представление о целом неотрицательном числе на основе изучения нумерации, сравнения чисел и выполнения над ними арифметических действий, измерения величин и решения текстовых арифметических задач;

научить распознавать, строить и исследовать геометрические фигуры, сравнивать однородные величины, определять числовые значения величин с помощью измерений и вычислений;

познакомить со способами представления информации с помощью рисунков, текстов, таблиц, схем, диаграмм, математической символики; сформировать начальные умения по построению моделей реальных ситуаций с количественными данными с помощью визуальных, вербальных, символических средств;

создать условия для овладения основами логического и алгоритмического мышления, развития пространственного воображения, математической речи;

обеспечить приобретение начального опыта применения математических знаний для решения учебно-познавательных и учебно-практических задач;

содействовать воспитанию интереса к математике, к исследованию математической сущности предметов и явлений.

В содержании учебного предмета «Математика» на I ступени общего среднего образования выделяются следующие основные линии: арифметический материал, величины и их измерение, геометрический материал, алгебраический материал.

Основу учебного предмета «Математика» составляет арифметический материал. Арифметический материал изучается концентрически: однозначные числа, двузначные числа до 20, числа от 21 до 100, трехзначные числа, многозначные числа до 1 000 000. Переход к новому концентру сопровождается не только расширением множества известных чисел, но и систематизацией и углублением знаний, введением новых понятий и способов действий в деятельность учащихся. Линия величин, геометрическая и алгебраическая линии являются сопутствующими: изучение элементов алгебры и геометрии, знакомство с величинами распределено по соответствующим концентрам.

В каждом концентре учащиеся знакомятся с текстовыми задачами и способами их решений. Решение задач на уроках математики является одним из важных средств формирования математических понятий и основой для применения изученной математической теории. С помощью текстовых задач учащиеся уточняют и обобщают знания и умения, полученные при изучении арифметического и геометрического материала, основных величин и элементов алгебры.

Особая роль в обучении математике на I ступени общего среднего образования отводится дидактической игре и методу учебного моделирования. Дидактическая игра позволяет познакомить с математическими понятиями на доступном для учащихся уровне. Учебное моделирование направлено на овладение учащимися методом познания, в основе которого лежит умение представлять существенную информацию с помощью моделей разных видов.

 

Арифметический материал

Целые неотрицательные числа и арифметические действия над ними. При изучении математики у учащихся формируются представления об образовании, чтении, записи, последовательности целых неотрицательных чисел, о способах сравнения чисел, об арифметических действиях над целыми неотрицательными числами (сложение, вычитание, умножение, деление), о свойствах арифметических действий (переместительное свойство сложения и умножения, сочетательное свойство сложения и умножения, распределительное свойство умножения), а также основанные на этих представлениях навыки устных и письменных вычислений.

Доли и дроби. На I ступени общего среднего образования учащиеся знакомятся с долей и ее записью с помощью дроби, учатся сравнивать доли на практической основе, а также решать задачи на нахождение доли числа и числа по его доле.

 

Величины и их измерение

В тесной связи с изучением арифметического материала раскрывается понятие «величины» и изучаются способы измерения величин. Важным с практической точки зрения является обучение измерению величин. Учащиеся получают представление о том, что число является результатом измерения величины. На I ступени общего среднего образования учащиеся знакомятся с такими величинами, как длина, площадь, масса, время, емкость, и с единицами их измерения. Определение значений этих величин основано на использовании измерительных инструментов и вычислений. При решении текстовых задач учащиеся также знакомятся с другими величинами, числовые значения которых определяются с помощью вычислений (скорость, время, расстояние; цена, количество, стоимость и др.).

 

Геометрический материал

На уроках математики учащиеся знакомятся с геометрическими фигурами (точка, кривая, прямая, отрезок, ломаная, луч, угол, многоугольник, окружность, круг и др.), с геометрическими понятиями (прямоугольник и квадрат); учатся находить длины отрезка и ломаной, периметр многоугольника, площадь геометрической фигуры с помощью палетки, вычислять площадь прямоугольника по длинам его сторон, строить геометрические фигуры. Учащиеся выполняют задания с геометрическим содержанием, направленные на формирование пространственных представлений. Знакомство с геометрическими телами (куб, призма, пирамида, цилиндр, конус, шар) предлагается на пропедевтическом уровне.

 

Алгебраический материал

Алгебраические понятия (числовое выражение, равенство, неравенство, переменная, выражение с переменной, уравнение, неравенство с переменной) рассматриваются на уроках математики на пропедевтическом уровне и выполняют вспомогательную роль.

СОДЕРЖАНИЕ УЧЕБНОГО ПРЕДМЕТА

(120 ч)

Сравнение предметов и множеств предметов, пространственные и временные представления

(8 ч)

 

Отождествление и различение предметов по одному свойству: форме (круглые, треугольные, квадратные, прямоугольные), размеру (малые, большие), цвету. Пространственные представления: сверху, снизу, выше, ниже, слева, справа , левее, правее, перед, за, между, рядом. Временные представления: сначала, потом, раньше, позже, до, после; утро, день, вечер, ночь. Поры года: весна, лето, осень, зима.

Классификация предметов по одному и двум свойствам. Упорядочение предметов данного множества. Сравнение множеств предметов по количеству: столько же, больше, меньше, больше на, меньше на.

Названия чисел от 1 до 20. Счет предметов в пределах 20.

 

Однозначные числа
(42 ч)

 

Названия, последовательность и обозначения однозначных чисел от 1 до 9.

Число 0 и его обозначение.

Образование числа путем прибавления единицы к предшествующему числу, вычитания единицы из последующего числа. Знаки «+» и «–».

Сравнение чисел. Знаки «>», «<», «=».

Состав однозначных чисел. Сложение и вычитание однозначных чисел на практической основе (с помощью счета предметов). Сложение и вычитание с нулем.

Решение простых задач, раскрывающих конкретный смысл арифметических действий сложения и вычитания.

Прямая и кривая линии. Точка. Отрезок.

 

Двузначные числа до 20
(60 ч)

 

Число 10. Десяток. Состав числа 10. Образование чисел от 11 до 20. Названия, чтение и запись чисел от 11 до 20. Десятичный состав двузначных чисел в пределах 20. Сравнение чисел в пределах 20.

Названия компонентов и результата сложения и вычитания. Переместительное свойство сложения. Взаимосвязь между компонентами и результатом действия сложения.

Таблица сложения (вычитания) чисел в пределах 10. Приемы сложения и вычитания чисел: присчитывание (отсчитывание) по одному, сложение (вычитание) по частям, сложение с использованием переместительного свойства сложения, вычитание с опорой на связь между компонентами и результатом действия сложения.

Внетабличное сложение и вычитание чисел в пределах 20 без перехода через десяток.

Числовые выражения в 1–2 действия без скобок: чтение, запись, нахождение значения.

Подбор неизвестного компонента сложения (вычитания) по известным компоненту и результату.

Решение простых задач на увеличение и уменьшение числа на несколько единиц.

Единицы длины: сантиметр, дециметр. Длина отрезка. Сравнение отрезков по длине. Измерение длины отрезка с помощью линейки. Построение отрезков заданной длины. Сравнение числовых значений длины. Сложение и вычитание числовых значений длины.

Единица времени: час. Определение времени с точностью до часа.

Единица массы: килограмм. Масса предмета. Сравнение предметов по массе. Знакомство с весами.

Единица емкости: литр. Емкость сосуда. Сравнение сосудов по емкости.

 

Повторение за I класс
(10 ч)

 

Нумерация однозначных и двузначных чисел до 20.

Сравнение чисел в пределах 20.

Табличное сложение и вычитание в пределах 10.

Внетабличное сложение и вычитание в пределах 20.

Нахождение значений выражений без скобок в 1–2 действия.

Решение простых задач, раскрывающих смысл арифметических действий сложения и вычитания, на увеличение или уменьшение числа на несколько единиц.

Геометрические фигуры: распознавание квадрата, круга, треугольника, прямоугольника. Отождествление и различение фигур по размеру и цвету. Кривая. Прямая. Точка. Отрезок.

Единицы длины: сантиметр, дециметр. Измерение длины отрезка с помощью линейки. Построение отрезка заданной длины.

Единица времени: час. Определение времени с точностью до часа.

Единица массы: килограмм. Сравнение предметов по массе.

Единица емкости: литр. Сравнение сосудов по емкости.

ОСНОВНЫЕ ТРЕБОВАНИЯ К РЕЗУЛЬТАТАМ УЧЕБНОЙ ДЕЯТЕЛЬНОСТИ УЧАЩИХСЯ

Знать/понимать:

признаки сравнения предметов и групп предметов;

пространственные и временные категории;

последовательность чисел от 0 до 20;

отношения между числами (больше, меньше, равно);

состав однозначных чисел;

десятичный состав чисел от 10 до 20;

названия и обозначения действий сложения и вычитания, названия компонентов и результата действий сложения и вычитания;

переместительное свойство сложения;

взаимосвязь между компонентами и результатом действия сложения;

таблицу сложения в пределах 10 и соответствующие случаи вычитания;

структуру задачи, взаимосвязь между условием и вопросом;

названия геометрических фигур (точка, кривая, прямая, отрезок, круг, треугольник, квадрат, прямоугольник);

названия единиц измерения длины (дециметр, сантиметр), времени (час), массы (килограмм), емкости (литр).

Владеть предметными и учебно-познавательными умениями.

Предметные умения:

считать предметы в пределах 20;

читать, записывать и сравнивать числа в пределах 20;

складывать и вычитать числа в пределах 20 без перехода через десяток;

решать задачи в одно действие, раскрывающие конкретный смысл операций сложения и вычитания, а также задачи на нахождение числа, которое на несколько единиц больше (меньше) данного;

практически сравнивать и измерять величины: длину, массу, емкость;

сравнивать величины по их числовым значениям;

выражать значение длины в различных единицах измерения (дециметр, сантиметр);

чертить отрезок заданной длины и измерять длину данного отрезка;

определять время с точностью до часа;

распознавать и называть изученные геометрические фигуры;

пользоваться изученной математической терминологией.

Учебно-познавательные умения:

анализировать учебное задание (выделять условие и требование);

понимать и сопоставлять информацию, представленную в виде текста, рисунка, схемы, числового выражения или равенства;

понимать информацию, представленную в табличной форме;

сравнивать и классифицировать предметы по одному (двум) признакам;

определять закономерности (правило, по которому составлен ряд предметов, фигур, чисел и др.) и использовать их при выполнении заданий.

Использовать приобретенные знания и умения в практической деятельности и повседневной жизни для:

ориентировки в окружающем пространстве;

оценки размеров предметов «на глаз», способами приложения и наложения;

сравнения предметов по массе и сосудов по емкости;

определения времени по часам (с точностью до часа);

конструирования геометрических объектов;

решения в быту различных задач, связанных со счетом предметов и вычислениями.

УЧЕБНО-МЕТОДИЧЕСКОЕ ОБЕСПЕЧЕНИЕ ОБРАЗОВАТЕЛЬНОГО ПРОЦЕССА

Муравьева, Г.Л. Математика. 1 класс: в 2 ч. / Г.Л. Муравьева, М.А. Урбан. – Минск: Нац. ин-т образования, 2015.

Муравьева, Г.Л. Математика. 1 класс. Рабочая тетрадь: в 2 ч. / Г.Л. Муравьева [и др.]. – Минск: Нац. ин-т образования, 2015.

Муравьева, Г.Л. Математика в 1 классе / Г.Л. Муравьева [и др.]. – Минск: Нац. ин-т образования, 2011; Аверсэв, 2011, 2015.

Чеботаревская, Т.М. Математика. 1 класс: в 2 ч. / Т.М. Чеботаревская, В.В. Николаева. – Минск: Нац. ин-т образования, 2015.

Чеботаревская, Т.М. Математика. 1 класс. Рабочая тетрадь: в 2 ч. / Т.М. Чеботаревская, В.В. Николаева. – Минск: Нац. ин-т образования, 2015.

Чеботаревская, Т.М. Математика в 1 классе / Т.М. Чеботаревская, В.В. Николаева. – Минск: Нац. ин-т образования, 2011.

Канашевич, Т.Н. Контрольно-измерительные материалы. Математика. Контрольные и проверочные работы. 1 класс / Т.Н. Канашевич. – Минск: Аверсэв, 2013, 2014.

Канашевич, Т.Н. Контрольно-измерительные материалы. Математика. Тестовые задания. 1 класс / Т.Н. Канашевич. – Минск: Аверсэв, 2013.

 

 

ЗАЦВЕРДЖАНА

Пастанова
Міністэрства адукацыі
Рэспублікі Беларусь

15.07.2015 № 83

Вучэбная праграма па вучэбным прадмеце «Матэматыка» для I класа ўстаноў агульнай сярэдняй адукацыі з беларускай мовай навучання і выхавання

МАТЭМАТЫКА

ТЛУМАЧАЛЬНАЯ ЗАПІСКА

Навучанне матэматыцы на І ступені агульнай сярэдняй адукацыі накіравана на фарміраванне ў вучняў першапачатковых уяўленняў аб матэматыцы як навуцы, якая вывучае колькасныя адносіны і прасторавыя формы сапраўднага свету. Вучэбны прадмет «Матэматыка» спрыяе развіццю вобразнага і лагічнага мыслення, закладвае асновы для фарміравання ў вучняў пазнавальнай самастойнасці, паказвае магчымасці прымянення матэматычных ведаў у паўсядзённым жыцці.

Мэта навучання матэматыцы на І ступені агульнай сярэдняй адукацыі – сфарміраваць прадметныя кампетэнцыі (логіка-аналітычныя, вылічальныя, канструктыўна-вымяральныя), неабходныя для працягу навучання матэматыцы на II ступені агульнай сярэдняй адукацыі; стварыць умовы для авалодання вучэбна-пазнавальнымі кампетэнцыямі, якія з’яўляюцца асновай развіцця пазнавальнай самастойнасці вучняў.

Логіка-аналітычныя кампетэнцыі звязаны з фарміраваннем уменняў аналізаваць і структураваць матэматычную інфармацыю, вылучаць матэматычныя адносіны, ствараць матэматычную мадэль сітуацыі, ажыццяўляць пошук рашэння задачы і інтэрпрэтаваць атрыманыя вынікі.

Фарміраванне вылічальных кампетэнцый адбываецца на аснове выканання арыфметычных дзеянняў над лікамі і лікавымі значэннямі велічынь, засваення правілаў парадку дзеянняў у выразах з дужкамі і без дужак, знаходжання значэнняў лікавых выразаў, рашэнні ўраўненняў, падбору значэнняў пераменнай, пры якіх няроўнасці становяцца вернымі.

Асноўным сродкам фарміравання канструктыўна-вымяральных кампетэнцый з’яўляецца назапашванне вопыту па распазнаванні і пабудове геаметрычных фігур, схематычных і графічных мадэляў, па вымярэнні велічынь з дапамогай спецыяльных інструментаў.

Да вучэбна-пазнавальных кампетэнцый, якія фарміруюцца пры вывучэнні матэматыкі, можна аднесці: аналіз вучэбнага задання, параўнанне і класіфікацыю аб’ектаў, прадстаўленне інфармацыі ў таблічнай форме і ў выглядзе дыяграмы, мадэліраванне сітуацыі з дапамогай візуальных, вербальных і сімвалічных сродкаў, выяўленне заканамернасцей.

Фарміраванне прадметных і вучэбна-пазнавальных кампетэнцый пры навучанні матэматыцы патрабуе вырашэння наступных задач:

сфарміраваць уяўленне аб цэлым неадмоўным ліку на аснове вывучэння нумарацыі, параўнання лікаў і выканання над імі арыфметычных дзеянняў, вымярэння велічынь і рашэння тэкставых арыфметычных задач;

навучыць распазнаваць, будаваць і даследаваць геаметрычныя фігуры, параўноўваць аднародныя велічыні, вызначаць лікавыя значэнні велічынь з дапамогай вымярэнняў і вылічэнняў;

пазнаёміць са спосабамі прадстаўлення інфармацыі з дапамогай малюнкаў, тэкстаў, табліц, схем, дыяграм, матэматычнай сімволікі; сфарміраваць пачатковыя ўменні па пабудове мадэляў рэальных сітуацый з колькаснымі дадзенымі з дапамогай візуальных, вербальных, сімвалічных сродкаў;

стварыць умовы для авалодання асновамі лагічнага і алгарытмічнага мыслення, развіцця прасторавага ўяўлення, матэматычнай мовы;

забяспечыць набыццё пачатковага вопыту прымянення матэматычных ведаў для вырашэння вучэбна-пазнавальных і вучэбна-практычных задач;

садзейнічаць выхаванню цікавасці да матэматыкі, да даследавання матэматычнай сутнасці прадметаў і з’яў.

У змесце навучальнага прадмета «Матэматыка» на І ступені агульнай сярэдняй адукацыі вылучаюцца наступныя асноўныя лініі: арыфметычны матэрыял, велічыні і іх вымярэнне, геаметрычны матэрыял, алгебраічны матэрыял.

Аснову вучэбнага прадмета «Матэматыка» складае арыфметычны матэрыял. Арыфметычны матэрыял вывучаецца канцэнтрычна: адназначныя лікі, двухзначныя лікі да 20, лікі ад 21 да 100, трохзначныя лікі, мнагазначныя лікі да 1 000 000. Пераход да новага канцэнтра суправаджаецца не толькі пашырэннем мноства вядомых лікаў, але і сістэматызацыяй і паглыбленнем ведаў, увядзеннем новых паняццяў і спосабаў дзеянняў у дзейнасць вучняў. Лінія велічынь, геаметрычная і алгебраічная лініі з’яўляюцца спадарожнымі: вывучэнне элементаў алгебры і геаметрыі, знаёмства з велічынямі размеркавана па адпаведных канцэнтрах.

У кожным канцэнтры вучні знаёмяцца з тэкставымі задачамі і спосабамі іх рашэнняў. Рашэнне задач на ўроках матэматыкі з’яўляецца адным з важных сродкаў фарміравання матэматычных паняццяў і асновай для прымянення вывучанай матэматычнай тэорыі. З дапамогай тэкставых задач вучні ўдакладняюць і абагульняюць веды і ўменні, атрыманыя пры вывучэнні арыфметычнага і геаметрычнага матэрыялу, асноўных велічынь і элементаў алгебры.

Асаблівая роля ў навучанні матэматыцы на I ступені агульнай сярэдняй адукацыі адводзіцца дыдактычнай гульні і метаду навучальнага мадэліравання. Дыдактычная гульня дазваляе пазнаёміць з матэматычнымі паняццямі на даступным для вучняў узроўні. Вучэбнае мадэліраванне накіравана на авалоданне вучнямі метадам пазнання, у аснове якога ляжыць уменне прадстаўляць істотную інфармацыю з дапамогай мадэляў розных відаў.

 

Арыфметычны матэрыял

Цэлыя неадмоўныя лікі і арыфметычныя дзеянні над імі. Пры вывучэнні матэматыкі ў вучняў фарміруюцца ўяўленні аб утварэнні, чытанні, запісу, паслядоўнасці цэлых неадмоўных лікаў, пра спосабы параўнання лікаў, аб арыфметычных дзеяннях над цэлымі неадмоўнымі лікамі (складанне, адніманне, множанне, дзяленне), пра ўласцівасці арыфметычных дзеянняў (перамяшчальная ўласцівасць складання і множання, спалучальная ўласцівасць складання і множання, размеркавальная ўласцівасць множання), а таксама заснаваныя на гэтых уяўленнях навыкі вусных і пісьмовых вылічэнняў.

Долі і дробы. На І ступені агульнай сярэдняй адукацыі вучні знаёмяцца з доляй і яе запісам з дапамогай дробу, вучацца параўноўваць долі на практычнай аснове, а таксама рашаць задачы на знаходжанне долі ліку і ліку па яго долі.

 

Велічыні і іх вымярэнне

У цеснай сувязі з вывучэннем арыфметычнага матэрыялу раскрываецца паняцце «велічыні» і вывучаюцца спосабы вымярэння велічынь. Важным, з практычнага пункту гледжання, з’яўляецца навучанне вымярэнню велічынь. Вучні атрымліваюць уяўленне аб тым, што лік з’яўляецца вынікам вымярэння велічыні. На І ступені агульнай сярэдняй адукацыі вучні знаёмяцца з такімі велічынямі, як даўжыня, плошча, маса, час, ёмістасць, і з адзінкамі іх вымярэння. Вызначэнне значэнняў гэтых велічынь заснавана на выкарыстанні вымяральных інструментаў і вылічэнняў. Пры рашэнні тэкставых задач вучні таксама знаёмяцца з іншымі велічынямі, лікавыя значэнні якіх вызначаюцца з дапамогай вылічэнняў (хуткасць, час, адлегласць, цана, колькасць, кошт і інш.).

 

Геаметрычны матэрыял

На ўроках матэматыкі вучні знаёмяцца з геаметрычнымі фігурамі (пункт, крывая, прамая, адрэзак, ломаная, прамень, вугал, многавугольнік, акружнасць, круг і інш.), з геаметрычнымі паняццямі (прамавугольнік і квадрат); вучацца знаходзіць даўжыні адрэзка і ломанай, перыметр многавугольніка, плошчу геаметрычнай фігуры з дапамогай палеткі, вылічаць плошчу прамавугольніка па даўжынях яго старон, будаваць геаметрычныя фігуры.

Вучні выконваюць заданні з геаметрычным зместам, накіраваныя на фарміраванне прасторавых уяўленняў. Знаёмства з геаметрычнымі целамі (куб, прызма, піраміда, цыліндр, конус, шар) прапануецца на прапедэўтычным узроўні.

 

Алгебраічны матэрыял

Алгебраічныя паняцці (лікавы выраз, роўнасць, няроўнасць, пераменная, выраз з пераменнай, ураўненне, няроўнасць з пераменнай) разглядаюцца на ўроках матэматыкі на прапедэўтычным узроўні і выконваюць дапаможную ролю.

ЗМЕСТ ВУЧЭБНАГА ПРАДМЕТА

(120 гадзін)

 

Параўнанне прадметаў і мностваў прадметаў, прасторавыя і часавыя ўяўленні
(8 гадзін)

 

Атаясамліванне і распазнаванне прадметаў па адной уласцівасці: форме (круглыя, трохвугольныя, квадратныя, прамавугольныя), памеру (малыя, вялікія), колеру. Прасторавыя ўяўленні: зверху, знізу, вышэй, ніжэй, злева, справа, лявей, правей, перад, за, паміж, побач.  Часовыя прадстаўленні: спачатку, потым, раней, пазней, да, пасля; раніца, дзень, вечар, ноч.  Поры года: вясна, лета, восень, зіма.

Класіфікацыя прадметаў па адной і дзвюх уласцівасцях. Упарадкаванне прадметаў дадзенага мноства. Параўнанне мностваў прадметаў па колькасці: столькі ж, больш, менш, больш на, менш на.

Назвы лікаў ад 1 да 20. Лік прадметаў у межах 20.

 

Адназначныя лікі
(42 гадзіны)

 

Назвы, паслядоўнасць і абазначэнне адназначных лікаў ад 1 да 9.

Лік 0 і яго абазначэнне.

Утварэнне ліку дадаваннем адзінкі да папярэдняга ліку, адніманнем адзінкі ад наступнай колькасці. Знакі «+» і «–».

Параўнанне лікаў. Знакі «>», «<», «=».

Састаў адназначных лікаў. Складанне і адніманне адназначных лікаў на практычнай аснове (з дапамогай лічэння прадметаў). Складанне і адніманне з нулём.

Рашэнне простых задач, якія раскрываюць канкрэтны сэнс арыфметычных дзеянняў складання і аднімання.

Прамая і крывая лініі. Пункт. Адрэзак.

 

Двухзначныя лікі да 20
(60 гадзін)

 

Лік 10. Дзясятак. Састаў ліку 10. Утварэнне лікаў ад 11 да 20. Назвы, чытанне і запіс лікаў ад 11 да 20. Дзесяцічны састаў двухзначных лікаў у межах 20. Параўнанне лікаў у межах 20.

Назвы кампанентаў і выніку складання і аднімання. Перамяшчальная ўласцівасць складання. Узаемасувязь паміж кампанентамі і вынікам дзеяння складання.

Табліца складання (аднімання) лікаў у межах 10. Прыёмы складання і аднімання лікаў: прылічванне (адлічванне) па адным, складанне (адніманне) па частках, складанне з выкарыстаннем перамяшчальнай уласцівасці складання, адніманне з апорай на сувязь паміж кампанентамі і вынікам дзеяння складання.

Пазатаблічнае складанне і адніманне лікаў у межах 20 без пераходу праз дзясятак.

Лікавыя выразы ў 1–2 дзеянні без дужак: чытанне, запіс, знаходжанне значэння.

Падбор невядомага кампанента складання (аднімання) па вядомых кампаненце і выніку.

Рашэнне простых задач на павелічэнне і памяншэнне ліку на некалькі адзінак.

Адзінкі даўжыні: сантыметр, дэцыметр. Даўжыня адрэзка. Параўнанне адрэзкаў па даўжыні. Вымярэнне даўжыні адрэзка з дапамогай лінейкі. Пабудова адрэзкаў зададзенай даўжыні. Параўнанне лікавых значэнняў даўжыні. Складанне і адніманне лікавых значэнняў даўжыні.

Адзінка часу: гадзіна. Вызначэнне часу з дакладнасцю да гадзіны.

Адзінка масы: кілаграм. Маса прадмета. Параўнанне прадметаў па масе. Знаёмства з вагамі.

Адзінка ёмістасці: літр. Ёмістасць пасудзіны. Параўнанне пасудзін па ёмістасці.

 

Паўтарэнне за І класс
(10 гадзін)

 

Нумарацыя адназначных і двухзначных лікаў да 20.

Параўнанне лікаў у межах 20.

Таблічнае складанне і адніманне ў межах 10.

Пазатаблічнае складанне і адніманне ў межах 20.

Знаходжанне значэнняў выразаў без дужак у 1–2 дзеянні.

Рашэнне простых задач, якія раскрываюць сэнс арыфметычных дзеянняў складання і аднімання, на павелічэнне або памяншэнне ліку на некалькі адзінак.

Геаметрычныя фігуры: распазнаванне квадрата, круга, трохвугольніка, прамавугольніка. Атаясамліванне і распазнаванне фігур па памеры і колеру. Крывая. Прамая. Пункт. Адрэзак.

Адзінкі даўжыні: сантыметр, дэцыметр. Вымярэнне даўжыні адрэзка з дапамогай лінейкі. Пабудова адрэзка зададзенай даўжыні.

Адзінка часу: гадзіна. Вызначэнне часу з дакладнасцю да гадзіны.

Адзінка масы: кілаграм. Параўнанне прадметаў па масе.

Адзінка ёмістасці: літр. Параўнанне пасудзін па ёмістасці.

АСНОЎНЫЯ ПАТРАБАВАННІ ДА ВЫНІКАЎ ВУЧЭБНАЙ ДЗЕЙНАСЦІ ВУЧНЯЎ

Ведаць/разумець:

прыкметы параўнання прадметаў і груп прадметаў;

прасторавыя і часавыя катэгорыі;

паслядоўнасць лікаў ад 0 да 20;

адносіны паміж лікамі (больш, менш, роўна);

састаў адназначных лікаў;

дзесятковы састаў лікаў ад 10 да 20;

назвы і абазначэнні дзеянняў складання і аднімання, назвы кампанентаў і выніку дзеянняў складання і аднімання;

перамяшчальную ўласцівасць складання;

узаемасувязь паміж кампанентамі і вынікам дзеяння складання;

табліцу складання ў межах 10 і адпаведныя выпадкі аднімання;

структуру задачы, узаемасувязь паміж умовай і пытаннем;

назвы геаметрычных фігур (пункт, крывая, прамая, адрэзак, круг, трохвугольнік, квадрат, прамавугольнік);

назвы адзінак вымярэння даўжыні (дэцыметр, сантыметр), часу (гадзіна), масы (кілаграм), ёмістасці (літр).

Валодаць прадметнымі і вучэбна-пазнавальнымі ўменнямі.

Прадметныя ўменні:

лічыць прадметы ў межах 20;

чытаць, запісваць і параўноўваць лікі ў межах 20;

складаць і аднімаць лікі ў межах 20 без пераходу праз дзясятак;

рашаць задачы ў адно дзеянне, якія раскрываюць канкрэтны сэнс аперацый складання і аднімання, а таксама задачы на знаходжанне колькасці, якая на некалькі адзінак больш (менш) дадзенай;

практычна параўноўваць і вымяраць велічыні: даўжыню, масу, ёмістасць;

параўноўваць велічыні па іх лічбавых значэннях;

выражаць значэнне даўжыні ў розных адзінках вымярэння (дэцыметр, сантыметр);

чарціць адрэзак зададзенай даўжыні і вымяраць даўжыню дадзенага адрэзка;

вызначаць час з дакладнасцю да гадзіны;

распазнаваць і называць вывучаныя геаметрычныя фігуры;

карыстацца вывучанай матэматычнай тэрміналогіяй.

Вучэбна-пазнавальныя ўменні:

аналізаваць вучэбнае заданне (выдзяляць умовы і патрабаванне);

разумець і супастаўляць інфармацыю, прадстаўленую ў выглядзе тэксту, малюнка, схемы, лікавага выразу або роўнасці;

разумець інфармацыю, прадстаўленую ў таблічнай форме;

параўноўваць і класіфікаваць прадметы па адной (дзвюм) прыкмеце;

вызначаць заканамернасці (правіла, па якім складзены шэраг прадметаў, фігур, лікаў і інш.) і выкарыстоўваць іх пры выкананні заданняў.

Выкарыстоўваць набытыя веды і ўменні ў практычнай дзейнасці і паўсядзённым жыцці для:

арыенціроўкі ў навакольнай прасторы;

ацэнкі памераў прадметаў «на вока», спосабамі прыкладання і накладання;

параўнання прадметаў па масе і пасудзін па ёмістасці;

вызначэння часу па гадзінах (з дакладнасцю да гадзіны);

канструявання геаметрычных аб’ектаў;

рашэння ў побыце розных задач, звязаных з лічэннем прадметаў і вылічэннямі.

ВУЧЭБНА-МЕТАДЫЧНАЕ ЗАБЕСПЯЧЭННЕ АДУКАЦЫЙНАГА ПРАЦЭСУ

Мураўёва, Г.Л. Матэматыка. 1 клас: у 2 ч. / Г.Л. Мураўёва, М.А. Урбан. – Мінск: Нац. ін-т адукацыі, 2015.

Мураўёва, Г.Л. Матэматыка. 1 клас. Рабочы сшытак: у 2 ч. / Г.Л. Мураўёва [і інш.]. – Мінск: Нац. ін-т адукацыі, 2015.

Муравьева, Г.Л. Математика в 1 классе / Г.Л. Муравьева [и др.]. – Минск: Нац. ин-т образования, 2011, Аверсэв, 2015.

Чабатарэўская, Т.М. Матэматыка. 1 клас: у 2 ч. / Т.М. Чабатарэўская, В.У. Нікалаева. – Мінск: Нац. ін-т адукацыі, 2015.

Чабатарэўская, Т.М. Матэматыка. 1 клас. Рабочы сшытак: у 2 ч. / Т.М. Чабатарэўская, В.У. Нікалаева. – Мінск: Нац. ін-т адукацыі, 2015.

Чеботаревская, Т.М. Математика в 1 классе / Т.М. Чеботаревская, В.В. Николаева. – Минск: Нац. ин-т образования, 2011.

 

 

УТВЕРЖДЕНО

Постановление
Министерства образования
Республики Беларусь

15.07.2015 № 83

Учебная программа по учебному предмету «Человек и мир» для I класса учреждений общего среднего образования с русским языком обучения и воспитания

ЧЕЛОВЕК И МИР

ПОЯСНИТЕЛЬНАЯ ЗАПИСКА

Учебный предмет «Человек и мир» состоит из трех содержательных компонентов: «Природа и человек», «Человек и его здоровье», «Человек и общество», которые являются важнейшими составляющими в изучении целостной системы «природа – общество – человек». Интеграция биологических, валеологических, географических, обществоведческих знаний в рамках учебного предмета «Человек и мир» позволяет формировать у учащихся целостное представление об окружающем мире, развивать интерес к его изучению, потребность в разностороннем взаимодействии с ним.

Цель изучения учебного предмета «Человек и мир» в первом классе заключается в формировании у учащихся знаний и опыта разностороннего взаимодействия с окружающим миром, основ экологической культуры и здорового образа жизни, постепенном овладении умениями учебной деятельности.

Достижение указанной цели предполагает решение следующих задач:

обеспечить усвоение учащимися представлений об объектах и явлениях природы, их многообразии, единстве природного и социального, осознание своей роли в природе и обществе;

содействовать развитию эмоционально-ценностного отношения к природе, приобретению опыта выполнения экологически обусловленных норм природоохранного поведения;

способствовать развитию потребности и способности учащихся в сохранении и укреплении своего здоровья посредством освоения знаний об организме человека, компонентах здорового образа жизни и способах его реализации;

способствовать формированию познавательного интереса к изучению предмета, развитию наблюдательности, речи, логического мышления, способности к творческой самореализации в процессе решения учебных задач. 

При определении требований к результатам обучения учащихся использован компетентностный подход, предполагающий создание условий для реализации преемственности в процессе постепенного формирования личностных, метапредметных и предметных результатов, необходимых для дальнейшего овладения систематическими знаниями и способами деятельности на следующей ступени образования. Данный подход конкретизирован в разделе программы «Основные требования к результатам учебной деятельности учащихся I класса», где представлен обязательный минимум предметных знаний и умений, которыми овладевают учащиеся за период обучения в первом классе.

В процессе изучения учебного предмета «Человек и мир» учащиеся получают возможность систематизировать, расширять, углублять полученные ранее (в семье, дошкольном учреждении, из личного опыта взаимодействия с природой и людьми) представления о природных и социальных объектах, осмысливать характер взаимодействий человека с природой, особенности взаимоотношений внутри отдельных социальных групп (семья, класс, школа). Осваивая правила безопасного, экологически грамотного и нравственного поведения в природе и обществе, учащиеся осознают важность здорового образа жизни.

В основу содержательного компонента «Природа и человек» при его изучении положена концепция экологического образования личности, что предусматривает усвоение экологических знаний и умений, формирование способности правильно и осознанно использовать их в конкретных жизненных ситуациях, воспитание бережного и гуманного отношения к природе, желания и способности участвовать в разнообразной практической природоохранной деятельности. Освоение природоведческого содержания создает условия для формирования важнейших ценностно-смысловых установок личности, связанных с убежденностью в самоценности и целостности природы; в том, что охрана природы – обязанность каждого человека.

Изучение содержательного компонента «Природа и человек» построено по принципу сезонности, поскольку возможность и доступность непосредственных наблюдений за изменениями в неживой и живой природе, трудом людей в разное время года дают материал для понимания взаимозависимости явлений в природе.

Содержание учебного материала представлено таким образом, чтобы в процессе наблюдения в природе обеспечивалась чувственная основа для овладения учащимися такими природоведческими понятиями, как «природа», «живая природа», «неживая природа», «растения», «животные», «связи между неживой и живой природой» и т.д. Первостепенное значение придается формированию у учащихся опыта практической деятельности в процессе осуществления наблюдений в природе. При этом учащиеся усваивают конкретные знания о растениях, жизни диких и домашних животных, сезонных изменениях в природе и особенностях времен года, учатся объяснять связи, существующие между отдельными элементами неживой природы, между неживой и живой природой, т.е. убеждаются в том, что в природе все взаимосвязано и что изменения в жизни растений и животных являются приспособлением к изменениям в неживой природе.

На первом году обучения у учащихся закрепляются знания о правилах личной и общественной гигиены, которые они приобрели в дошкольном возрасте. В процессе получения сведений о том, почему и как влияет природа на здоровье человека, расширяются и углубляются знания о способах сохранения и укрепления здоровья, осуществляется отработка их на практике.

При изучении содержательного компонента «Человек и общество» у учащихся формируется представление о стране, в которой они живут, красоте природы родного края. Учащиеся приобретают опыт построения доброжелательных отношений с одноклассниками и учителями, выполнения правил безопасного поведения в повседневной жизни.

Особое внимание уделяется развитию речи и познавательных процессов учащихся (внимания, памяти, логического мышления, воображения). Умения целеполагания, планирования своей деятельности, самооценки и коррекции ее результатов, поиска и переработки информации при ее воспроизведении уже с первого класса становятся специальным предметом их постепенного формирования у учащихся.

Важное место в образовательном процессе отводится игровой деятельности, направленной на усвоение предметных знаний и умений, их применение, развитие познавательных процессов, сохранение и поддержание работоспособности учащихся, обеспечение их потребности в двигательной активности, снятие физического и психического напряжения.

Для успешного усвоения содержания учебного предмета используются разнообразные методы и формы обучения, способствующие формированию у учащихся опыта эмоционально-ценностного отношения к предметам и явлениям окружающего их мира, интеграции интеллектуального и эмоционального компонентов в обучении. Выполнению этих задач служат наблюдения в природе, использование литературных произведений, средств музыкального и изобразительного искусства, яркого и образного рассказа учителя. Проведение экскурсий в природу, по своему населенному пункту, целевых прогулок, уроков-путешествий, микроисследований позволяет учащимся приобрести опыт наблюдения как способа познания окружающего мира, изучения окружающих объектов с помощью различных органов чувств, представления результатов познания в различных творческих работах (поделках, рисунках, рассказах-описаниях и т.п.); сформировать опыт природоохранного поведения. Развитие способности учащихся к продуктивной коммуникации, к сотрудничеству обеспечивает использование групповых, парных форм учебно-познавательной деятельности.

Природные явления, обозначенные в содержании программы звездочкой, изучаются по мере их наступления в природе.

СОДЕРЖАНИЕ УЧЕБНОГО ПРЕДМЕТА

(30 ч)

 

ВВЕДЕНИЕ
(1 ч)

 

Наша Родина  – Беларусь.

Наше государство – Республика Беларусь. Государственные герб и флаг Республики Беларусь.

Беларусь – край рек, озер, лесов. Природная красота родного края. Месторасположение населенного пункта, где я живу, и школы, в которой я учусь. Минск – столица нашей Родины.

 

ПРИРОДА И ЧЕЛОВЕК
(26 ч)

 

Осенние изменения в неживой природе, жизни растений, животных и человека
(11 ч)

 

Что такое природа. Живая и неживая природа. Объекты природы и труда человека. Окружающий нас мир растений и животных. Объекты живой и неживой природы, их элементарные признаки. Солнце – источник света и тепла, которые необходимы для жизни растений и животных.

Изменения в неживой природе осенью. Изменения в неживой природе осенью по сравнению с летом: понижение высоты Солнца над землей и температуры воздуха и воды; изменение вида осадков, первые заморозки*.

Золотая осень. Растения – часть живой природы. Разнообразие осенней окраски листьев деревьев и кустарников. Листопад. Увядание травянистых растений*. Причины осенних изменений в жизни растений.

Разнообразие растений: деревья, кустарники и травы. Растения летом и осенью. Красота растений. Созревание плодов и семян, их распространение.

Осенние плоды и семена – источник здоровья. Овощи и фрукты – источники витаминов. Правила употребления овощей и фруктов.

Влияние изменений в природе на жизнь человека осенью. Как правильно одеваться осенью, закаливать организм. Чем полезны осенние прогулки на свежем воздухе, их влияние на здоровье и настроение человека.

Правила личной гигиены. Уход за зубами, ногтями и волосами. Как ухаживать за одеждой и обувью.

Режим дня первоклассника. Чередование труда и отдыха в режиме дня. Почему надо соблюдать режим дня.

Дикие и домашние животные. Разнообразие животных. Отличие домашних животных от диких. Изменения в жизни птиц, насекомых, зверей и других животных. Бережное отношение к животным и забота человека о сохранении многообразия животных.

Изменения в жизни домашних животных осенью. Влияние изменений в природе на труд человека осенью. Значение домашних животных для человека. Приспособление домашних животных к изменениям в жизни природы. Помощь детей в уходе за домашними животными.

Осенние работы на полях, в садах, парках, на улицах городов и сел. Уборка урожая картофеля, капусты, свеклы и помощь детей.

Осенние явления в природе (обобщающий урок).

Экскурсия «Изменения в неживой природе и в жизни растений осенью», целевая прогулка в лес, парк «Золотая осень в природе», «Поздняя осень».

Формирование опыта практической деятельности. Проведение во время экскурсий и прогулок наблюдений, в процессе которых первоклассники учатся определять осенние изменения в неживой природе, жизни растений и животных; узнавать по отличительным признакам несколько деревьев и кустарников, а также птиц, заготавливать корма для зимующих птиц и развешивать кормушки; отражать в рисунке, рассказе-описании результаты наблюдений в природе.

Опыт выполнения элементарных правил личной и общественной гигиены, режима дня.

 

Зимние изменения в неживой природе, жизни растений, животных и человека
(5 ч)

 

Изменения в неживой природе зимой. Как зимуют растения. Изменения в неживой природе зимой по сравнению с осенью: изменение высоты Солнца над землей, температуры воздуха и воды; изменение вида осадков. Снег и лед, снегопады, метели*. Хвойные и лиственные деревья и кустарники зимой. Кого кормит дерево в зимнее время?

Изменения в жизни диких животных зимой. Почему одни животные на зиму засыпают, а другие ведут активный образ жизни. Жизнь птиц зимой. Помощь человека диким животным. Участие детей в подкормке животных зимой.

Изменения в жизни домашних животных зимой. Влияние зимних изменений в природе на труд человека. Приспособление домашних животных к изменениям в жизни природы. Помощь детей в уходе за домашними животными. Изменения в труде людей зимой.

Забота человека о своем здоровье зимой. Предупреждение простудных заболеваний. Как правильно одеваться и закаливать организм зимой. Значение для здоровья зимних прогулок и игр на природе. Правила поведения в снегопад, во время гололеда, при катании на коньках, лыжах, санках.

Зимние явления в природе (обобщающий урок).

Экскурсия «Изменения в неживой природе зимой. Как зимуют растения», целевая прогулка в природу «Красота зимнего леса (парка, сквера)».

Формирование опыта практической деятельности. Проведение во время экскурсий и прогулок наблюдений, в процессе которых учащиеся учатся определять зимние изменения в неживой природе, в жизни растений и животных; узнавать деревья и кустарники в зимнее время (по силуэтам, цвету ствола, веткам, оставшимся плодам, листьям, шишкам (хвойные деревья)); несколько видов птиц; подкармливать птиц.

 

Весенние изменения в неживой природе, жизни растений, животных и человека
(6 ч)

 

Ранняя весна. Март – первый месяц весны. Изменение положения Солнца над землей. Повышение температуры воздуха. Таяние снега, ледоход. Весенний разлив рек (половодье)*.

Весна – время пробуждения растений. Набухание почек у деревьев и кустарников. Раннецветущие растения – источник корма для насекомых, пробудившихся после зимы. Необходимость бережного отношения к весенним первоцветам.

Весна и здоровье человека. Как одеваться весной. Прогулки и игры в парке, сквере. Безопасные места для игр. Правила поведения у водоемов весной.

Изменения в жизни диких животных весной. Изменения в жизни насекомых и других животных весной. Вылет шмелей, пчел, появление бабочек, муравьев, жаб, лягушек. Пробуждение от зимней спячки ежей, барсуков и др. Насекомые – опылители раннецветущих растений. Изменения в жизни птиц весной. Прилет и гнездование птиц. Зависимость между сроком прилета птиц и наличием корма. Бережное отношение человека к птицам в весеннюю пору года.

Изменения в жизни домашних животных весной. Влияние весенних изменений в природе на труд человека. Приспособление домашних животных к изменениям в жизни природы c приходом весны. Помощь детей в уходе за домашними животными. Изменения в труде людей весной. Весенние работы на полях, в садах, парках, на улицах городов и сел.

Весенние явления в природе (обобщающий урок).

Экскурсия «Раннецветущие растения – украшение природы», целевая прогулка в природу «Ранняя весна. Весна – время пробуждения растений».

Формирование опыта практической деятельности. Проведение во время экскурсий и прогулок наблюдений, в процессе которых учащиеся учатся определять признаки наступления весны в неживой природе, жизни растений; узнавать цветущие растения, деревья и кустарники в непосредственном природном окружении; насекомых, птиц.

 

Изменения в неживой природе, жизни растений, животных и человека летом
(4 ч)

 

Изменения в неживой природе и жизни растений летом. Лето – самое теплое время года. Летние грозы. Растения летом: цветение трав, созревание ягод*. Ядовитые растения.

Жизнь диких и домашних животных летом. Повадки диких зверей, птиц летом, их забота о потомстве. Жизнь домашних животных летом. Помощь детей в уходе за домашними животными. Участие детей в охране растений и животных своей местности.

Лето и здоровье человека. Летнее закаливание организма. Правила приема солнечных и воздушных ванн. Игры на воздухе как условие сохранения и укрепления здоровья. Правила поведения в лесу, на лугу, у водоемов, во время грозы, при встрече с ядовитыми растениями, змеями.

Изменения в природе и труде людей в разные времена года (обобщающий урок).

Формирование опыта практической деятельности. Проведение во время экскурсий и прогулок наблюдений, в процессе которых учащиеся учатся устанавливать наступление первых признаков лета в неживой природе, жизни растений в непосредственном природном окружении; обучаются элементарным правилам безопасного поведения во время грозы, у водоемов, в лесу (посредством моделирования ситуаций).

 

ЧЕЛОВЕК И ОБЩЕСТВО
(3 ч)

 

Мой город (деревня). Название населенного пункта, где я живу. Главная улица (площадь) родного города (деревни). Транспорт, которым вы пользуетесь в своем населенном пункте и необходимость соблюдения правил дорожного движения. Культурно-просветительские учреждения города (деревни) (библиотека, кинотеатр, спортивные сооружения). Достопримечательности населенного пункта. Хозяйственная деятельность жителей населенного пункта.

Я и моя семья. Значение семьи в жизни человека. Доброжелательные отношения в семье. Распределение обязанностей в семье. Посильная помощь детей другим членам семьи. Права и обязанности детей и родителей. Ответственность детей за свои поступки.

Опасные ситуации в доме. Меры безопасности в домашних условиях (при обращении с бытовой техникой, острыми предметами и т.д.). Правила противопожарной безопасности, основные правила обращения с газом, электричеством, водой. Номера телефонов экстренных служб, по которым можно вызвать пожарную аварийно-спасательную службу, милицию, скорую медицинскую помощь, аварийную службу газовой сети.

Экскурсия по населенному пункту «Мой город (деревня)».

Формирование опыта практической деятельности. Освоение учащимися простейших видов домашнего труда, наведение порядка в классной комнате; отработка во время проведения экскурсий и прогулок правил перехода улицы; ознакомление с правилами соблюдения дорожного движения в окрестностях школы; знакомство с достопримечательностями, расположенными в районе школы.

ОСНОВНЫЕ ТРЕБОВАНИЯ К РЕЗУЛЬТАТАМ УЧЕБНОЙ ДЕЯТЕЛЬНОСТИ УЧАЩИХСЯ

Знать:

название страны, государственные символы Республики Беларусь;

название столицы Беларуси и своего населенного пункта;

элементарные признаки понятий «природа», «неживая природа», «живая природа»;

сезонные признаки в неживой природе, жизни растений и животных, труде людей;

основные правила природоохранного поведения по отношению к растениям и животным;

режим дня первоклассника и его составляющие;

основные правила личной и общественной гигиены, безопасного поведения на водоемах, в лесу, в опасных ситуациях дома, а также дорожного движения;

телефонные номера экстренных служб;

достопримечательности своей местности (1–3).

Уметь:

вести наблюдения за сезонными изменениями в природе, сравнивать объекты, определять признаки различных объектов природы с помощью органов чувств (цвет и оттенки цвета, форму, запах, сравнительные размеры);

соблюдать режим дня;

соблюдать правила личной гигиены;

различать:

объекты природы и предметы труда; объекты неживой и живой природы;

несколько видов деревьев (3–4), кустарников (не менее 1–2);

травянистых растений (не менее 2) ближайшего окружения;

овощи и фрукты (не менее 3);

несколько видов насекомых (не менее 2–3), птиц (не менее 3), зверей (не менее 4–5);

несколько видов домашних животных (не менее 3);

объяснять:

доступные пониманию учащихся причины наблюдаемых сезонных изменений в природе;

необходимость выполнения правил природоохранного поведения;

необходимость соблюдения правил личной гигиены и безопасного поведения.

Использовать приобретенные знания и умения в практической деятельности и повседневной жизни для:

узнавания растения и животных ближайшего окружения;

описания сезонных изменений в природе (неживой, в жизни растений, животных и труде человека; на основе наблюдений);

установления связей между жизнью живых организмов и сезонными изменениями в природе;

выполнения правил охраны и укрепления здоровья в разное время года, безопасного поведения в различных местах, обращения за помощью в опасных ситуациях, возникающих дома;

выполнения правил поведения в природе и осуществления элементарной природоохранной деятельности (подкормки птиц, участия в изготовлении простейших кормушек и т.п.);

рассказа о главных достопримечательностях своей местности.

УЧЕБНО-МЕТОДИЧЕСКОЕ ОБЕСПЕЧЕНИЕ ОБРАЗОВАТЕЛЬНОГО ПРОЦЕССА

Вдовиченко, В.М. Человек и мир. 1 класс / В.М. Вдовиченко, Т.А. Ковальчук. – Минск: Народная асвета, 2012.

Вдовиченко, В.М. Человек и мир. 1 класс. Рабочая тетрадь / В.М. Вдовиченко, Т.А. Ковальчук. – Минск: Юнипресс, 2010.

Довнар, Л.А. Человек и мир. 1 класс. Рабочая тетрадь / Л.А. Довнар. – Минск: Кузьма, 2011.

Трафимова, Г.В. Человек и мир. 1 класс. Рабочая тетрадь / Г.В. Трафимова, С.А. Трафимов. – Минск: Аверсэв, 2014, 2015.

 

 

ЗАЦВЕРДЖАНА

Пастанова
Міністэрства адукацыі
Рэспублікі Беларусь

15.07.2015 № 83

Вучэбная праграма па вучэбным прадмеце «Чалавек і свет» для I класа ўстаноў агульнай сярэдняй адукацыі з беларускай мовай навучання і выхавання

ЧАЛАВЕК I СВЕТ

ТЛУМАЧАЛЬНАЯ ЗАПІСКА

Вучэбны прадмет «Чалавек і свет» складаецца з трох змястоўных кампанентаў «Прырода і чалавек», «Чалавек і яго здароўе», «Чалавек і грамадства», якія прадстаўляюць цэласную сістэму «прырода – грамадства – чалавек». Інтэграцыя біялагічных, валеалагічных, геаграфічных, грамадазнаўчых ведаў па вучэбным прадмеце «Чалавек і свет» дазваляе фарміраваць у вучняў цэласнае ўяўленне пра навакольны свет, развіваць цікавасць да яго вывучэння, патрэбу ў рознабаковым узаемадзеянні з ім.

Мэта вывучэння вучэбнага прадмета «Чалавек і свет» у першым класе заключаецца ў фарміраванні ў вучняў ведаў і вопыту рознабаковага ўзаемадзеяння з навакольным светам, асноў экалагічнай культуры і здаровага ладу жыцця, паступовым авалоданні ўменнямі вучэбнай дзейнасці.

Дасягненне названай мэты прадугледжвае рашэнне наступных задач:

забяспечыць засваенне вучнямі ўяўленняў пра аб’екты і з’явы прыроды, іх разнастайнасць, адзінства прыроднага і сацыяльнага, усведамленне сваёй ролі ў прыродзе і грамадстве;

садзейнічаць развіццю эмацыянальна-каштоўнасных адносін да прыроды, набыццю вопыту выканання экалагічна абумоўленых нормаў прыродаахоўных паводзін;

спрыяць развіццю патрэбнасці і здольнасці вучняў у захаванні і ўмацаванні свайго здароўя праз засваенне ведаў аб арганізме чалавека, кампанентах здаровага ладу жыцця і спосабах яго рэалізацыі;

спрыяць фарміраванню пазнавальнай цікавасці да вывучэння прадмета, развіццю назіральнасці, маўлення, лагічнага мыслення, здольнасці да творчай самарэалізацыі ў працэсе вырашэння вучэбных задач. 

Пры вызначэнні патрабаванняў да вынікаў навучання вучняў выкарыстаны кампетэнтнасны падыход, які прадугледжвае стварэнне ўмоў для рэалізацыі пераемнасці ў працэсе паступовага фарміравання асобасных, метапрадметных і прадметных кампетэнцый, неабходных для далейшага авалодання сістэматычнымі ведамі і спосабамі дзейнасці на наступнай ступені адукацыі. Дадзены падыход канкрэтызаваны ў раздзеле праграмы «Асноўныя патрабаванні да вынікаў вучэбнай дзейнасці вучняў», дзе прадстаўлены абавязковы мінімум прадметных ведаў і ўменняў, якімі авалодваюць вучні за перыяд навучання ў першым класе.

У працэсе вывучэння вучэбнага прадмета «Чалавек і свет» вучні маюць магчымасць сістэматызаваць, пашыраць, паглыбляць атрыманыя раней (у сям’і, дашкольнай установе, з асабістага вопыту ўзаемадзеяння з прыродай і людзьмі) уяўленні аб прыродных і сацыяльных аб’ектах, асэнсоўваць характар узаемадзеянняў чалавека з прыродай, асаблівасці ўзаемаадносін унутры асобных сацыяльных груп (сям’я, клас, школа). Вучні ўсведамляюць важнасць здаровага ладу жыцця, асвойваючы правілы бяспечных, экалагічна граматных і маральных паводзін у прыродзе і грамадстве.

У аснову змястоўнага кампанента «Прырода і чалавек» пры яго вывучэнні пакладзена канцэпцыя экалагічнай адукацыі асобы, што прадугледжвае засваенне экалагічных ведаў і ўменняў, фарміраванне здольнасці правільна і ўсвядомлена выкарыстоўваць іх у канкрэтных жыццёвых сітуацыях, выхаванне беражлівых і гуманных адносін да прыроды, жадання і здольнасці ўдзельнічаць у разнастайнай практычнай прыродаахоўнай дзейнасці. Засваенне прыродазнаўчага зместу стварае ўмовы для фарміравання важнейшых каштоўнасна-сэнсавых установак асобы, звязаных з перакананасцю ў самакаштоўнасці і цэласнасці прыроды; у тым, што ахова прыроды – абавязак кожнага чалавека.

Вывучэнне змястоўнага кампанента «Прырода і чалавек» пабудавана па прынцыпе сезоннасці, паколькі магчымасць і даступнасць непасрэдных назіранняў за зменамі ў нежывой і жывой прыродзе, працай людзей у розны час года даюць матэрыял для разумення ўзаемазалежнасці з’яў у прыродзе.

Змест вучэбнага матэрыялу пададзены такім чынам, каб у працэсе назірання ў прыродзе забяспечвалася пачуццёвая аснова для авалодання вучнямі такімі прыродазнаўчымі паняццямі, як «прырода», «жывая прырода», «нежывая прырода», «расліны», «жывёлы», «сувязі паміж нежывой і жывой прыродай» і г.д. Першачарговае значэнне надаецца фарміраванню ў вучняў вопыту практычнай дзейнасці ў працэсе ажыццяўлення назіранняў у прыродзе. Пры гэтым вучні засвойваюць канкрэтныя веды пра расліны, жыццё дзікіх і свойскіх жывёл, сезонныя змены ў прыродзе і асаблівасці пор года, вучацца тлумачыць сувязі, якія існуюць паміж асобнымі элементамі нежывой прыроды, паміж нежывой і жывой прыродай, г.зн. пераконваюцца ў тым, што ў прыродзе ўсё ўзаемазвязана, і што змены ў жыцці раслін і жывёл з’яўляюцца прыстасаваннем да змен у нежывой прыродзе.

На першым годзе навучання ў вучняў замацоўваюцца веды аб правілах асабістай і грамадскай гігіены, якія яны набылі ў дашкольным узросце. У працэсе атрымання звестак аб тым, чаму і як уплывае прырода на здароўе чалавека, пашыраюцца і паглыбляюцца веды пра спосабы захавання і ўмацавання здароўя, ажыццяўляецца адпрацоўка іх на практыцы.

Пры вывучэнні змястоўнага кампанента «Чалавек і грамадства» ў вучняў фарміруецца ўяўленне аб краіне, у якой яны жывуць, прыгажосці прыроды роднага краю. Вучні набываюць вопыт пабудовы добразычлівых адносін з аднакласнікамі і настаўнікамі, выканання правіл бяспечных паводзін у паўсядзённым жыцці.

Асаблівая ўвага надаецца развіццю маўлення і пазнавальных працэсаў вучняў (увагі, памяці, лагічнага мыслення, уяўлення). Уменне прымаць і ставіць задачы, планавання сваёй дзейнасці, самаацэнкі і карэкцыі яе вынікаў, пошуку і перапрацоўкі інфармацыі пры яе ўзнаўленні ўжо з першага класа становяцца спецыяльным прадметам іх паступовага фарміравання ў вучняў.

Важнае месца ў адукацыйным працэсе адводзіцца гульнявой дзейнасці, накіраванай на засваенне прадметных ведаў і ўменняў, іх ужыванне, развіццё пазнавальных працэсаў, захаванне і падтрыманне працаздольнасці вучняў, забеспячэнне іх патрэбы ў рухальнай актыўнасці, зняцце фізічнага і псіхічнага напружання.

Для паспяховага засваення зместу вучэбнага прадмета выкарыстоўваюцца разнастайныя метады і формы навучання, якія спрыяюць фарміраванню ў вучняў вопыту эмацыянальна-каштоўнасных адносін да прадметаў і з’яў навакольнага свету, інтэграцыі інтэлектуальнага і эмацыянальнага кампанентаў у навучанні. Выкананню гэтых задач служаць назіранні ў прыродзе, выкарыстанне літаратурных твораў, сродкаў музычнага і выяўленчага мастацтва, яркага і вобразнага расказа настаўніка. Правядзенне экскурсій у прыроду, па сваім населеным пункце, мэтавых прагулак, урокаў-падарожжаў, мікрадаследаванне дазваляе вучням набываць вопыт назірання як спосабу пазнання навакольнага свету, вывучэння навакольных аб’ектаў з дапамогай розных органаў пачуццяў, прадстаўлення вынікаў пазнання ў розных творчых работах (вырабах, малюнках, апавяданнях-апісаннях і да т.п.); сфарміраваць вопыт прыродаахоўных паводзін. Развіццё здольнасці вучняў да прадуктыўнай камунікацыі, да супрацоўніцтва забяспечвае выкарыстанне групавых, парных форм вучэбна-пазнавальнай дзейнасці.

Прыродныя з’явы, якія ў змесце праграмы пазначаны зорачкай, вывучаюцца па меры іх наступлення ў прыродзе.

ЗМЕСТ ВУЧЭБНАГА ПРАДМЕТА

(30 гадзін)

 

Уводзіны
(1 гадзіна)

 

Наша Радзіма – Беларусь. Наша дзяржава – Рэспубліка Беларусь. Дзяржаўныя герб і сцяг Рэспублікі Беларусь.

Беларусь – край рэк, азёр, лясоў. Прыродная прыгажосць роднага краю. Месцазнаходжанне населенага пункта, дзе я жыву, і школы, у якой я вучуся. Мінск – сталіца нашай Радзімы.

 

ПРЫРОДА І ЧАЛАВЕК

(26 гадзін)

 

Асеннія змены ў нежывой прыродзе, жыцці раслін, жывёл і чалавека
(11 гадзін)

 

Што такое прырода. Жывая і нежывая прырода. Аб’екты прыроды і працы чалавека. Навакольны свет раслін і жывёл. Аб’екты жывой і нежывой прыроды, іх элементарныя прыкметы. Сонца – крыніца святла і цяпла, якія неабходны для жыцця раслін і жывёл.

Змены ў нежывой прыродзе восенню. Змены ў нежывой прыродзе восенню ў параўнанні з летам: зніжэнне вышыні Сонца над зямлёй і тэмпературы паветра і вады; змены віду ападкаў, першыя замаразкі*.

Залатая восень. Расліны – частка жывой прыроды. Разнастайнасць асенняй афарбоўкі лістоў дрэў і кустоў. Лістапад. Завяданне травяністых раслін*. Прычыны асенніх змен у жыцці раслін.

Разнастайнасць раслін: дрэвы, кусты і травы. Расліны летам і восенню. Прыгажосць раслін. Выспяванне пладоў і насення, іх распаўсюджванне.

Восеньскія плады і насенне – крыніца здароўя. Агародніна і садавіна – крыніцы вітамінаў. Правілы ўжывання агародніны і садавіны.

Уплыў змен у прыродзе на жыццё чалавека восенню. Як правільна апранацца восенню, загартоўваць арганізм. Чым карысныя асеннія прагулкі на свежым паветры, іх уплыў на здароўе і настрой чалавека.

Правілы асабістай гігіены. Догляд зубоў, пазногцяў і валасоў. Як даглядаць адзенне і абутак.

Рэжым дня першакласніка. Чаргаванне працы і адпачынку ў рэжыме дня. Чаму трэба выконваць рэжым дня.

Дзікія і свойскія жывёлы. Разнастайнасць жывёл. Адрозненне дамашніх жывёл ад дзікіх. Змены ў жыцці птушак, насякомых, звяроў і іншых жывёл. Беражлівыя адносіны да жывёл і клопат чалавека аб захаванні разнастайнасці жывёл.

Змены ў жыцці свойскіх жывёл восенню. Уплыў змен у прыродзе на працу чалавека восенню. Значэнне свойскіх жывёл для чалавека. Прыстасаванне свойскіх жывёл да змен у жыцці прыроды. Дапамога дзяцей у доглядзе свойскіх жывёл.

Асеннія работы на палях, у садах, парках, на вуліцах гарадоў і вёсак. Уборка ўраджаю бульбы, капусты, буракоў і г.д., дапамога дзяцей.

Асеннія з’явы ў прыродзе (абагульняючы ўрок).

Экскурсія «Змяненні ў нежывой прыродзе і жыцці раслін восенню», мэтавая прагулка ў лес, парк «Залатая восень у прыродзе», «Позняя восень».

Фарміраванне вопыту практычнай дзейнасці. Правядзенне падчас экскурсій і прагулак назіранняў, у працэсе якіх вучні вучацца вызначаць асеннія змены ў нежывой прыродзе, жыцці раслін і жывёл; пазнаваць па адметных прыкметах некалькі дрэў і кустоў, а таксама птушак, нарыхтоўваць корм для зімуючых птушак і развешваць кармушкі; адлюстроўваць у малюнку, расказе-апісанні вынікаў назіранняў у прыродзе.

Вопыт выканання элементарных правіл асабістай гігіены, рэжыму дня.

 

Зімовыя змены ў нежывой прыродзе, жыцці раслін, жывёл і чалавека
(5 гадзін)

 

Змены ў нежывой прыродзе зімой. Як зімуюць расліны. Змены ў нежывой прыродзе зімой у параўнанні з восенню: змяненне вышыні Сонца над зямлёй, тэмпературы паветра і вады; змена віду ападкаў. Снег і лёд, снегапады, завеі*. Хвойныя і ліставыя дрэвы і кусты зімой. Каго корміць дрэва ў зімовы час?

Змены ў жыцці дзікіх жывёл зімой. Чаму адны жывёлы на зіму засынаюць, а другія вядуць актыўны лад жыцця. Жыццё птушак зімой. Дапамога чалавека дзікім жывёлам. Удзел вучняў у падкормцы жывёл зімой.

Змены ў жыцці свойскіх жывёл зімой. Уплыў зімовых змен у прыродзе на працу чалавека. Прыстасаванне свойскіх жывёл да змен у жыцці прыроды. Дапамога дзяцей у доглядзе свойскіх жывёл. Змены ў працы людзей зімой.

Клопат чалавека пра сваё здароўе зімой. Папярэджанне прастудных захворванняў. Як правільна апранацца і загартоўваць арганізм зімой. Значэнне для здароўя зімовых прагулак і гульняў на прыродзе. Правілы паводзін у снегапад, падчас галалёду, пры катанні на каньках, лыжах, санках.

Зімовыя з’явы ў прыродзе (абагульняючы ўрок).

Экскурсія «Змяненні ў нежывой прыродзе зімой. Як зімуюць расліны» ці мэтавая прагулка ў прыроду «Прыгажосць зімовага лесу (парку, сквера)».

Фарміраванне вопыту практычнай дзейнасці. Правядзенне падчас экскурсій і прагулак назіранняў, у працэсе якіх вучні вучацца вызначаць зімовыя змены ў нежывой прыродзе, у жыцці раслін і жывёл; пазнаваць дрэвы і кусты ў зімовы час (па сілуэтах, колеры ствала, галінках, пакінутых пладах, лісці, шышках (хвойныя дрэвы), некалькі відаў птушак; падкормліваць птушак.

 

Вясеннія змены ў нежывой прыродзе, жыцці раслін, жывёл і чалавека
(6 гадзін)

 

Ранняя вясна. Сакавік – першы месяц вясны. Змяненне месцазнаходжання Сонца над зямлёй. Павышэнне тэмпературы паветра. Раставанне снегу, крыгаход. Вясенні разліў рэк (паводка)*.

Вясна – час абуджэння раслін. Набуханне пупышак на дрэвах і кустах. Раннеквітнеючыя расліны – крыніца корму для насякомых, якія абудзіліся пасля зімы. Неабходнасць беражлівых адносін да вясенніх першацветаў.

Вясна і здароўе чалавека. Як апранацца вясной. Прагулкі і гульні ў парку, скверы. Бяспечныя месцы для гульняў. Правілы паводзін каля вадаёмаў вясной.

Змены ў жыцці дзікіх жывёл вясной. Змены ў жыцці насякомых і іншых жывёл вясной. Вылет чмялёў, пчол, з’яўленне матылькоў, мурашак, жаб, рапух. Абуджэнне ад зімовай спячкі вожыкаў, барсукоў. Насякомыя – апыляльнікі раннеквітнеючых раслін. Змены ў жыцці птушак вясной. Прылёт і гнездаванне птушак. Залежнасць паміж тэрмінам прылёту птушак і наяўнасцю корму. Беражлівыя адносіны чалавека да птушак у вясеннюю пару года.

Змены ў жыцці свойскіх жывёл вясной. Уплыў вясенніх змен у прыродзе на працу чалавека. Прыстасаванне свойскіх жывёл да змен у жыцці прыроды з прыходам вясны. Дапамога дзяцей у доглядзе свойскіх жывёл. Змены ў працы людзей вясной. Вясенняя праца на палях, у садах, парках, на вуліцах гарадоў і вёсак.

Вясеннія з’явы ў прыродзе (абагульняючы ўрок).

Экскурсія «Раннеквітнеючыя расліны – упрыгожванне прыроды», мэтавыя прагулкі ў прыроду: «Ранняя вясна», «Вясна – час абуджэння раслін».

Фарміраванне вопыту практычнай дзейнасці. Правядзенне падчас экскурсій і прагулак назіранняў, у працэсе якіх вучні вучацца вызначаць прыкметы наступлення вясны ў нежывой прыродзе, жыцці раслін; пазнаваць квітнеючыя расліны, дрэвы і кусты ў непасрэдным прыродным асяроддзі; насякомых, птушак.

 

Змены ў нежывой прыродзе, жыцці раслін, жывёл і чалавека летам
(4 гадзіны)

 

Змены ў нежывой прыродзе і жыцці раслін летам. Лета – самы цёплы час года. Летнія навальніцы. Расліны летам: цвіценне траў, паспяванне ягад*. Ядавітыя расліны.

Жыццё дзікіх і свойскіх жывёл летам. Звычкі дзікіх звяроў, птушак летам, іх клопат аб патомстве. Жыццё свойскіх жывёл летам. Дапамога дзяцей у доглядзе свойскіх жывёл. Удзел дзяцей у ахове раслін і жывёл сваёй мясцовасці.

Лета і здароўе чалавека. Летняя загартоўка арганізма. Правілы прыёму сонечных і паветраных ваннаў. Гульні на паветры як ўмова захавання і ўмацавання здароўя. Правілы паводзін у лесе, на лузе, каля вадаёмаў, падчас навальніцы, пры сустрэчы з ядавітымі раслінамі, змеямі.

Змены ў прыродзе і працы людзей у розныя поры года (абагульняючы ўрок).

Фарміраванне вопыту практычнай дзейнасці. Правядзенне падчас экскурсій і прагулак назіранняў, у працэсе якіх вучні вучацца вызначаць наступленне першых прыкмет лета ў нежывой прыродзе, жыцці раслін у непасрэдным прыродным асяроддзі; вучацца элементарным правілам бяспечных паводзін падчас навальніцы, каля вадаёмаў, у лесе (з дапамогай мадэліравання сітуацый).

 

ЧАЛАВЕК І ГРАМАДСТВА
(3 гадзіны)

 

Мой горад (вёска). Назва населенага пункта, дзе я жыву. Галоўная вуліца (плошча) роднага горада (вёскі). Транспарт, якім людзі карыстаюцца ў сваім населеным пункце і неабходнасць захавання правілаў дарожнага руху. Культурна-асветніцкія ўстановы горада, вёскі (бібліятэка, кінатэатр, спартыўныя збудаванні). Выдатныя мясціны населенага пункта. Гаспадарчая дзейнасць жыхароў населенага пункта.

Я і мая сям’я. Значэнне сям’і ў жыцці чалавека. Добразычлівыя адносіны ў сям’і. Размеркаванне абавязкаў у сям’і. Пасільная дапамога дзяцей іншым членам сям’і. Правы і абавязкі дзяцей і бацькоў. Адказнасць дзяцей за свае ўчынкі.

Небяспечныя сітуацыі ў доме. Меры бяспекі ў хатніх умовах (пры абыходжанні з бытавой тэхнікай, вострымі прадметамі і г.д.). Правілы супрацьпажарнай бяспекі, асноўныя правілы абыходжання з газам, электрычнасцю, вадой. Нумары тэлефонаў экстранных службаў, па якіх можна выклікаць пажарную, аварыйна-выратавальную службу, міліцыю, хуткую медыцынскую дапамогу, аварыйную службу газавай сеткі.

Экскурсія па населеным пункце «Мой горад (вёска)».

Фарміраванне вопыту практычнай дзейнасці. Засваенне вучнямі найпрасцейшых відаў дамашняй працы; навядзенне парадку ў класным пакоі; адпрацоўка падчас правядзення экскурсій і прагулак правілаў пераходу вуліцы, азнаямленне з правіламі выканання дарожнага руху ў ваколіцах школы; знаёмства з выдатнымі мясцінамі, размешчанымі ў раёне школы.

АСНОЎНЫЯ ПАТРАБАВАННІ ДА ВЫНІКАЎ ВУЧЭБНАЙ ДЗЕЙНАСЦІ ВУЧНЯЎ

Ведаць:

назву краіны, дзяржаўныя сімвалы Рэспублікі Беларусь;

назву сталіцы Беларусі і свайго населенага пункта;

элементарныя прыкметы паняццяў «прырода», «нежывая прырода», «жывая прырода»;

сезонныя прыкметы ў нежывой прыродзе, жыцці раслін і жывёл, працы людзей;

асноўныя правілы прыродаахоўных паводзін у адносінах да раслін і жывёл;

рэжым дня першакласніка і яго складальныя часткі;

асноўныя правілы асабістай і грамадскай гігіены, бяспечных паводзін на вадаёмах, у лесе, у небяспечных сітуацыях дома, а таксама дарожнага руху;

тэлефонныя нумары экстранных службаў;

выдатныя мясціны сваёй мясцовасці (1–3).

Умець:

весці назіранні за сезоннымі зменамі ў прыродзе, параўноўваць аб’екты, вызначаць прыкметы розных аб’ектаў прыроды з дапамогай органаў пачуццяў (колер і адценні колеру, форму, пах, параўнальныя памеры);

выконваць рэжым дня;

выконваць правілы асабістай гігіены;

адрозніваць:

аб’екты прыроды і прадметы працы; аб’екты нежывой і жывой прыроды;

некалькі відаў дрэў (3–4), кустоў (не менш за 1–2);

травяністыя расліны бліжэйшага акружэння (не менш за 2);

агародніна і садавіна (не менш за 3);

некалькі відаў насякомых (не менш за 2–3), птушак (не менш за 3), звяроў (не менш за 4–5);

некалькі відаў хатніх жывёл (не менш за 3);

тлумачыць:

даступныя разуменню вучняў прычыны назіраемых сезонных змен у прыродзе;

неабходнасць выканання правілаў прыродаахоўных паводзін;

неабходнасць выканання правілаў асабістай гігіены і бяспечных паводзін;

Выкарыстоўваць набытыя веды і ўменні ў практычнай дзейнасці і паўсядзённым жыцці для:

распазнавання раслін і жывёл бліжэйшага акружэння;

апісання сезонных змен у прыродзе (нежывой, у жыцці раслін, жывёл і працы чалавека; на аснове назіранняў);

устанаўлення сувязей паміж жыццём жывых арганізмаў і сезоннымі зменамі ў прыродзе;

выканання правілаў аховы і ўмацавання здароўя ў розны час года, бяспечных паводзін у розных месцах, звароту па дапамогу ў небяспечных сітуацыях, якія ўзнікаюць дома;

выканання правілаў паводзін у прыродзе і ажыццяўлення элементарнай прыродаахоўнай дзейнасці (падкормкі птушак, удзелу ў вырабе найпрасцейшых кармушак і да т.п.);

аповеду пра выдатныя мясціны сваёй мясцовасці.

Вучэбна-метадычнае забеспячэнне адукацыйнага працэсу

Удавічэнка, В.М. Чалавек і свет. 1 клас / В.М. Удавічэнка, Т.А. Кавальчук. – Мінск: Народная асвета, 2012.

Доўнар, Л.А. Чалавек і свет. 1 клас. Рабочы сшытак / Л.А. Доўнар. – Мінск: «Кузьма», 2015.

 

 

УТВЕРЖДЕНО

Постановление
Министерства образования
Республики Беларусь

15.07.2015 № 83

Учебная программа по учебному предмету «Трудовое обучение» для I класса учреждений общего среднего образования с русским языком обучения и воспитания

ТРУДОВОЕ ОБУЧЕНИЕ

ПОЯСНИТЕЛЬНАЯ ЗАПИСКА

Трудовое обучение на I ступени общего среднего образования – органическая составная часть единой системы обучения, воспитания и развития учащихся. На занятиях по трудовому обучению происходит формирование знаний, умений, опыта практической деятельности, имеющих интегративный характер с естественно-научными и гуманитарными предметами, а также формирование эмоционально-ценностного отношения к процессу и результату учебно-трудовой деятельности. Именно на занятиях по трудовому обучению возможна реализация межпредметных связей и формирование представлений о разнообразных технологиях, их взаимосвязи с природой, обществом, а также влияние на жизнедеятельность каждого человека.

Целью изучения учебного предмета «Трудовое обучение» является формирование основ технологической культуры учащихся. Достижение данной цели обеспечивается посредством формирования у учащихся личностных, метапредметных и предметных компетенций.

Задачи изучения учебного предмета «Трудовое обучение» предполагают создание условий для формирования у учащихся основ компетенций:

целемотивационной – способности к ценностному и эмоционально-волевому осуществлению трудовой деятельности, к реализации творческих замыслов в процессе учебно-познавательной, преобразовательной и созидательной деятельности;

рефлексивно-оценочной – способности к самоконтролю и самоанализу;

информационно-коммуникационной – способности поиска информации, создания собственного информационного продукта (рисунок, эскиз и др.);

коммуникативной – способности к продуктивному сотрудничеству в коллективной деятельности;

профориентационной – способности ориентироваться в мире профессий, сферах трудовой деятельности человека;

проектно-конструкторской – способности чтения графического изображения моделируемого (конструируемого) изделия благодаря формированию элементарных технико-технологических знаний;

проектно-технологической – способности чтения технологической документации (графического изображения последовательности выполнения технологических операций, схем складывания) на изготавливаемое изделие;

исполнительской – способности к созидательной и преобразовательной деятельности в соответствии с конструкторской и технологической документацией благодаря овладению культурой труда и способами деятельности по выполнению основных технологических операций ручного труда.

Основными подходами, реализуемыми на занятиях по трудовому обучению, являются: личностно ориентированный, деятельностный и компетентностный.

Личностно ориентированный подход на учебных занятиях по трудовому обучению требует учета индивидуальных особенностей учащихся, их интересов, способностей, ценностных ориентаций, субъективного опыта, что позволяет создать условия каждому учащемуся для успешной реализации себя в познании и деятельности.

Согласно деятельностному подходу усвоение учащимися содержания учебного материала осуществляется в процессе собственной активной деятельности. Деятельность при этом рассматривается как источник формирования личности и главный фактор ее развития. В процессе обучения важно активное использование разнообразных видов деятельности (познавательной, проектной, коммуникативной, игровой, природоохранной).

Согласно комптентностному подходу главное в процессе обучения не формирование отдельных знаний и умений, а создание условий для развития способности осуществлять предусмотренные программой виды и способы деятельности. В содержании учебного предмета «Трудовое обучение» выделены компетенции, которые представляют собой совокупность информационных единиц, включающих теоретические сведения, способы деятельности, технологические операции и процессы, отражающие содержание и характер определенного вида деятельности.

Программа предусматривает преемственность обучения в учреждениях дошкольного образования, на I и II ступенях общего среднего образования. Опора на опыт учащихся, учет их способностей и возможностей позволяют достичь требуемого уровня освоения содержания обучения.

Содержание трудового обучения на I ступени общего среднего образования включает изучение следующих основных разделов:

«Технология и общество»;

«Технология обработки материалов»;

«Технология народных ремесел»;

«Технология хозяйствования»;

«Технология растениеводства»;

«Я и мир технологий».

Раздел «Технология и общество» позволяет учащимся осознать взаимовлияние технологии и общества (производства); актуализировать опыт, приобретенный в учреждениях дошкольного образования, создать ориентировочную основу для успешного обучения, познакомить с правилами организации трудовой деятельности и правилами безопасной работы.

В рамках раздела «Технология обработки материалов» предусмотрено использование большого разнообразия материалов как традиционных (бумага, картон, ткань, нитки, природные материалы), так и нетрадиционных (шпагат, тонкий шнур, соломинки для коктейля и др.), что обеспечивает возможность не только ознакомления с широким перечнем материалов, но и способствует развитию фантазии, творческой самореализации учащихся.

Раздел «Технология народных ремесел» знакомит учащихся с наиболее доступными для учащихся первого класса ремеслами: вытинанка, флористика. Организуя занятия в рамках данного раздела, необходимо учитывать национальные и региональные особенности социокультурного наследия (наличие художественных промыслов: соломоплетение, инкрустация соломкой, ткачество, вышивка, роспись, флористика, керамика и др.).

Раздел «Технология хозяйствования» способствует формированию опыта по самообслуживанию, культуре поведения в быту, воспитанию самостоятельности.

Раздел «Технология растениеводства» познакомит учащихся с приемами выращивания комнатных растений и ухода за ними.

Раздел «Я и мир технологий» предназначен для подведения итогов обучения за год, анализа учебно-трудовых достижений каждого учащегося, определения уровня освоения изученных технологий. В данном разделе предусмотрено выполнение коллективного итогового задания, в рамках которого каждый учащийся создает изделие на заданную тему. Материалы и технологию изготовления учащиеся выбирают по собственному желанию.

Основными методами трудового обучения являются демонстрация, упражнения, опыты и наблюдения, практические работы и метод проектов, которые реализуются в процессе изготовления учащимися конкретных изделий, соответствующих требованиям функциональности и эстетической выразительности (пользы и красоты). Большая часть учебного времени (не менее 80 %) отводится практической деятельности учащихся. На изготовление изделия может отводиться 1 или 2 учебных занятия в зависимости от сложности конструкции и объема выполняемой работы. Учитель может выбрать любые из изделий, предложенных в учебной программе (рубрика «Примерные учебные задания») или подобрать другие, конструкция и технология изготовления которых соответствует содержанию изучаемого раздела. Учителю предоставляется возможность использовать около 30 % учебного времени по собственному усмотрению при условии достижения требований к уровню подготовки учащихся, указанных в образовательном стандарте по трудовому обучению и в учебной программе.

Профориентационная направленность трудового обучения реализуется через беседы на учебных занятиях, встречи с людьми различных профессий, прогулки, экскурсии.

В программе выделены межпредметные связи, помогающие реализовать интегративный характер предмета «Трудовое обучение».

Курсивом со звездочкой отмечены темы, которые являются необязательными для изучения и могут изучаться по усмотрению учителя.

СОДЕРЖАНИЕ УЧЕБНОГО ПРЕДМЕТА

(30 ч)

ТЕХНОЛОГИЯ И ОБЩЕСТВО

(2 ч)

Введение в предмет «Трудовое обучение»

Теоретические сведения. Человек, природа, общество и мир технологий. Труд в нашей жизни. Ручной труд. Красота и польза изготавливаемых вещей.

Источники информации: учебник, альбом «Чудо-мастерская», тетрадь самооценки и др.

Многообразие конструкционных и природных материалов, инструментов и приспособлений. Бережное отношение к природе и окружающим предметам. Правила организации рабочего места. Правила безопасности труда. Рабочая одежда.

Что мы умеем делать своими руками? (Беседа об изделиях, которые учащиеся изготавливали в учреждениях дошкольного образования и в домашних условиях.)

Преемственные связи (с дошкольным образованием). Ручной труд. Самообслуживание. Хозяйственно-бытовой труд. Труд в природе. Конструирование. Детский дизайн. Декоративно-прикладное искусство.

Профессиональная ориентация. Люди разных профессий. Профессии родителей.

Практическая деятельность. Определение конструкционных материалов, инструментов и приспособлений на основе демонстрации изделий учителем. Организация рабочего места.

Примерные учебные задания:

Приспособления для работы: подставка для кисточки для клея.

Декоративные элементы интерьера: складывание салфеток (из опыта дошкольного образования).

 

ТЕХНОЛОГИЯ ОБРАБОТКИ МАТЕРИАЛОВ

(18 ч)

Изготовление изделий из бумаги и картона (9 ч)

Теоретические сведения. Виды бумаги: полиграфическая, чертежная, упаковочная, газетная. Свойства бумаги: прочность; шероховатость; технологические свойства (способность к сгибанию, скручиванию, разрыву, разрезанию, склеиванию); цвет. Сырье для производства бумаги – древесина и макулатура. Применение бумаги.

Основные геометрические фигуры: квадрат, прямоугольник, треугольник, многоугольник, круг. Орнамент из геометрических фигур в полосе. Ритм в орнаменте. Правила построения композиции.

Элементы графической грамоты: линия разреза, линия сгиба, места нанесения клея. Схемы складывания оригами.

Основные технологические операции: разметка с помощью шаблона, трафарета, сгибанием; обрывание, сгибание, резание, склеивание. Требования к качеству выполнения.

Основные материалы: различные виды бумаги.

Инструменты и приспособления: ножницы, карандаш, линейка, гладилка, кисточка для клея и др.

Вспомогательные материалы: клей.

Профессиональная ориентация. Профессиональная деятельность людей по изготовлению бумаги. Беседа «Как сделали тетрадь?».

Межпредметные связи.

Математика: взаимное расположение предметов. Прямая и кривая линии. Отрезок. Длина отрезка. Измерение длины отрезка. Сантиметр.

Изобразительное искусство: композиция – заполнение всей поверхности плоскости листа бумаги. Гармоничное расположение изображения на листе бумаги. Выбор положения листа бумаги в зависимости от формы и расположения изображаемых предметов. Соответствие размера изображения размеру листа бумаги. Взаимосвязь фигур композиции. Развитие навыков самостоятельного поиска композиции. Ритм в декоративном изображении. Формирование понятия о форме, ее пропорциях. Элементарное представление о выразительности цвета: цвет радостный и грустный. Орнамент.

Человек и мир: влияние людей на жизнь растений.

Литературное чтение и русский язык: обогащение словарного запаса (древесина, макулатура, прочность, шероховатость).

Практическая деятельность. Изучение свойств бумаги. Сравнение свойств разных видов бумаги. Анализ конструкции образцов изделий или их изображений. Чтение схем складывания оригами и графических изображений, отражающих процесс изготовления изделия. Составление плана работы. Изготовление изделий по образцу, с элементами творчества: выбор материала, разметка деталей квадратной формы сгибанием, разметка деталей по шаблону, трафарету, сгибание, обрывание, вырезание по внешним контурам, компоновка деталей на основе, наклеивание, склеивание, оценка готового изделия и процесса изготовления.

Примерные учебные задания:

Приспособления для работы: коробочка для обрезков бумаги, закладка для книг.

Декоративные элементы интерьера: «Кораблик в море», «Алый парус», «Цветик-семицветик», «Урожай» – обрывная аппликация. «Бабочки», «Замок», «Машина», «Аленький цветочек» – аппликация из геометрических фигур. «Цветущий луг», «Рыбки в аквариуме», «На поляне», «Путешествие на машине», «В цирке» – сюжетная аппликация. Украшения к празднику (цепочки, звездочки, снежинки) – конструирование из полосок бумаги.

Игрушки: фигурки зверей, рыб, птиц и др. – оригами, конструирование из полосок бумаги.

Дидактический материал: геометрический счетный материал (предметная аппликация), танграм.

 

Изготовление изделий из текстильных материалов
(4 ч)

 

Теоретические сведения. Разнообразие текстильных материалов. Первоначальные сведения о строении ткани. Хлопчатобумажная ткань (ситец, фланель). Нитки. Свойства текстильных материалов: прочность, мягкость, цвет. Применение текстильных материалов.

Основные технологические операции: разметка по лекалу, раскрой, склеивание, продергивание нитей ткани, разрезание, завязывание узлов. Требования к качеству выполнения.

Основные материалы: фланель, однотонный ситец, нитки.

Инструменты и приспособления: лекала, мел портновский, ножницы, кисточка для клея.

Вспомогательные материалы: клей.

Профессиональная ориентация. Профессия ткача. Беседа «Как рубашка в поле выросла?».

Межпредметные связи.

Изобразительное искусство: понятие о форме, ее пропорциях. Выбор положения листа бумаги в зависимости от формы и расположения изображаемых предметов. Выразительность цвета.

Математика: измерение длин предметов.

Литературное чтение и русский язык: обогащение словарного запаса (текстильные материалы, хлопчатобумажная ткань, фланель).

Практическая деятельность. Различение ситца и фланели по внешнему виду, на ощупь. Анализ конструкции образцов изделий или их изображений. Чтение графических изображений, отражающих процесс изготовления изделия. Составление плана работы. Изготовление изделий по образцу с внесением творческих дополнений: выбор материала, разметка деталей по лекалу, выкраивание деталей, обработка края изделия бахромой, изготовление кисточки, завязывание узелка, подрезание концов, оценка готового изделия и процесса изготовления.

Примерные учебные задания.

Приспособления для работы: игольник-книжка.

Декоративные элементы интерьера: салфетка с бахромой, «Волшебный узор», «Чудо-цветок» (аппликация из ниток).

Декоративные элементы одежды: кисточки.

 

Изготовление изделий из природных материалов
(3 ч)

 

Теоретические сведения. Разнообразие природных материалов. Бережное отношение к природе. Свойства материалов: форма, цвет, размеры. Вариативность использования. Взаимосвязь, пропорциональность и соразмерность частей изделия.

Основные технологические операции: соединение деталей с помощью пластилина, склеивание. Требования к качеству выполнения.

Основные материалы: шишки, желуди, каштаны, веточки, плоды рябины, боярышника, барбариса, засушенные листья и др.

Инструменты и приспособления: стеки, ножницы, кисточка для клея.

Вспомогательные материалы: пластилин, клей, бумага, нитки.

Профессиональная ориентация. Профессии типа «человек–природа» (по Е.А.Климову).

Межпредметные связи.

Изобразительное искусство: понятие о разнообразии форм и цвета в природе. Понятие о форме, ее пропорциях. Взаимосвязь фигур в композиции. Группировка предметов в зависимости от их формы.

Человек и мир: осенние явления в природе. Созревание плодов и семян растений. Разнообразие и красота растений. Влияние людей на жизнь растений. Необходимость охраны растений.

Практическая деятельность. Дизайн-анализ готовых изделий. Составление плана работы. Изготовление изделий по образцу, по представлению. Осуществление процесса изготовления: подбор материалов, инструментов и приспособлений, соединение деталей, оформление изделия, анализ-размышление о красоте готового изделия.

Примерные учебные задания:

Декоративные элементы интерьера: фигурки животных «Гости леса», герои сказок, модели транспортных средств.

Игрушки: «Пингвинята», «Крокодил Гена», «Золотая рыбка», «Бабочка», «Лесовичок», «Ёжик» и др.

 

Изготовление изделий из нетрадиционных материалов
(2 ч)

 

Теоретические сведения. Нетрадиционное использование материалов. Вторая жизнь вещей. Свойства материалов, которые используют при изготовлении поделок. Основная форма, главные и второстепенные детали, их пропорциональное соотношение.

Основные технологические операции: наклеивание, разрезание, нанизывание. Требования к качеству выполнения.

Основные материалы: шпагат, тонкий шнур, тесьма, веревка, соломинки для коктейля, корпусы от фломастеров, стержней.

Инструменты и приспособления: кисточка для клея, ножницы, карандаш, толстая игла.

Вспомогательные материалы: клей, бумага, тонкий картон, нитки.

 

Межпредметные связи.

Изобразительное искусство: понятие о форме, ее пропорциях. Взаимосвязь фигур в композиции. Группировка предметов в зависимости от их формы.

Литературное чтение и русский язык: обогащение словарного запаса (шпагат, линейные материалы).

Практическая деятельность. Изучение свойств материалов. Анализ конструкции образцов изделий или их изображений. Чтение графических изображений, отражающих процесс изготовления изделия. Составление плана работы. Изготовление изделий по образцу, по собственному замыслу: подбор материала, соединение плотной бумаги и линейных материалов при помощи клея, вдевание нитки в иглу, разрезание и нанизывание трубочек, анализ изделия и процесса его изготовления.

Примерные учебные задания:

Декоративные элементы интерьера: «Цветик-семицветик», «Веселые зверята» – панно из шпагата (коллективная работа), «Теремок», украшения к празднику – подвески из трубочек.

Игрушки: «Поросенок», «Котенок», «Щенок» из шпагата.

Дидактический материал: конструктор «Удивительные трубочки».

 

ТЕХНОЛОГИЯ НАРОДНЫХ РЕМЕСЕЛ
(5 ч)

 

Вытинанка
(2 ч)

 

Теоретические сведения. «Беларуская выцінанка». Бумага для вытинанок. Зависимость формы изделия от способа складывания и формы вырезаемых элементов. Симметричные, раппортные, розетковые узоры.

Основные технологические операции: складывание, вырезание. Требования к качеству выполнения.

Основные материалы: тонкая белая и цветная бумага.

Инструменты: ножницы, карандаш.

Профессиональная ориентация. Знакомство с творчеством белорусских народных мастеров.

Межпредметные связи.

Изобразительное искусство: понятие о линии и ее разновидностях. Ритм в декоративном изображении.

Литературное чтение: обогащение словаря (вытинанка, симметрия и др.).

Практическая деятельность. Анализ конструкции образцов изделий или их изображений. Чтение графических изображений, отражающих процесс изготовления изделия. Изготовление изделий по готовой разметке, по представлению: выбор, складывание бумаги в 2, 4 слоя, вырезание элементов, анализ результата и процесса выполнения работы.

Примерные учебные задания:

Декоративные элементы интерьера: «Чудо-снежинки», гирлянды.

Приглашения, поздравительные открытки: «С Новым годом», «Все в гости к нам».

Дидактический материал: счетный материал (груши, елочки, тюльпаны, домики и др.)

 

Флористика
(3 ч)

 

Теоретические сведения. Правила сбора и засушивания листьев. Бережное отношение к природе. Свойства материалов: форма, цвет, прочность. Узор в полосе, квадрате. Ритмическая организация узора.

Основные технологические операции: наклеивание. Требования к качеству выполнения.

Основные материалы: листья деревьев и кустарников, засушенные в плоскости.

Инструменты: кисточка для клея.

Вспомогательные материалы: клей.

Профессиональная ориентация. Знакомство с творчеством белорусских мастеров флористики.

Межпредметные связи.

Изобразительное искусство: краски осенней природы. Понятие о разнообразии форм и цвета в природе. Выбор положения листа бумаги в зависимости от формы изображаемых предметов. Соответствие размера изображения размеру листа бумаги. Компоновка крупного изображения на листе бумаги. Взаимосвязь фигур в композиции. Группировка предметов в зависимости от их формы.

Человек и мир: золотая осень. Разнообразие осенней окраски листьев деревьев и кустарников. Листопад. Влияние людей на жизнь растений. Необходимость охраны растений.

Литературное чтение и русский язык: обогащение словарного запаса (флористика, ритм и др.).

Практическая деятельность. Анализ изменения свойств материала при засушивании. Анализ готовых изделий. Составление плана работы. Моделирование на бумаге. Изготовление изделий по образцу, по представлению: выбор основы, подбор листьев, составление композиции, разметка расположения листьев на основе*, наклеивание засушенных листьев на основу, анализ выполненных работ.

Примерные учебные задания:

Декоративные элементы интерьера: панно «Ковер из осенних листьев», «Узоры осени», «Осенняя сказка», узор из листьев в полосе, квадрате.

 

ТЕХНОЛОГИЯ ХОЗЯЙСТВОВАНИЯ
(3 ч)

 

Обеспечение быта семьи
(3 ч)

 

Теоретические сведения. Виды деятельности по самообслуживанию в домашних условиях. Слова «хочу» и «надо» в наших семьях. Электрические помощники. Экономия электроэнергии и воды.

Оформление интерьера комнаты к празднику. Оформление подарков.

Сервировка праздничного стола к чаю. Необходимая посуда. Складывание бумажных салфеток. Культура поведения за столом.

Профессиональная ориентация. Профессии типа «человек–человек» (по Е.А.Климову). Беседа «Дружно не грузно, а врозь – хоть брось».

Межпредметные связи.

Человек и мир: я и моя семья. Обязанности ребенка в семье. Опасные ситуации дома. Правила личной гигиены. Как ухаживать за одеждой и обувью.

Русский язык и литературное чтение: восприятие и анализ произведений (загадок, пословиц, сказок и т.д.). Литературное творчество и импровизация (составление рассказов, сказок). Культура речи.

Практическая деятельность. Организационно-деятельностная игра «Мамины (папины) помощники». Оформление подарков, классного кабинета к празднику (коллективная работа). Сервировка стола к чаю.

 

ТЕХНОЛОГИЯ РАСТЕНИЕВОДСТВА
(1 ч)

 

Уход за комнатными растениями
(1 ч)

 

Теоретические сведения. Красота и польза комнатных растений. Правила ухода за комнатными растениями.

Профессиональная ориентация. Профессии типа «человек–природа» (по Е.А.Климову).

Межпредметные связи.

Человек и мир: растения – часть живой природы. Разнообразие и красота растений.

Литературное чтение и русский язык: обогащение словарного запаса (названия растений).

Практическая деятельность. Полив и опрыскивание растений, рыхление почвы, удаление пыли с листьев, мытье поддонов.

 

Я И МИР ТЕХНОЛОГИЙ
(1 ч)

 

Подведение итогов года. Выставка изделий, изготовленных в текущем году. Презентация и анализ лучших изделий.

Рекомендации по заготовке летом природного материала, необходимого для работы во II классе: шишки, желуди, каштаны, веточки, скорлупа лесных и грецких орехов, корни деревьев, перья и др.; цветы, листья, веточки растений, засушенные в плоскости, соломка.

Практическая деятельность. Выполнение коллективной работы с использованием изученных материалов и освоенных технологических операций.

Примерное итоговое задание: коллективная работа «Танец бабочек».

ОСНОВНЫЕ ТРЕБОВАНИЯ К РЕЗУЛЬТАТАМ УЧЕБНОЙ ДЕЯТЕЛЬНОСТИ УЧАЩИХСЯ

Владеть способами деятельности

следовать правилам:

безопасности труда, рациональной организации рабочего места и личной гигиены;

бережного отношения к природе, инструментам, предметам быта;

экономного расходования материалов;

трудовой дисциплины;

иметь представление:

о профессиях людей из ближайшего окружения;

о видах народных ремесел (вытинанка, флористика);

распознавать:

виды бумаги, природные материалы, хлопчатобумажные ткани (ситец, фланель), изученные нетрадиционные материалы;

линии сгиба и разреза;

соединение деталей склеиванием, связыванием, скрепление пластилином;

характеризовать:

основные инструменты при работе с бумагой, текстильными и природными материалами, их назначение и правила работы с ними;

читать и понимать:

простейшие схемы складывания оригами;

осуществлять (выполнять):

организацию своего рабочего места;

разметку бумаги по шаблону, трафарету, сгибанием, разметку ткани по лекалу;

обрывание бумаги, резание бумаги, ткани, ниток, шпагата и др.;

соединение деталей из бумаги, текстильных, природных и нетрадиционных материалов (склеивание, скрепление пластилином, связывание, нанизывание и др.);

изготовление изделий под руководством учителя по образцу, эскизу, рисунку;

отделку и украшение готовых изделий;

простейшие работы по уходу за комнатными растениями;

сервировку стола к чаю.

Использовать приобретенные навыки в практической деятельности и повседневной жизни

планировать свою деятельность и контролировать ее ход;

осуществлять организацию своего рабочего места;

осуществлять технологический процесс изготовления изделий под руководством учителя или взрослого по образцу, эскизу, рисунку;

осуществлять отделку и украшение готовых изделий;

осуществлять простейшие работы по уходу за комнатными растениями;

осуществлять сервировку стола к чаю;

соблюдать правила личной гигиены и безопасной работы с материалами, инструментами, электроприборами.

УЧЕБНО-МЕТОДИЧЕСКОЕ ОБЕСПЕЧЕНИЕ ОБРАЗОВАТЕЛЬНОГО ПРОЦЕССА

Журба, А.Ф. Працоўнае навучанне. 1 клас / А.Ф. Журба, Н.А. Юрчанка. – Мінск: Адукацыя і выхаванне, 2010.

Журба, А.Ф. Трудовое обучение в 1 классе / А.Ф. Журба, Н.А. Юрченко. – Минск: Нац. ин-т образования, 2010.

Юрченко, Н.А. Контрольно-измерительные материалы. Трудовое обучение. Задания для тематического контроля. 1 класс / Н.А.Юрченко. – Минск: Аверсэв, 2013.

 

Материально-техническое оснащение:

инструменты и приспособления: ножницы школьные, линейка, карандаш, кисточка для клея, толстая игла (штопальная), стеки, подкладная доска, пульверизатор, лейка;

основные материалы: бумага (писчая (белая и цветная), чертежная, оберточная, бархатная, крепированная), тонкий картон; хлопчатобумажная ткань (ситец, фланель); нитки; природные материалы (шишки, желуди, каштаны, веточки, плоды рябины, боярышника, барбариса и др.), засушенные листья; шпагат, тонкий шнур, тесьма, веревка; соломинки для коктейля, трубочки от фломастеров, стержней, конфет; бумажные салфетки.

вспомогательные материалы: клей ПВА, клеящий карандаш, пластилин.

 

 

ЗАЦВЕРДЖАНА

Пастанова
Міністэрства адукацыі
Рэспублікі Беларусь

15.07.2015 № 83

Вучэбная праграма па вучэбным прадмеце «Працоўнае навучанне» для I класа ўстаноў агульнай сярэдняй адукацыі з беларускай мовай навучання і выхавання

ПРАЦОЎНАЕ НАВУЧАННЕ

ТЛУМАЧАЛЬНАЯ ЗАПІСКА

Працоўнае навучанне на I ступені агульнай сярэдняй адукацыі – арганічная састаўная частка адзінай сістэмы навучання, выхавання і развіцця вучняў. На занятках па працоўным навучанні адбываецца фарміраванне ведаў, уменняў, вопыту практычнай дзейнасці, якія маюць інтэгратыўны характар з прыродазнаўча-навуковымі і гуманітарнымі прадметамі, а таксама фарміраванне эмацыянальна-каштоўнасных адносін да працэсу і выніку вучэбна-працоўнай дзейнасці. Менавіта на занятках па працоўным навучанні магчыма рэалізацыя міжпрадметных сувязей і фарміраванне ўяўленняў аб разнастайных тэхналогіях, іх узаемасувязі з прыродай, грамадствам, а таксама ўплыў на жыццядзейнасць кожнага чалавека.

Мэтай вывучэння вучэбнага прадмета «Працоўнае навучанне» з’яўляецца фарміраванне асноў тэхналагічнай культуры вучняў. Дасягненне гэтай мэты забяспечваецца пры дапамозе фарміравання ў вучняў асобасных, метапрадметных і прадметных кампетэнцый.

Задачы вывучэння вучэбнага прадмета «Працоўнае навучанне» мяркуюць стварэнне ўмоў для фарміравання ў вучняў асноў кампетэнцый:

мэтаматывацыйнай – здольнасці да каштоўнаснага і эмацыянальна-валявога ажыццяўлення працоўнай дзейнасці, да рэалізацыі творчых задум у працэсе вучэбна-пазнавальнай, пераўтваральнай і стваральнай дзейнасці;

рэфлексійна-ацэначнай – здольнасці да самакантролю і самааналізу;

інфармацыйна-камунікацыйнай – здольнасці пошуку інфармацыі, стварэння ўласнага інфармацыйнага прадукту (малюнак, эскіз і інш.);

камунікатыўнай – здольнасці да прадуктыўнага супрацоўніцтва ў калектыўнай дзейнасці;

прафарыентацыйнай – здольнасці арыентавацца ў свеце прафесій, сферах працоўнай дзейнасці чалавека;

праектна-канструктарскай – здольнасці чытання графічнага відарыса вырабу, які мадэлюецца (канструіруецца), дзякуючы фарміраванню элементарных тэхніка-тэхналагічных ведаў;

праектна-тэхналагічнай – здольнасці чытання тэхналагічнай дакументацыі (графічнага відарыса паслядоўнасці выканання тэхналагічных аперацый, схем складання), па якой выконваецца выраб;

выканальніцкай – здольнасці да стваральнай і пераўтваральнай дзейнасці ў адпаведнасці з канструктарскай і тэхналагічнай дакументацыяй дзякуючы авалоданню культурай працы і спосабамі дзейнасці па выкананні асноўных тэхналагічных аперацый ручной працы.

Асноўнымі падыходамі, што рэалізуюцца на занятках па працоўным навучанні, з’яўляюцца: асобасна арыентаваны, дзейнасны і кампетэнтнасны.

Асобасна арыентаваны падыход на вучэбных занятках па працоўным навучанні патрабуе ўліку індывідуальных асаблівасцей вучняў, іх інтарэсаў, здольнасцей, каштоўнасных арыентацый, суб’ектыўнага вопыту, што дазваляе стварыць умовы кожнаму вучню для паспяховай рэалізацыі сябе ў спазнанні і дзейнасці.

Згодна з дзейнасным падыходам засваенне вучнямі зместу вучэбнага матэрыялу ажыццяўляецца ў працэсе ўласнай актыўнай дзейнасці. Дзейнасць пры гэтым разглядаецца як крыніца фарміравання асобы і галоўны фактар яе развіцця. У працэсе навучання важна актыўнае выкарыстанне разнастайных відаў дзейнасці (пазнавальнай, праектнай, камунікатыўнай, гульнявой, прыродаахоўнай).

Згодна з кампетэнтнасным падыходам галоўнае ў працэсе навучання – не фарміраванне асобных ведаў і ўменняў, а стварэнне ўмоў для развіцця здольнасці ажыццяўляць прадугледжаныя праграмай віды і спосабы дзейнасці. У змесце вучэбнага прадмета «Працоўнае навучанне» выдзелены кампетэнцыі, якія ўяўляюць сабой сукупнасць інфармацыйных адзінак, якія ўключаюць тэарэтычныя звесткі, спосабы дзейнасці, тэхналагічныя аперацыі і працэсы, якія адлюстроўваюць змест і характар пэўнага віду дзейнасці.

Праграма прадугледжвае пераемнасць навучання ва ўстановах дашкольнай адукацыі, на I і II ступенях агульнай сярэдняй адукацыі. Апора на вопыт вучняў, улік іх здольнасцей і магчымасцей садзейнічаюць дасягненню неабходнага ўзроўню засваення зместу навучання.

Змест працоўнага навучання на I ступені агульнай сярэдняй адукацыі ўключае вывучэнне наступных асноўных раздзелаў:

«Тэхналогія і грамадства»;

«Тэхналогія апрацоўкі матэрыялаў»;

«Тэхналогія народных рамёстваў»;

«Тэхналогія гаспадарання»;

«Тэхналогія раслінаводства»;

«Я і свет тэхналогій».

Раздзел «Тэхналогія і грамадства» дазваляе вучням усвядоміць узаемаўплыў тэхналогіі і грамадства (вытворчасці); актуалізаваць вопыт, набыты ва ўстановах дашкольнай адукацыі, стварыць арыенціровачную аснову для паспяховага навучання, пазнаёміць з правіламі арганізацыі працоўнай дзейнасці і правіламі бяспекі працы.

У межах раздзела «Тэхналогія апрацоўкі матэрыялаў» прадугледжана выкарыстанне вялікай разнастайнасці матэрыялаў як традыцыйных (папера, кардон, тканіна, ніткі, прыродныя матэрыялы), так і нетрадыцыйных (шпагат, тонкі шнур, саломінкі для кактэйлю і інш.), што забяспечвае магчымасць не толькі азнаямлення з шырокім пералікам матэрыялаў, але і спрыяе развіццю фантазіі, творчай самарэалізацыі вучняў.

Раздзел «Тэхналогія народных рамёстваў» знаёміць з найбольш даступнымі для вучняў I класа рамёствамі: выцінанка, фларыстыка. Арганізуючы заняткі ў рамках дадзенага раздзела, неабходна ўлічваць нацыянальныя і рэгіянальныя асаблівасці сацыякультурнай спадчыны (наяўнасць мастацкіх промыслаў: саломапляценне, інкрустацыя саломкай, ткацтва, вышыўка, роспіс, фларыстыка, кераміка і інш.).

Раздзел «Тэхналогія гаспадарання» спрыяе фарміраванню вопыту па самаабслугоўванні, культуры паводзін у побыце, выхаванню самастойнасці.

Раздзел «Тэхналогія раслінаводства» пазнаёміць вучняў з прыёмамі вырошчвання пакаёвых раслін і догляду іх.

Раздзел «Я і свет тэхналогій» прызначаны для падвядзення вынікаў навучання за год, аналізу вучэбна-працоўных дасягненняў кожнага вучня, вызначэння ўзроўню засваення вывучаных тэхналогій. У дадзеным раздзеле прадугледжана выкананне калектыўнага выніковага задання, у рамках якога кожны вучань стварае выраб на зададзеную тэму. Матэрыялы і тэхналогію вырабу вучні выбіраюць па ўласным жаданні.

Асноўнымі метадамі працоўнага навучання з’яўляюцца: дэманстрацыя, практыкаванні, доследы і назіранні, практычныя работы і метад праектаў, якія рэалізуюцца ў працэсе выканання вучнямі канкрэтных вырабаў, якія адпавядаюць патрабаванням функцыянальнасці і эстэтычнай выразнасці (карысці і прыгажосці). Большая частка вучэбнага часу (не менш за 80 %) адводзіцца практычнай дзейнасці вучняў. На выкананне вырабу можа адводзіцца 1 ці 2 вучэбныя заняткі ў залежнасці ад складанасці канструкцыі і аб’ёму работы. Настаўнік можа выбраць любы з вырабаў, прапанаваных у вучэбнай праграме (рубрыка «Прыкладныя вучэбныя заданні») ці падабраць іншыя, канструкцыя і тэхналогія вырабу якіх адпавядае зместу раздзела, які вывучаецца. Настаўніку даецца магчымасць выкарыстоўваць каля 30 % вучэбнага часу па ўласным меркаванні пры ўмове дасягнення патрабаванняў да ўзроўню падрыхтоўкі вучняў, якія прыведзены ў адукацыйным стандарце па працоўным навучанні і ў вучэбнай праграме.

Прафарыентацыйная накіраванасць працоўнага навучання рэалізуецца праз гутаркі на вучэбных занятках, сустрэчы з людзьмі розных прафесій, прагулкі, экскурсіі.

У праграме выдзелены міжпрадметныя сувязі, якія дапамагаюць рэалізаваць інтэграцыйны характар прадмета «Працоўнае навучанне».

Курсівам з зорачкай пазначаны тэмы, якія з’яўляюцца неабавязковымі для вывучэння і могуць вывучацца па меркаванні настаўніка.

 

ЗМЕСТ ВУЧЭБНАГА ПРАДМЕТА
(30 гадзін)

 

ТЭХНАЛОГІЯ І ГРАМАДСТВА
(2 гадзіны)

Уводзіны ў прадмет «Працоўнае навучанне»

Тэарэтычныя звесткі. Чалавек, прырода, грамадства і свет тэхналогій. Праца ў нашым жыцці. Ручная праца. Прыгажосць і карысць рэчаў, якія вырабляюцца.

Крыніцы інфармацыі: падручнік, альбом «Цуда-майстэрня», сшытак самаацэнкі і інш.

Разнастайнасць канструкцыйных і прыродных матэрыялаў, інструментаў і прыстасаванняў. Беражлівыя адносіны да прыроды і навакольных прадметаў. Правілы арганізацыі рабочага месца. Правілы бяспекі працы. Рабочае адзенне.

Што мы ўмеем рабіць сваімі рукамі? (Гутарка пра вырабы, якія вучні стваралі ва ўстановах дашкольнай адукацыі і ў хатніх умовах.)

Пераемныя сувязі (з дашкольнай адукацыяй). Ручная праца. Самаабслугоўванне. Гаспадарча-бытавая праца. Праца ў прыродзе. Канструяванне. Дзіцячы дызайн. Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва.

Прафесійная арыентацыя. Людзі розных прафесій. Прафесіі бацькоў.

Практычная дзейнасць. Вызначэнне канструкцыйных матэрыялаў, інструментаў і прыстасаванняў на аснове дэманстрацыі вырабаў настаўнікам. Арганізацыя рабочага месца.

Прыкладныя вучэбныя заданні:

Прыстасаванні для работы: падстаўка для памазкоў для клею.

Дэкаратыўныя элементы інтэр’ера: складванне сурвэтак (з вопыту дашкольнай адукацыі).

 

ТЭХНАЛОГІЯ АПРАЦОЎКІ МАТЭРЫЯЛАЎ
(18 гадзін)

 

Выкананне вырабаў з паперы і кардону
(9 гадзін)

 

Тэарэтычныя звесткі. Віды паперы: паліграфічная, чарцёжная, абгортачная, газетная. Уласцівасці паперы: трываласць; шурпатасць; тэхналагічныя ўласцівасці (здольнасць да згінання, скручвання, разрыву, разразання, склейвання); колер. Сыравіна для вытворчасці паперы – драўніна і макулатура. Прымяненне паперы.

Асноўныя геаметрычныя фігуры: квадрат, прамавугольнік, трохвугольнік, многавугольнік, круг. Арнамент з геаметрычных фігур у паласе. Рытм у арнаменце. Правілы пабудовы кампазіцыі.

Элементы графічнай граматы: лінія разрэзу, лінія згібу, месцы нанясення клею. Схемы складання арыгамі.

Асноўныя тэхналагічныя аперацыі: разметка з дапамогай шаблону, трафарэта, згінаннем; абрыванне, згінанне, рэзанне, склейванне. Патрабаванні да якасці выканання.

Асноўныя матэрыялы: розныя віды паперы.

Інструменты і прыстасаванні: нажніцы, аловак, лінейка, гладзілка, памазок для клею і інш.

Дапаможныя матэрыялы: клей.

Прафесійная арыентацыя. Прафесійная дзейнасць людзей па вырабу паперы. Гутарка «Як зрабілі сшытак?»

 

Міжпрадметныя сувязі.

Матэматыка: узаемнае размяшчэнне прадметаў. Прамая і крывая лініі. Адрэзак. Даўжыня адрэзка. Вымярэнне даўжыні адрэзка. Сантыметр.

Выяўленчае мастацтва: кампазіцыя – запаўненне ўсёй паверхні плоскасці аркуша паперы. Гарманічнае размяшчэнне малюнка на аркушы паперы. Выбар становішча аркуша паперы ў залежнасці ад формы і размяшчэння прадметаў, якія адлюстроўваюцца. Адпаведнасць памеру малюнка памерам аркуша паперы. Узаемасувязь фігур кампазіцыі. Развіццё навыкаў самастойнага пошуку кампазіцыі. Рытм у дэкаратыўным адлюстраванні. Фарміраванне паняцця пра форму, яе прапорцыі. Элементарнае ўяўленне пра выразнасць колеру: колер радасны і сумны. Арнамент.

Чалавек і свет: уплыў людзей на жыццё раслін.

Літаратурнае чытанне і беларуская мова: узбагачэнне слоўнікавага запасу (драўніна, макулатура, трываласць, шурпатасць).

 

Практычная дзейнасць. Вывучэнне ўласцівасцей паперы. Параўнанне ўласцівасцей розных відаў паперы. Аналіз канструкцыі ўзораў вырабаў або іх выяў. Чытанне схем складання арыгамі і графічных відарысаў, якія адлюстроўваюць працэс выканання вырабу. Састаўленне плана работы. Выкананне вырабаў па ўзоры, з элементамі творчасці: выбар матэрыялу, разметка дэталей квадратнай формы згінаннем, разметка дэталей па шаблоне, трафарэце, згінанне, абрыванне, выразанне па знешніх контурах, кампаноўка дэталей на аснове, наклейванне, склейванне, ацэнка гатовага вырабу і працэсу яго стварэння.

Прыкладныя вучэбныя заданні:

Прыстасаванні для працы: каробачка для абрэзкаў паперы, закладка для кніг.

Дэкаратыўныя элементы інтэр’ера: «Караблік у моры», «Пунсовы ветразь», «Семіколеравая кветачка», «Ураджай» – абрыўная аплікацыя. «Матылькі», «Замак», «Машына», «Пунсовая кветачка» – аплікацыя з геаметрычных фігур. «Квітнеючы луг», «Рыбкі ў акварыуме», «На паляне», «Падарожжа на машыне», «У цырку» – сюжэтная аплікацыя. Упрыгожанні да свята (ланцужкі, зорачкі, сняжынкі) – канструяванне з палосак паперы.

Цацкі: фігуркі жывёл, рыб, птушак і інш. – арыгамі, канструяванне з палосак паперы.

Дыдактычны матэрыял: геаметрычны лічыльны матэрыял (прадметная аплікацыя), танграм.

 

Выкананне вырабаў з тэкстыльных матэрыялаў
(4 гадзіны)

 

Тэарэтычныя звесткі. Разнастайнасць тэкстыльных матэрыялаў. Першапачатковыя звесткі аб будове тканіны. Баваўняная тканіна (паркаль, фланель). Ніткі. Уласцівасці тэкстыльных матэрыялаў: трываласць, мяккасць, колер. Выкарыстанне тэкстыльных м атэрыялаў.

Асноўныя тэхналагічныя аперацыі: разметка па лякале, раскрой, склейванне, выцягванне нітак тканіны, разразанне, завязванне вузлоў. Патрабаванні да якасці выканання.

Асноўныя матэрыялы: фланель, аднатонны паркаль, ніткі.

Інструменты і прыстасаванні: лякалы, кравецкая крэйда, нажніцы, памазок для клею.

Дапаможныя матэрыялы: клей.

Прафесійная арыентацыя. Прафесія ткача. Гутарка «Як кашуля ў полі вырасла?»

Міжпрадметныя сувязі.

Выяўленчае мастацтва: паняцце пра форму, яе прапорцыі. Выбар становішча аркуша паперы ў залежнасці ад формы і размяшчэння прадметаў, якія адлюстроўваюцца. Выразнасць колеру.

Матэматыка: вымярэнне даўжыні прадметаў.

Літаратурнае чытанне і беларуская мова: узбагачэнне слоўнікавага запасу (тэкстыльныя матэрыялы, баваўняная тканіна, фланель).

 

Практычная дзейнасць. Распазнаванне паркалю і фланелі па знешнім выглядзе, навобмацак. Аналіз канструкцыі ўзораў вырабаў або іх відарысаў. Чытанне графічных відарысаў, якія адлюстроўваюць працэс выканання вырабу. Састаўленне плана работы. Выкананне вырабаў па ўзоры з унясеннем творчых дапаўненняў: выбар матэрыялу, разметка дэталей па лякале, выкройванне дэталей, апрацоўка краю вырабу махрамі, выраб кутасіка, завязванне вузельчыка, падразанне канцоў, ацэнка гатовага вырабу і працэсу яго стварэння.

Прыкладныя вучэбныя заданні:

Прыстасаванні для працы: ігольнік-кніжка.

Дэкаратыўныя элементы інтэрера: сурвэтка з махрамі, «Чароўны ўзор», «Цуда-кветка» (аплікацыя з нітак).

Дэкаратыўныя элементы адзення: кутасікі.

 

Выкананне вырабаў з прыродных матэрыялаў
(3 гадзіны)

 

Тэарэтычныя звесткі. Разнастайнасць прыродных матэрыялаў. Беражлівыя адносіны да прыроды. Уласцівасці матэрыялаў: форма, колер, памеры. Варыятыўнасць выкарыстання. Узаемасувязь, прапарцыянальнасць і суразмернасць частак вырабу.

Асноўныя тэхналагічныя аперацыі: злучэнне дэталей з дапамогай пластыліну, склейванне. Патрабаванні да якасці выканання.

Асноўныя матэрыялы: шышкі, жалуды, каштаны, галінкі, плады рабіны, глогу, барбарысу, засушанае лісце і інш.

Інструменты і прыстасаванні: стэкі, нажніцы, памазок для клею.

Дапаможныя матэрыялы: пластылін, клей, папера, ніткі.

Прафесійная арыентацыя. Прафесіі тыпу «чалавек–прырода» (па Е.А.Клімаву).

 

Міжпрадметныя сувязі.

Выяўленчае мастацтва: паняцце пра разнастайнасць форм і колеру ў прыродзе. Паняцце пра форму, яе прапорцыі. Узаемасувязь фігур у кампазіцыі. Групаванне прадметаў у залежнасці ад іх формы.

Чалавек і свет: асеннія з’явы ў прыродзе. Выспяванне пладоў і насення раслін. Разнастайнасць і прыгажосць раслін. Уплыў людзей на жыццё раслін. Неабходнасць аховы раслін.

 

Практычная дзейнасць. Дызайн-аналіз гатовых вырабаў. Састаўленне плана работы. Выкананне вырабаў па ўзоры, па ўяўленні. Ажыццяўленне працэсу вырабу: падбор матэрыялаў, інструментаў і прыстасаванняў, злучэнне дэталей, афармленне вырабу, аналіз-разважанне пра прыгажосць гатовага вырабу.

Прыкладныя вучэбныя заданні:

Дэкаратыўныя элементы інтэрера: фігуркі жывёл «Госці лесу», героі казак, мадэлі транспартных сродкаў.

Цацкі: «Пінгвіняты», «Кракадзіл Гена», «Залатая рыбка», «Матылёк», «Лесавічок», «Вожык» і інш.

 

Вырабы з нетрадыцыйных матэрыялаў
(2 гадзіны)

 

Тэарэтычныя звесткі. Нетрадыцыйнае выкарыстанне матэрыялаў. Другое жыццё рэчаў. Уласцівасці матэрыялаў, якія выкарыстоўваюць пры стварэнні вырабаў. Асноўная форма, галоўныя і другарадныя дэталі, іх прапарцыянальныя суадносіны.

Асноўныя тэхналагічныя аперацыі: наклейванне, разразанне, нанізванне. Патрабаванні да якасці выканання.

Асноўныя матэрыялы: шпагат, тонкі шнур, тасьма, вяроўка, саломінкі для кактэйлю, трубачкі ад фламастараў, стрыжняў.

Інструменты і прыстасаванні: памазок для клею, нажніцы, аловак, тоўстая іголка.

Дапаможныя матэрыялы: клей, папера, тонкі кардон, ніткі.

 

Міжпрадметныя сувязі.

Выяўленчае мастацтва: паняцце пра форму, яе прапорцыі. Узаемасувязь фігур у кампазіцыі. Групаванне прадметаў у залежнасці ад іх формы.

Літаратурнае чытанне і беларуская мова: узбагачэнне слоўнікавага запасу (шпагат, лінейныя матэрыялы).

 

Практычная дзейнасць. Вывучэнне ўласцівасцей матэрыялаў. Аналіз канструкцыі ўзораў вырабаў або іх відарысаў. Чытанне графічных відарысаў, якія адлюстроўваюць працэс выканання вырабу. Састаўленне плана работы. Выкананне вырабаў па ўзоры, па ўласнай задуме: падбор матэрыялу, злучэнне шчыльнай паперы і лінейных матэрыялаў пры дапамозе клею, уцягванне ніткі ў іголку, разразанне і нанізванне трубачак, аналіз вырабу і працэсу яго стварэння.

Прыкладныя вучэбныя заданні:

Дэкаратыўныя элементы інтэрера: «Семіколеравая кветачка», «Вясёлыя звераняты» – пано са шпагата (калектыўная праца), «Церамок», упрыгажэнні да свята – падвескі з трубачак.

Цацкі: «Парсючок», «Кацяня», «Шчанюк» з шпагата.

Дыдактычны матэрыял: канструктар «Дзівосныя трубачкі».

 

ТЭХНАЛОГІЯ НАРОДНЫХ РАМЁСТВАЎ
(5 гадзін)

 

Выцінанка
(2 гадзіны)

 

Тэарэтычныя звесткі. «Беларуская выцінанка». Папера для выцінанак. Залежнасць формы вырабу ад спосабу складання і формы элементаў, якія выразаюцца. Сіметрычныя, рапортныя, разеткавыя ўзоры.

Асноўныя тэхналагічныя аперацыі: складанне, выразанне. Патрабаванні да якасці выканання.

Асноўныя матэрыялы: тонкая белая і каляровая папера.

Інструменты: нажніцы, аловак.

Прафесійная арыентацыя. Знаёмства з творчасцю беларускіх народных майстроў.

 

Міжпрадметныя сувязі.

Выяўленчае мастацтва: паняцце пра лінію і яе разнавіднасці. Рытм у дэкаратыўным адлюстраванні.

Літаратурнае чытанне: узбагачэнне слоўніка (выцінанка, сіметрыя і інш.).

 

Практычная дзейнасць. Аналіз канструкцыі ўзораў вырабаў або іх відарысаў. Чытанне графічных відарысаў, якія адлюстроўваюць працэс стварэння вырабу. Выкананне вырабаў па гатовай разметцы, па ўяўленні: выбар, складанне паперы ў 2, 4 згібы, выразанне элементаў, аналіз выніку і працэсу выканання работы.

Прыкладныя вучэбныя заданні:

Дэкаратыўныя элементы інтэрера: «Цуда-сняжынкі», гірлянды.

Запрашэнні, віншавальныя паштоўкі: «З Новым годам», «Усе ў госці да нас».

Дыдактычны матэрыял: лічыльны матэрыял (грушы, ялінкі, цюльпаны, домікі і інш.).

 

Фларыстыка
(3 гадзіны)

 

Тэарэтычныя звесткі. Правілы збору і засушвання лістоў. Беражлівыя адносіны да прыроды. Уласцівасці матэрыялаў: форма, колер, трываласць. Узор у паласе, квадраце. Рытмічная арганізацыя ўзора.

Асноўныя тэхналагічныя аперацыі: наклейванне. Патрабаванні да якасці выканання.

Асноўныя матэрыялы: лісце дрэў і кустоў, засушаныя ў плоскасці.

Інструменты: памазок для клею.

Дапаможныя матэрыялы: клей.

Прафесійная арыентацыя. Знаёмства з творчасцю беларускіх майстроў фларыстыкі.

 

Міжпрадметныя сувязі.

Выяўленчае мастацтва: колеры восеньскай прыроды. Паняцце пра разнастайнасць форм і колеру ў прыродзе. Выбар становішча аркуша паперы ў залежнасці ад формы прадметаў, якія адлюстроўваюцца. Адпаведнасць памеру выявы памерам аркуша паперы. Кампаноўка буйной выявы на аркушы паперы. Узаемасувязь фігур у кампазіцыі. Групаванне прадметаў у залежнасці ад іх формы.

Чалавек і свет: залатая восень. Разнастайнасць восеньскай афарбоўкі лісця дрэў і кустоў. Лістапад. Уплыў людзей на жыццё раслін. Неабходнасць аховы раслін.

Літаратурнае чытанне і беларуская мова: узбагачэнне слоўнікавага запасу (фларыстыка, рытм і інш.).

Практычная дзейнасць. Аналіз змянення ўласцівасцей матэрыялу пры засушванні. Аналіз гатовых вырабаў. Састаўленне плана работы. Мадэліраванне на паперы. Выкананне вырабаў па ўзоры, па ўяўленні: выбар асновы, падбор лістоў, складанне кампазіцыі, разметка размяшчэння лістоў на аснове*, наклейванне засушаных лістоў на аснову, аналіз выкананых вырабаў.

Прыкладныя вучэбныя заданні:

Дэкаратыўныя элементы інтэр’ера: пано «Дыван з восеньскіх лістоў», «Узоры восені», «Восеньская казка», узор з лістоў у паласе, квадраце.

 

ТЭХНАЛОГІЯ ГАСПАДАРАННЯ
(3 гадзіны)

 

Забеспячэнне побыту сямі
(3 гадзіны)

 

Тэарэтычныя звесткі. Віды дзейнасці па самаабслугоўванні ў хатніх умовах. Словы «хачу» і «трэба» ў нашых сем’ях. Электрычныя памочнікі. Эканомія электраэнергіі і вады.

Афармленне інтэр’ера пакоя да свята. Афармленне падарункаў.

Сервіроўка святочнага стала да чаю. Неабходны посуд. Складванне папяровых сурвэтак. Культура паводзін за сталом.

Прафесійная арыентацыя. Прафесіі тыпу «чалавек–чалавек» (па Е.А.Клімаву). Гутарка «Добра там жывецца, дзе гуртам сеецца і жнецца».

 

Міжпрадметныя сувязі.

Чалавек і свет: я і мая сям’я. Абавязкі дзіцяці ў сям’і. Небяспечныя сітуацыі дома. Правілы асабістай гігіены. Як даглядаць адзенне і абутак.

Беларуская мова і літаратурнае чытанне: успрыняцце і аналіз твораў (загадак, прыказак, казак і г.д.). Літаратурная творчасць і імправізацыя (складанне апавяданняў, казак). Культура гаворкі.

 

Практычная дзейнасць. Арганізацыйна-дзейнасная гульня «Маміны (татавы) памочнікі». Афармленне падарункаў, класнага кабінета да свята (калектыўная работа). Сервіроўка стала да чаю.

 

ТЭХНАЛОГІЯ РАСЛІНАВОДСТВА
(1 гадзіна)

 

Догляд пакаёвых раслін
(1 гадзіна)

 

Тэарэтычныя звесткі. Прыгажосць і карысць пакаёвых раслін. Правілы догляду пакаёвых раслін.

Прафесійная арыентацыя. Прафесіі тыпу «чалавек–прырода» (па Е.А.Клімаву).

 

Міжпрадметныя сувязі.

Чалавек і свет. Расліны – частка жывой прыроды. Разнастайнасць і прыгажосць раслін.

Літаратурнае чытанне і беларуская мова: узбагачэнне слоўнікавага запасу (назвы раслін).

 

Практычная дзейнасць. Паліў і апырскванне раслін, рыхленне глебы, выдаленне пылу з лістоў, мыццё паддонаў.

 

Я І СВЕТ ТЭХНАЛОГІЙ
(1 гадзіна)

 

Падвядзенне вынікаў года. Выстаўка вырабаў, падрыхтаваных у бягучым годзе. Прэзентацыя і аналіз найлепшых вырабаў.

Рэкамендацыі па нарыхтоўцы ўлетку прыроднага матэрыялу, неабходнага для працы ў II класе: шышкі, жалуды, каштаны, галінкі, шкарлупіны лясных і грэцкіх арэхаў, карані дрэў, пер’е і інш.; кветкі, лісце, галінкі раслін, засушаныя ў плоскасці; саломка.

Практычная дзейнасць. Выкананне калектыўнай работы з выкарыстаннем неабходных матэрыялаў і асвоеных тэхналагічных аперацый.

Прыкладнае выніковае заданне: калектыўная работа «Танец матылькоў».

АСНОЎНЫЯ ПАТРАБАВАННІ ДА ВЫНІКАЎ ВУЧЭБНАЙ ДЗЕЙНАСЦІ ВУЧНЯЎ

Валодаць спосабамі дзейнасці:

кіравацца правіламі:

бяспекі працы, рацыянальнай арганізацыі рабочага месца і асабістай гігіены;

беражлівых адносін да прыроды, інструментаў, прадметаў побыту;

эканомнага расходавання матэрыялаў;

працоўнай дысцыпліны;

мець уяўленне аб:

прафесіях людзей з бліжэйшага акружэння;

відах народных рамёстваў (выцінанка, фларыстыка);

распазнаваць:

віды паперы, прыродныя матэрыялы, баваўняныя тканіны (паркаль, фланель), вывучаныя нетрадыцыйныя матэрыялы;

лініі згібу і разрэзу;

злучэнне дэталей склейваннем, звязваннем, з дапамогай пластыліну;

характарызаваць:

асноўныя інструменты пры рабоце з паперай, тэкстыльнымі і прыроднымі матэрыяламі, іх прызначэнне і правілы работы з імі;

чытаць і разумець:

найпрасцейшыя схемы складання арыгамі;

ажыццяўляць (выконваць):

арганізацыю свайго рабочага месца;

разметку паперы па шаблоне, трафарэце, згінаннем, разметку тканіны па лекале;

абрыванне паперы, разразанне паперы, тканіны, нітак, шпагату і інш.;

злучэнне дэталей з паперы, тэкстыльных, прыродных і нетрадыцыйных матэрыялаў (склейванне, злучэнне з дапамогай пластыліну, звязванне, нанізванне і інш.);

выкананне вырабаў пад кіраўніцтвам настаўніка па ўзоры, эскізе, малюнку;

аздабленне і ўпрыгожванне гатовых вырабаў;

найпрасцейшыя работы па доглядзе пакаёвых раслін;

сервіроўку стала да чаю.

Выкарыстоўваць набытыя навыкі ў практычнай дзейнасці і паўсядзённым жыцці:

планаваць сваю дзейнасць і кантраляваць яе ход;

ажыццяўляць арганізацыю свайго рабочага месца;

ажыццяўляць тэхналагічны працэс выканання вырабаў пад кіраўніцтвам настаўніка ці дарослага па ўзоры, эскізе, малюнку;

ажыццяўляць аздабленне і ўпрыгожванне гатовых вырабаў;

ажыццяўляць найпрасцейшыя работы па доглядзе пакаёвых раслін;

ажыццяўляць сервіроўку стала да чаю;

выконваць правілы асабістай гігіены і бяспекі працы з матэрыяламі, інструментамі, электрапрыборамі.

ВУЧЭБНА-МЕТАДЫЧНАЕ І МАТЭРЫЯЛЬНА-ТЭХНІЧНАЕ ЗАБЕСПЯЧЭННЕ АДУКАЦЫЙНАГА ПРАЦЭСУ

Вучэбна-метадычнае забеспячэнне:

Журба, А.Ф. Працоўнае навучанне. 1 клас / А.Ф. Журба, Н.А. Юрчанка. – Мінск: Адукацыя і выхаванне, 2010.

Журба, А.Ф. Трудовое обучение в 1 классе / А.Ф. Журба, Н.А. Юрченко. – Минск: Нац. ин-т образования, 2010.

 

Матэрыяльна-тэхнічнае абсталяванне:

інструменты і прыстасаванні: нажніцы школьныя, лінейка, аловак, памазок для клею, тоўстая іголка (цыравальная), стэкі, падкладная дошка, пульверызатар, лейка;

асноўныя матэрыялы: папера (пісчая (белая і каляровая), чарцёжная, абгортачная, аксамітная, крэпіраваная), тонкі кардон; баваўняная тканіна (паркаль, фланель); ніткі; прыродныя матэрыялы (шышкі, жалуды, каштаны, галінкі, плады рабіны, глогу, барбарыса і інш.), засушанае лісце; шпагат, тонкі шнур, тасьма, вяроўка; саломінкі для кактэйлю, трубачкі ад фламастараў, стрыжняў, цукерак; папяровыя сурвэткі.

дапаможныя матэрыялы: клей ПВА, клеючы аловак, пластылін.

 

 

УТВЕРЖДЕНО

Постановление
Министерства образования
Республики Беларусь

15.07.2015 № 83

Учебная программа по учебному предмету «Изобразительное искусство» для I класса учреждений общего среднего образования с русским языком обучения и воспитания

ИЗОБРАЗИТЕЛЬНОЕ ИСКУССТВО

ПОЯСНИТЕЛЬНАЯ ЗАПИСКА

Учебный предмет «Изобразительное искусство» играет значимую роль в системе общего среднего образования. Он призван решать задачи, связанные с передачей художественных ценностей культуры, выработанных человечеством, с целью эмоционально-чувственного и духовно-нравственного развития личности, формированием ее эстетического опыта и творческого потенциала.

Исходя из специфики учебного предмета основной целью обучения учебному предмету является формирование основ художественно-эстетической, духовно-нравственной культуры учащихся, ознакомление с национальным и мировым искусством, развитие потребности в художественно-творческой деятельности.

Для реализации данной цели ставятся следующие задачи:

формирование представлений о нравственно-эстетических ценностях национального культурного наследия, воспитание чувства уважения к культурному наследию других народов;

воспитание эстетического отношения к действительности, искусству, явлениям художественной культуры, развитие эстетических чувств и основ эстетического вкуса;

развитие способностей эстетического восприятия и оценки произведений искусства разных видов и жанров;

обучение основам изобразительной грамоты; совершенствование практических умений и навыков изобразительной, декоративно-прикладной и конструкторско-дизайнерской деятельности, лепки;

развитие зрительного восприятия, композиционной и колористической культуры, пространственного мышления, воображения;

развитие художественно-творческих способностей и творческой активности учащихся.

У учащихся при ведущей роли познавательной деятельности формируются элементы представлений, знаний об эстетических и художественных явлениях. Опыт накопленных эмоционально-чувственных впечатлений и эстетических переживаний находит отражение в художественно-творческой деятельности, способствует развитию творческого потенциала, художественно-творческих способностей. Основой для художественного творчества учащихся является система изобразительно-выразительных средств пластических (пространственных) искусств.

В результате художественного творчества учащимися создаются посильные художественные образы, которые совершенствуются по мере того, как обучающиеся овладевают знаниями, умениями и навыками в области того или иного вида искусства (графики, живописи, скульптуры, архитектуры, декоративно-прикладного искусства, дизайна).

В преподавании изобразительного искусства реализуется компетентностный подход, который предусматривает интеграцию знаний и творческую самореализацию личности, формирование у учащихся начальных ключевых компетенций – личностных, метапредметных и предметных.

К личностным компетенциям относятся: ценностное отношение к национальному искусству своего народа и народов мира; художественно-образное мышление, наблюдательность и воображение; наличие эстетических интересов и потребностей, эмоционально-ценностных критериев жизнедеятельности.

Метапредметными компетенциями, формируемыми при изучении изобразительного искусства, являются: владение умением «творческого видения»; умение рационально организовать процесс художественно-творческой деятельности; стремление общаться по поводу искусства, владение культурой сотворчеств а.

Предметными (художественно-эстетическими) компетенциями (по Б.М.Неменскому) выступают: знание видов и жанров пластических искусств, особенностей видов художественной деятельности (изображение, конструирование, декорирование (украшение)); понимание художественно-образной природы искусства; способность эстетически воспринимать, эмоционально оценивать и анализировать (с посильным применением искусствоведческой терминологии) произведения искусства, объекты и явления природы; применение специальных знаний, умений и навыков в процессе изображения объектов, конструирования изделий из бумаги, лепки из пластилина, глины, соленого теста, создания образов в разных художественных техниках: аппликация, мозаика, коллаж, вытинанка и др.

Основные разделы учебной программы:

«Эстетическое восприятие действительности»;

«Восприятие произведений искусства»;

«Практическая художественно-творческая деятельность».

«Эстетическое восприятие действительности» как составная часть художественной деятельности имеет в программе относительно самостоятельную систему учебных задач по формированию эстетического сознания и эстетических чувств учащихся.

Особое внимание уделяется сфере эстетических и этических ценностей национальной культуры, духовно-эстетического совершенствования человека, эстетического освоения природного мира и мира «второй природы» – архитектурной и предметной среды обитания человека.

Задачей данного содержательного компонента программы является целенаправленное развитие у учащихся наблюдательности, визуального восприятия формы и цвета предметов, умения определять оттенки цвета объектов природы.

Содержательный компонент «Восприятие произведений искусства» способствует освоению учебного предмета на искусствоведческом уровне. Его задачей является формирование ключевых ориентиров восприятия произведений изобразительного искусства, расширение художественного кругозора учащихся, изучение теоретических основ изобразительного искусства, освоение его языка, системы выразительных средств.

В результате освоения содержания данного раздела программы учащиеся получают представление о роли искусства в жизни человека и общества, об основах национального и мирового искусства, особенностях различных видов и жанров изобразительного искусства, их взаимосвязи.

При освоении учащимися произведений отечественного художественного наследия воспитывается любовь к родной культуре, ощущение ее национального своеобразия, стремление продолжать художественные традиции. Особое внимание уделяется знакомству с творчеством профессиональных и народных мастеров, местными художественными достопримечательностями. Изучение памятников архитектуры и изобразительного искусства, художественных промыслов и ремесел своего региона, города, села, деревни, не только способствует вовлечению учащихся в творчество на основе местных традиций, но и прививает любовь к родному краю, уважение к людям, живущим рядом, формирует желание беречь и приумножать художественное достояние своего региона.

При ознакомлении учащихся с разделом программы «Восприятие произведений искусства» очень важным является развитие навыков восприятия и анализа произведений отечественного и мирового искусства, формирование знаний и представлений о творчестве художников. Развиваются способности учащихся сопереживать и эмоционально откликаться на произведение изобразительного искусства, его содержание, умение выразить к нему свое отношение. Учащиеся получают навыки восприятия произведений изобразительного и декоративно-прикладного искусства, раскрывают его содержание на основе усвоенных понятий и терминов, отмечают доступные их пониманию художественные средства и раскрывают их роль в создании художественного образа.

Перечень рекомендованных в программе произведений является примерным. Учитель может использовать другие равноценные в художественном отношении произведения. В этом случае подбор иллюстративного материала по восприятию произведений искусства должен осуществляться в соответствии с тематикой раздела, возрастными особенностями детей. Приоритетное значение имеет ознакомление учащихся с произведениями белорусского художественного наследия.

Эстетическое восприятие действительности и произведений искусства (через демонстрацию мультимедийных презентаций) должно осуществляться на каждом уроке. Восприятие объектов, явлений действительности и произведений искусства, их многоаспектный анализ предшествуют выполнению практической работы: в начале занятия предполагается беседа (мультимедийная презентация), следующая его часть – практическая реализация темы (создание творческой композиции, лепка, декорирование изделий (эскиз росписи, украшения одежды и т.п.)).

Количество часов, отведенных на изучение учебного содержания раздела «Эстетическое восприятие действительности и искусства», распределяется в течение учебного года, суммарно составляет 8 учебных часов.

В основу содержательного компонента «Практическая художественно-творческая деятельность» положен принцип систематического развития у учащихся умений художественного моделирования мира. В процессе освоения содержания данного раздела, осуществляемого на художественно-творческом уровне, приобретается опыт творческой деятельности, развиваются художественные способности учащихся в области цвето- и формообразования, осваиваются пространственные явления, формируются навыки лепки, декоративно-прикладной деятельности, художественного конструирования (дизайна).

На занятиях изобразительным искусством учащиеся рисуют и лепят с натуры, по памяти, по представлению, конструируют, выполняют работы в различных художественных техниках.

Процесс практической художественно-творческой деятельности требует создания условий для проявления у учащихся чувства радости художественного труда, уверенности в своих силах, активности в выборе художественных средств, техники и материал а при выполнении учебных и творческих заданий (композиций), формирования умений самостоятельно выбирать сюжет и воплощать творческий замысел на практике.

Раздел «Практическая художественно-творческая деятельность» включает следующие содержательные компоненты:

изображение на плоскости;

лепка;

декоративно-прикладная деятельность и дизайн.

Изображение на плоскости включает рисование с натуры, по памяти, по представлению после непосредственных наблюдений или по воображению, выполнение сюжетно-тематических композиций, а также выполнение набросков.

Лепка предусматривает ознакомление учащихся с приемами и способами лепки, лепку рельефа и объемных форм.

Лепка как вид художественной деятельности имеет особое значение, поскольку двигательно-осязательный компонент играет доминирующую роль в развитии изобразительной деятельности учащихся I класса.

Декоративно-прикладная деятельность и дизайн предусматривает ознакомление с приемами декоративного обобщения форм и цвета предметов (объектов), видами орнамента, основными композиционными схемами, которые используются при создании произведений декоративно-прикладного характера, выполнение композиций из природного материала (листья, цветы, травы и т.п.) в технике «аппликация», «монотипия», «трафарет» и др.

Сочетание изобразительной деятельности с объемно-пространственными видами работ (лепкой, конструированием, моделированием), комбинирование теоретического изучения основ изобразительной грамоты с анализом формы, пропорций и конструкции предмета, применение и чередование материалов и художественных техник (гуашь, акварель, цветные мелки, тушь, пластилин, глина, аппликация, вытинанка, монотипия и др.) позволят учащимся получить представление о многообразии средств для создания художественного образа и будет способствовать осознанному выбору материала в зависимости от содержания и замысла работы.

Учителю предоставляется возможность выбора изобразительных материалов для выполнения учащимися творческого задания с учетом их пожеланий, предпочтений и возрастных особенностей.

Основной принцип выбора заданий для практической деятельности учащихся – вариативный, позволяющий индивидуализировать художественно-творческий процесс, максимально приближая его к личности учащегося. С этой целью в программе предлагается несколько тем (заданий) по каждой учебной задаче. Они являются примерными, позволяя учащимся самостоятельно выбрать тему или технику выполнения композиции, если это не противоречит поставленной учебной задаче.

Содержание практической деятельности предполагает решение четырех основных групп учебных задач: 1) композиция; 2) форма, пропорции, конструкция; 3) цвет и освещение; 4) пространство и объем. Освоение данных групп учебных задач, лежащих в основе изобразительной грамотности, должно быть подчинено сознательному решению художественного образа в соответствии с возрастными возможностями учащихся.

Практическая художественно-творческая деятельность взаимосвязана с восприятием и анализом произведений искусства, наблюдениями учащихся за объектами и явлениями природы (через экскурсии и демонстрацию мультимедийных презентаций, репродукций художественных произведений и фотоснимков). Наброски и зарисовки, выполненные во время экскурсий на природу и просмотра мультимедийных презентаций, могут служить основой для решения художественного образа при создании учащимися творческих композиций.

Количество часов, отведенных на изучение учебного содержания раздела «Практическая художественно-творческая деятельность», распределяется в течение учебного года, суммарно составляет 52 учебных часа.

При реализации учебного содержания программы учащиеся знакомятся с особенностями различных художественных техник. Большое значение имеет наглядный показ (демонстрация) учителем приемов работы с материалами и инструментами.

Программой рекомендуется следующее распределение времени по разделам, содержательным компонентам (видам деятельности) и основным учебным проблемам (задачам).

 

Распределение времени по разделам программы

 

Разделы программы

Кол-во часов

Эстетическое восприятие действительности и искусства

8

Практическая художественно-творческая деятельность

52

ВСЕГО:

60

 

Распределение времени по разделу «Эстетическое восприятие действительности и искусства»

 

Виды деятельности

Кол-во часов

Эстетическое восприятие действительности и искусства

8

Эстетическое восприятие действительности

3

Восприятие произведений искусства

5

 

Распределение времени по разделу «Практическая художественно-творческая деятельность»

 

Виды деятельности

Кол-во часов

Практическая художественно-творческая деятельность

52

Изображение на плоскости

30

Лепка

8

Декоративно-прикладная деятельность и дизайн

14

 

Распределение времени по основным учебным задачам (раздел «Изображение на плоскости»)

 

Учебные задачи

Кол-во часов

Изображение на плоскости

30

Композиция

11

Пространство

2

Форма, пропорции, конструкция

8

Цвет

9

 

Основные требования к содержанию и методам обучения изобразительному искусству в учреждении общего среднего образования основаны на следующих принципах:

культуросообразность – опора на культуру как совокупность всех форм духовного бытия человека и общества;

преемственность – методологическая основа взаимосвязи содержания всех звеньев системы художественного образования;

единство духовно-нравственного, художественно-эстетического воспитания с усвоением учащимися художественных знаний, освоением практических навыков художественной деятельности;

создание художественного образа – цель обучения; приобретение знаний, освоение учащимися изобразительных навыков и технических приемов – средства для ее достижения;

учет возрастных и индивидуальных психофизиологических особенностей учащихся, рациональное сочетание индивидуальных и коллективных форм работы;

диалогический характер общения и атмосфера сотворчества учителя и учащихся;

реализация принципа наглядности для формирования представлений учащихся о видах и жанрах, понятиях и терминах изобразительного искусства, овладения техниками и материалами, образной системой изобразительного искусства;

принцип систематического развития у учащихся умений художественного моделирования мира;

принцип интеграции и взаимосвязи разных видов искусств (полихудожественность) – изобразительного искусства, музыки, литературы и др., – с помощью которых создается ассоциативно-образная атмосфера, необходимая для оптимального развития художественного мышления учащихся;

принцип креативности – реализация творческого потенциала личности в художественно-эстетическом образовании;

принцип эстетизации жизнедеятельности – внесение элементов прекрасного во внутренний мир и внешний облик учащихся и окружающую среду.

Методы работы с учащимися на занятии разнообразны: беседа, рассказ, дискуссия, просмотр мультимедийной презентации, самостоятельная работа с книгой и др. Очень эффективными являются такие формы организации обучения, как экскурсии в музеи, по городу, посещение выставок, встречи и беседы с художниками; занятия, построенные по законам художественной драматургии; занимательные и игровые формы работы.

Содержание программы усваивается учащимися без домашнего задания. В качестве домашней работы учащиеся могут заготовить подсобный материал, понаблюдать за определенными объектами или явлениями природы, подобрать репродукционный материал, подготовить сообщение о творчестве художника или отдельном произведении искусства, выполнить зарисовки и наброски с архитектурного или скульптурного памятника, посетить художественный музей или художественную выставку и т.д. Данные виды работ выполняются по желанию учащихся и поощряются учителем. Их основной целью является ориентация учащихся на эстетическое освоение действительности: природного окружения, памятников культуры, архитектурных достопримечательностей своего города или села и т.п.

 

СОДЕРЖАНИЕ УЧЕБНОГО ПРЕДМЕТА
(30 ч)

 

ВОСПРИЯТИЕ ДЕЙСТВИТЕЛЬНОСТИ И ИСКУССТВА
(8 ч)

 

Эстетическое восприятие действительности
(3 ч)

 

Эстетическое восприятие объектов природы: разнообразие форм и цвета в природе (цветы, листья, деревья). «Прогулка по городскому (сельскому) парку» (желательно использование мультимедийной презентации); сравнительный анализ формы, определение оттенков цвета садовых и луговых цветов, нахождение сходства и различий между ними. «Цветы родной земли» (желательно использование мультимедийной презентации).

Эстетическое восприятие объектов и явлений природы: «Экскурсия по осеннему парку (саду)», «Экскурсия по весеннему парку (лесу)»; «Зима-художница», «Снежные скульптуры» (наблюдение за состоянием природы в разные времена года, желательно использование мультимедийных презентаций).

Эстетическое восприятие архитектуры Беларуси: «Красота современных архитектурных сооружений Беларуси» (желательно использование мультимедийной презентации).

Эстетическое восприятие предметного мира: «Красота и польза мира вещей» (желательно использование мультимедийной презентации).

 

Восприятие произведений искусства
(5 ч)

 

Роль изобразительного искусства в жизни человека. Виды изобразительного искусства: живопись (картина), графика (рисунок, иллюстрация). Произведения художников: И.Шишкин. «Утро в сосновом лесу»; В.Васнецов. «Аленушка»; иллюстрации к сказкам А.С.Пушкина «Сказка о царе Салтане…», «Сказка о мертвой царевне и семи богатырях» и др.

Виды и жанры изобразительного искусства (живопись, графика, скульптура; натюрморт, пейзаж, портрет и др.)  – художественные произведения по выбору учителя.

Художественный образ в различных видах изобразительного искусства. Образ осени в произведениях художников: С.Катков. «Логойский мотив»; Г.Ващенко. «Перед отлетом», «Картошка»; Л.Шакинко. «Бабье лето»; И.Левитан. «Золотая осень»; И.Бродский. «Опавшие листья»; В.Поленов. «Золотая осень» и др. (художественные произведения по выбору учителя).

Настроение и состояние природы в пейзажах художников (композиционное и колористическое решение, эмоциональное значение цвета). Времена года в произведениях художников: А.Астапович. «Зимний день»; С.Герус. «Зима в Минске»; Л.Дударенко. «Зимний день»; В.Сумарев. «Иней»; Н.Ромадин. «Незамерзающая речка»; Ли Ди. «Человек, ведущий буйвола по снежной равнине»; П.Масленников. «Мартовский вечер»; А.Гугель. «Бегут ручьи»; В.Цвирко. «Припять. Весна»; В.Белыницкий-Бируля. «Зеленый май»; П.Крохалев. «Весна. Вяча»; И.Левитан. «Весна – большая вода», «Снова весна»; С.Герасимов. «Ива цветет» (по выбору учителя).

Реалистические, декоративные и фантазийные образы животных в изобразительном и декоративно-прикладном искусстве (изразцах, предметах народного быта и их декоре; произведениях художников: Е.Чарушин – иллюстрации к книгам «Разные звери», «Детки в клетке»; В.Ватагин – рисунки животных; В.Васнецов. «Гамаюн – птица вещая» и др.).

Единство формы предмета и его украшения (оговские сундуки, хохломская посуда, жостовские подносы, дымковская игрушка и др.).

Белорусские рушники, покрывала, пояса; народная соломенная, глиняная посуда и игрушка. Функция, форма (конструкция) и декор изделий.

 

ПРАКТИЧЕСКАЯ ХУДОЖЕСТВЕННО-ТВОРЧЕСКАЯ ДЕЯТЕЛЬНОСТЬ
(52 ч)

 

ИЗОБРАЖЕНИЕ НА ПЛОСКОСТИ
(30 ч)

 

Композиция
(11 ч)

 

Выбор положения листа бумаги в зависимости от формы и расположения изображаемых предметов. Соответствие размера изображения размеру листа бумаги. «Жираф», «Бегемот», «Крокодил», «Слон», «Ракета», «Автобус», «Дом», «Богатырь», «Красавица» и т.п. (художественные материалы по выбору учителя).

Компоновка изображения на листе бумаги. Взаимосвязь изображаемых объектов (фигур) в композиции. «Веселые клоуны», «Акробаты», «Дрессировщица и голуби» и т.п. (гуашь, восковые мелки).

Гармоничное заполнение листа бумаги изображениями, выделение композиционного центра. Рисование пейзажа по памяти и по представлению: «Ясный осенний день», «Грустная осень», «Осенняя непогода» (гуашь или акварель).

Понятие о композиционной взаимосвязи изображаемых объектов, расположение предметов относительно друг друга. «Снегурочка и Дед Мороз», «Два Мороза», «На стройке», «Убираем яблоки» (гуашь или акварель).

Передача характера и нрава животных (добрый, злой, хитрый, доверчивый, любопытный и т.д.). Рисование по воображению образов белорусских и русских народных сказок («Храбры певень», «Змей Горыныч», «Кот Максим»), произведений К.Чуковского, С.Маршака и др. – по выбору учащихся (гуашь или акварель).

Передача характерных особенностей внешнего облика и настроения человека. «Моя мамочка», «Мы с папой играем в шахматы», «Бабушка вяжет шарфик», «Мой любимый дедушка», «Моя сестричка (мой братик) с игрушкой» и т.п. (гуашь или акварель).

 

Пространство
(2 ч)

 

Передача глубины пространства в рисунке: «на первом плане», «на втором плане». Выполнение композиции «Летний отдых», «На берегу озера», «на даче», «На пришкольном участке», «Зимняя прогулка» (цветные карандаши, гуашь).

 

Форма, пропорции, конструкция
(8 ч)

 

Передача в композиции формы, пропорций и конструкции изображаемых объектов: «Осенний натюрморт», «Дары леса», «Овощи и фрукты» (гуашь или акварель), «Натюрморт из простых предметов быта» (материалы по выбору учителя).

Передача в рисунке характерных особенностей строения деревьев (форма, конструкция). Рисование на основе наблюдений: «Зимний лес», «Волшебные деревья», «Могучий дуб», «Стройная березка» (гелевая ручка с черными чернилами, фломастер).

Передача в композиции характерных особенностей строения фигуры человека и животных (конструкция, пропорции). «Артисты цирка на арене» (акробат, клоун, жонглер, дрессировщик и др.) (гуашь или акварель).

 

Цвет
(9 ч)

 

Цвет и краски. Понятие об основных (желтый, красный, синий), составных (оранжевый, фиолетовый, зеленый) цветах, светлых и темных оттенках цвета. Выполнение композиций: «Разноцветные воздушные шары», «Разноцветные флаги», «Цветик-разноцветик», «Папараць-кветка», «Аленький цветочек», «Вишня (яблоня) цветет» (гуашь или акварель).

Эмоционально-образное содержание цвета: радостный и мрачный, резкий и нежный, спокойный и напряженный: «Добрые и злые персонажи сказок» (гуашь или акварель).

Композиционные возможности цвета. Теплый, холодный и смешанный колорит. Выполнение многоплановых композиций: «Ясный осенний (зимний) день», «Грустная осень», «Осенняя непогода», «Выглянуло солнышко» (гуашь или акварель).

 

Лепка
(8 ч)

 

Приемы лепки. Лепка плодов и фруктов: «Осенний натюрморт» (яблоко, груша, слива, огурец, перец, помидор и др.) (глина, пластилин или соленое тесто).

Способы лепки. Составление целого из отдельных частей: лепка персонажей сказок и мультфильмов «Чудо-юдо – трехглавый змей», «Лиса», «Винни-Пух» (разноцветный пластилин), «Животные на арене цирка» и др. (глина, одноцветный пластилин или соленое тесто; коллективная работа), «Я катаюсь на лыжах (санках)» (глина или пластилин).

Передача формы тела и пластики животных: «Щенок», «Кошка с котятами», «Медведь», «Козлик» (глина, пластилин или соленое тесто).

Декоративное решение образа при лепке игрушек. Лепка игрушки в подарок близким людям (глина, пластилин или соленое тесто).

Лепка рельефа: «Рыбка», «Натюрморт», «Декоративный букет» (разноцветный пластилин).

 

ДЕКОРАТИВНО-ПРИКЛАДНАЯ ДЕЯТЕЛЬНОСТЬ И ДИЗАЙН
(14 ч)

 

Декоративное обобщение форм и цвета предметов (стилизация). Панно для школьной столовой (кухни) «Декоративный натюрморт» (гуашь).

Декоративное обобщение форм растительного и животного мира (стилизация). Фриз: «Цветы, бабочки и птицы», «Моя Беларусь» (гуашь).

Приемы выполнения композиции «Цветочные мотивы», «Забавные животные» в технике «флористика».

Приемы выполнения композиции «Осенний букет» в технике «монотипия».

Виды вытинанки. Приемы выполнения композиции «Древо жизни» в технике «вытинанка».

Виды орнамента. Эскиз орнамента для украшения «шубки», «рукавичек» и «шапочки» Снегурочки; панно для спальни (гостиной), подноса, платка для госпожи Метелицы (гуашь).

Приемы создания композиций декоративно-прикладного характера (основные композиционные схемы). Выполнение эскиза: «Платок для мамы», «Ковер для куклы», «Посуда для Василисы Прекрасной, Бабы Яги» (гуашь).

Виды аппликации (предметная, сюжетная, декоративная). Приемы вырезания элементов аппликации: «Запасливый еж», «Дрессированный лев», «Пудель Арто», «Веселая обезьянка», «Зимний пейзаж» (сближенные и контрастные оттенки бумаги).

Ритм в декоративной композиции. Фриз: «Весенние цветы», «Снежинки» (аппликация, коллективная работа).

Приемы выполнения рельефной композиции из бумаги «Новый год в лесу», «В тридевятом царстве»(коллективная работа).

Приемы выполнения композиций, изделий в технике «бумажная пластика»: «Пригласительный билет», «Поздравительная открытка», елочные игрушки, новогодние сувениры.

ОСНОВНЫЕ ТРЕБОВАНИЯ К РЕЗУЛЬТАТАМ УЧЕБНОЙ ДЕЯТЕЛЬНОСТИ УЧАЩИХСЯ

К концу первого года обучения учащиеся должны:

Знать/понимать:

отличительные особенности основных видов искусства (графика, живопись, скульптура, архитектура, декоративно-прикладное искусство);

средства художественной выразительности произведений графики, живописи, скульптуры, декоративно-прикладного искусства;

названия основных и составных цветов, эмоционально-образные возможности цвета;

названия художественных материалов, инструментов, приспособлений и правила работы с ними;

отличительные особенности гуашевых и акварельных красок, приемы работы с данными художественными материалами;

приемы лепки, трансформации бумаги, выполнения аппликации, вытинанки, монотипии;

особенности композиционного размещения изображаемых объектов;

последовательность выполнения живописной, графической и скульптурной (рельефной, объемной) композиций, аппликации, монотипии, вытинанки;

основные композиционные схемы, используемые при создании произведений декоративно-прикладного характера.

Уметь:

выбирать формат листа и его положение в зависимости от содержания композиции;

полностью использовать плоскость листа бумаги, изображать предметы соразмерно формату;

передавать характерные особенности формы изображаемых предметов;

составлять цвета, необходимые для реализации творческого замысла;

заполнять рисунок цветом, не оставляя пробелов между фигурами и фоном;

работать с художественными материалами, инструментами и приспособлениями (гуашь, пластилин, восковые мелки, тушь, цветная бумага, клей, кисти, палочки);

выбирать декор в соответствии с формой и назначением предмета;

украшать плоские и объемные предметы орнаментом;

соблюдать элементарные правила культуры труда (организация и уборка рабочего места, аккуратное и бережное отношение к художественным материалам, инструментам и приспособлениям);

активно участвовать в обсуждении и оценке работ одноклассников.

Использовать (применять) в практической деятельности и повседневной жизни:

специальную (искусствоведческую) терминологию (лексику);

рациональные приемы резания бумаги;

оптимальные приемы трансформации бумаги при конструировании объемных игрушек;

оптимальные способы лепки;

различные художественные техники для решения творческого замысла.

УЧЕБНО-МЕТОДИЧЕСКОЕ ОБЕСПЕЧЕНИЕ ОБРАЗОВАТЕЛЬНОГО ПРОЦЕССА

Шкуратава, М.А. Выяўленчае мастацтва. 1 клас / М.А. Шкуратава. – Мінск: Адукацыя і выхаванне, 2011.

Шкуратова, М.А. Изобразительное искусство в 1 классе / М.А. Шкуратова. – Минск: Адукацыя і выхаванне, 2011.

Ткач, Е.В. Изобразительное искусство: художественно-творческие задания: 1 класс / Е.В. Ткач. – Минск: Аверсэв, 2013.

Ткач, Е.В. Изобразительное искусство: тестовые задания. 1–4 классы / Е.В. Ткач. – Минск: Аверсэв, 2013.

Трусова, А.С. Изобразительное искусство. 1 класс. Альбом заданий / А.С. Трусова. – Минск: Аверсэв, 2012.

 

 

ЗАЦВЕРДЖАНА

Пастанова
Міністэрства адукацыі
Рэспублікі Беларусь

15.07.2015 № 83

Вучэбная праграма па вучэбным прадмеце «Выяўленчае мастацтва» для I класа ўстаноў агульнай сярэдняй адукацыі з беларускай мовай навучання і выхавання

ВЫЯЎЛЕНЧАЕ МАСТАЦТВА

ТЛУМАЧАЛЬНАЯ ЗАПІСКА

Вучэбны прадмет «Выяўленчае мастацтва» адыгрывае значную ролю ў сістэме агульнай сярэдняй адукацыі. Ён закліканы вырашаць задачы, звязаныя з перадачай мастацкіх каштоўнасцей культуры, выпрацаваных чалавецтвам, з мэтай эмацыянальна-пачуццёвага і духоўна-маральнага развіцця асобы, фарміраваннем яе эстэтычнага вопыту і творчага патэнцыялу.

Зыходзячы са спецыфікі вучэбнага прадмета асноўнай мэтай навучання вучэбнаму прадмету з’яўляецца фарміраванне асноў мастацка-эстэтычнай, духоўна-маральнай культуры вучняў, азнаямленне з нацыянальным і сусветным мастацтвам, развіццё патрэбнасці ў мастацка-творчай дзейнасці.

Для рэалізацыі дадзенай мэты ставяцца наступныя задачы:

фарміраванне ўяўленняў аб маральна-эстэтычных каштоўнасцях нацыянальнай культурнай спадчыны, выхаванне пачуцця павагі да культурнай спадчыны іншых народаў;

выхаванне эстэтычнага стаўлення да рэчаіснасці, мастацтва, з’яў мастацкай культуры, развіццё эстэтычных пачуццяў і асноў эстэтычнага густу;

развіццё здольнасцей эстэтычнага ўспрымання і ацэнкі твораў мастацтва розных відаў і жанраў;

навучанне асновам выяўленчай граматы; удасканаленне практычных уменняў і навыкаў выяўленчай, дэкаратыўна-прыкладной і канструктарска-дызайнерскай дзейнасці, лепкі;

развіццё зрокавага ўспрымання, кампазіцыйнай і каларыстычнай культуры, прасторавага мыслення, уяўлення;

развіццё мастацка-творчых здольнасцей і творчай актыўнасці вучняў.

У вучняў пры вядучай ролі пазнавальнай дзейнасці фарміруюцца элементы ўяўленняў, ведаў пра эстэтычныя і мастацкія з’явы. Вопыт назапашаных эмацыянальна-пачуццёвых уражанняў і эстэтычных перажыванняў знаходзіць адлюстраванне ў мастацка-творчай дзейнасці, спрыяе развіццю творчага патэнцыялу, мастацка-творчых здольнасцей. Асновай для мастацкай творчасці вучняў з’яўляецца сістэма выяўленча-выразных сродкаў пластычных (прасторавых) мастацтваў.

У выніку мастацкай творчасці вучнямі ствараюцца пасільныя мастацкія вобразы, якія ўдасканальваюцца па меры таго, як вучні авалодваюць ведамі, уменнямі і навыкамі ў галіне таго ці іншага віду мастацтва (графікі, жывапісу, скульптуры, архітэктуры, дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва, дызайну).

У выкладанні выяўленчага мастацтва рэалізуецца кампетэнтнасны падыход, які прадугледжвае інтэграцыю ведаў і творчую самарэалізацыю асобы, фарміраванне ў вучняў пачатковых ключавых кампетэнцый – асобасных, метапрадметных і прадметных.

Да асобасных кампетэнцый адносяцца: каштоўнаснае стаўленне да нацыянальнага мастацтва свайго народа і народаў свету; мастацка-вобразнае мысленне, назіральнасць і ўяўленне; наяўнасць эстэтычных інтарэсаў і патрэб, эмацыянальна-каштоўнасных крытэрыяў жыццядзейнасці.

Метапрадметнымі кампетэнцыямі, якія фарміруюцца пры вывучэнні выяўленчага мастацтва, з’яўляюцца: валоданне ўменнем «творчага бачання»; уменне рацыянальна арганізаваць працэс мастацка-творчай дзейнасці; імкненне мець зносіны з нагоды мастацтва, валоданне культурай сатворчасці.

Прадметнымі (мастацка-эстэтычнымі) кампетэнцыямі (па Б.М.Няменскаму) выступаюць: веданне відаў і жанраў пластычных мастацтваў, асаблівасцей відаў мастацкай дзейнасці (адлюстраванне, канструяванне, дэкарыраванне (упрыгожванне)); разуменне мастацка-вобразнай прыроды мастацтва; здольнасць эстэтычна ўспрымаць, эмацыянальна ацэньваць і аналізаваць (з пасільным ужываннем мастацтвазнаўчай тэрміналогіі) творы мастацтва, аб’екты і з’явы прыроды; прымяненне спецыяльных ведаў, уменняў і навыкаў у працэсе адлюстравання аб’ектаў, канструявання вырабаў з паперы, лепкі з пластыліну, гліны, салёнага цеста, стварэння вобразаў у розных мастацкіх тэхніках: аплікацыя, мазаіка, калаж, выцінанка і інш.

Асноўныя раздзелы вучэбнай праграмы:

«Эстэтычнае ўспрыманне рэчаіснасці»;

«Успрыманне твораў мастацтва»;

«Практычная мастацка-творчая дзейнасць».

«Эстэтычнае ўспрыманне рэчаіснасці» як састаўная частка мастацкай дзейнасці мае ў праграме адносна самастойную сістэму вучэбных задач па фарміраванні эстэтычнай свядомасці і эстэтычных пачуццяў вучняў.

Асаблівая ўвага надаецца сферы эстэтычных і этычных каштоўнасцей нацыянальнай культуры, духоўна-эстэтычнага ўдасканалення чалавека, эстэтычнага асваення прыроднага свету і свету «другаснай прыроды» – архітэктурнага і прадметнага асяроддзя чалавека.

Задачай дадзенага змястоўнага кампанента праграмы з’яўляецца мэтанакіраванае развіццё ў вучняў назіральнасці, візуальнага ўспрымання формы і колеру прадметаў, уменні вызначаць адценні колеру аб’ектаў прыроды.

Змястоўны кампанент «Успрыманне твораў мастацтва» спрыяе засваенню вучэбнага прадмета на мастацтвазнаўчым узроўні. Яго задачай з’яўляецца фарміраванне ключавых арыенціраў успрымання твораў выяўленчага мастацтва, пашырэнне мастацкага кругагляду вучняў, вывучэнне тэарэтычных асноў выяўленчага мастацтва, засваенне яго мовы, сістэмы выразных сродкаў.

У выніку засваення зместу дадзенага раздзела праграмы вучні атрымліваюць уяўленне аб ролі мастацтва ў жыцці чалавека і грамадства, аб асновах нацыянальнага і сусветнага мастацтва, асаблівасцях розных відаў і жанраў выяўленчага мастацтва, іх узаемасувязі.

Пры засваенні вучнямі твораў айчыннай мастацкай спадчыны выхоўваецца любоў да роднай культуры, адчуванне яе нацыянальнай адметнасці, імкненне працягваць мастацкія традыцыі. Асаблівая ўвага надаецца знаёмству з творчасцю прафесійных і народных майстроў, мясцовымі мастацкімі славутасцямі. Вывучэнне помнікаў архітэктуры і выяўленчага мастацтва, мастацкіх промыслаў і рамёстваў свайго рэгіёна, горада, сяла, вёскі не толькі спрыяе далучэнню вучняў да творчасці на аснове мясцовых традыцый, але і выхоўвае любоў да роднага краю, павагу да людзей, якія жывуць побач, фарміруе жаданне берагчы і множыць мастацкі набытак свайго рэгіёна.

Пры азнаямленні вучняў з раздзелам праграмы «Успрыманне твораў мастацтва» вельмі важным з’яўляецца развіццё навыкаў успрымання і аналізу твораў айчыннага і сусветнага мастацтва, фарміраванне ведаў і ўяўленняў аб творчасці мастакоў. Развіваюцца здольнасці вучняў суперажываць і эмацыянальна адгукацца на твор выяўленчага мастацтва, яго змест, уменне выказваць да яго свае адносіны. Вучні атрымліваюць навыкі ўспрымання твораў выяўленчага і дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва, раскрываюць яго змест на аснове засвоеных паняццяў і тэрмінаў, адзначаюць даступныя іх разуменню мастацкія сродкі і раскрываюць іх ролю ў стварэнні мастацкага вобраза.

Пералік рэкамендаваных у праграме твораў з’яўляецца прыкладным. Настаўнік можа прапанаваць іншыя, раўнацэнныя ў мастацкіх адносінах творы. У гэтым выпадку падбор ілюстрацыйнага матэрыялу па ўспрыманні твораў мастацтва павінен ажыццяўляцца ў адпаведнасці з тэматыкай раздзела, узроставымі асаблівасцямі дзяцей. Прыярытэтнае значэнне мае азнаямленне вучняў з творамі беларускай мастацкай спадчыны.

Эстэтычнае ўспрыманне рэчаіснасці і твораў мастацтва праз дэманстрацыю мультымедыйных прэзентацый павінна ажыццяўляцца на кожным уроку. Успрыманне аб’ектаў, з’яў рэчаіснасці і твораў мастацтва, іх шматаспектны аналіз папярэднічаюць выкананню практычнай работы: у пачатку занятка мяркуецца гутарка (мультымедыйная прэзентацыя), наступная яго частка – практычная рэалізацыя тэмы (стварэнне творчай кампазіцыі, лепка, дэкарыраванне вырабаў (эскіз роспісу, упрыгожвання адзення і да т.п.).

Колькасць гадзін, адведзеных на вывучэнне вучэбнага зместу раздзела «Эстэтычнае ўспрыманне рэчаіснасці і мастацтва», размяркоўваецца на працягу навучальнага года, сумарна складае 8 вучэбных гадзін.

У аснову змястоўнага кампанента «Практычная мастацка-творчая дзейнасць» пакладзены прынцып сістэматычнага развіцця ў вучняў уменняў мастацкага мадэліравання свету. У працэсе засваення зместу дадзенага раздзела, які ажыццяўляецца на мастацка-творчым узроўні, набываецца вопыт творчай дзейнасці, развіваюцца мастацкія здольнасці вучняў у галіне колера- і формаўтварэння, засвойваюцца прасторавыя з’явы, фарміруюцца навыкі лепкі, дэкаратыўна-прыкладной дзейнасці, мастацкага канструявання (дызайну).

На занятках выяўленчага мастацтва вучні малююць, лепяць з натуры, па памяці, па ўяўленні, канструіруюць, выконваюць работы ў розных мастацкіх тэхніках.

Працэс практычнай мастацка-творчай дзейнасці патрабуе стварэння ўмоў для праяўлення ў вучняў пачуцця радасці ад мастацкай працы, упэўненасці ў сваіх сілах, актыўнасці ў выбары мастацкіх сродкаў, тэхнікі і матэрыялу пры выкананні вучэбных і творчых заданняў (кампазіцый), фарміравання ўменняў самастойна выбіраць сюжэт і ўвасабляць творчую задуму на практыцы.

Раздзел «Практычная мастацка-творчая дзейнасць» уключае наступныя змястоўныя кампаненты:

Адлюстраванне на плоскасці;

Лепка;

Дэкаратыўна-прыкладная дзейнасць і дызайн.

Адлюстраванне на плоскасці ўключае маляванне з натуры, па памяці пасля непасрэдных назіранняў або па ўяўленні, выкананне сюжэтна-тэматычных кампазіцый, а таксама выкананне накідаў.

Лепка прадугледжвае азнаямленне вучняў з прыёмамі і спосабамі лепкі, лепку рэльефу і аб’ёмных форм.

Лепка як від мастацкай дзейнасці мае асаблівае значэнне, паколькі рухальна-тактыльны кампанент выконвае дамінуючую ролю ў развіцці выяўленчай дзейнасці вучняў I класа.

Дэкаратыўна-прыкладная дзейнасць і дызайн прадугледжвае азнаямленне з прыёмамі дэкаратыўнага абагульнення форм і колеру прадметаў (аб’ектаў), відамі арнаменту, асноўнымі кампазіцыйнымі схемамі, якія выкарыстоўваюцца пры стварэнні твораў дэкаратыўна-прыкладнога характару, выкананне кампазіцый з прыроднага матэрыялу (лісце, кветкі, травы і т.п.), у тэхніцы «аплікацыя», «манатыпія», «трафарэт» і інш.

Спалучэнне выяўленчай дзейнасці з аб’ёмна-прасторавымі відамі работ (лепкай, канструяваннем, мадэліраваннем), камбінаванне тэарэтычнага вывучэння асноў выяўленчай граматы з аналізам формы, прапорцый і канструкцыі прадмета, прымяненне і чаргаванне матэрыялаў і мастацкіх тэхнік (гуаш, акварэль, каляровыя крэйды, туш, пластылін, гліна, аплікацыя, выцінанка, манатыпія і інш.) дазволяць вучням атрымаць уяўленне аб разнастайнасці сродкаў для стварэння мастацкага вобраза і ўменні свядома выбіраць матэрыял у залежнасці ад зместу і задумы работы.

Настаўніку даецца магчымасць выбару выяўленчых матэрыялаў для выканання вучнямі творчага задання з улікам іх пажаданняў, пераваг і ўзроставых асаблівасцей.

Асноўны прынцып выбару заданняў для практычнай дзейнасці вучняў – варыятыўны, які дазваляе індывідуалізаваць мастацка-творчы працэс, максімальна набліжаючы яго да асобы вучня. З гэтай мэтай у праграме прапануецца некалькі тэм (заданняў) па кожнай вучэбнай задачы. Але і яны з’яўляюцца прыкладнымі, дазваляючы вучням самастойна выбраць тэму, а таксама тэхніку выканання кампазіцыі, калі гэта не супярэчыць пастаўленай вучэбнай задачы.

Змест практычнай дзейнасці прадугледжвае вырашэнне чатырох асноўных груп вучэбных задач:

1) кампазіцыя;

2) форма, прапорцыі, канструкцыя;

3) колер і асвятленне;

4) прастора і аб’ём.

Засваенне гэтых груп задач, якія ляжаць у аснове выяўленчай граматнасці, павінна быць падпарадкавана свядомаму вырашэнню мастацкага вобраза ў адпаведнасці з узроставымі магчымасцямі вучняў.

Практычную мастацка-творчую дзейнасць неабходна спалучаць з успрыманнем і аналізам твораў мастацтва, назіраннямі вучняў за аб’ектамі і з’явамі прыроды (праз экскурсіі і дэманстрацыю мультымедыйных прэзентацый, рэпрадукцый мастацкіх твораў і фотаздымкаў). Накіды і замалёўкі, выкананыя падчас экскурсій на прыроду, і прагляд мультымедыйных прэзентацый могуць служыць асновай для стварэння мастацкага вобраза пры выкананні вучнямі творчых кампазіцый.

Колькасць гадзін, адведзеных на вывучэнне вучэбнага зместу раздзела «Практычная мастацка-творчая дзейнасць», размяркоўваецца на працягу навучальнага года, сумарна складае 52 вучэбныя гадзіны.

Пры рэалізацыі вучэбнага зместу праграмы вучні знаёмяцца з асаблівасцямі розных мастацкіх тэхнік. Вялікае значэнне мае наглядны паказ (дэманстрацыя) настаўнікам прыёмаў работы з матэрыяламі і інструментамі.

Праграмай рэкамендуецца наступнае размеркаванне часу па раздзелах, змястоўных кампанентах (відах дзейнасці) і асноўных вучэбных праблемах (задачах).

 

Размеркаванне часу па раздзелах праграмы

 

Раздзелы праграмы

Колькасць гадзін

Эстэтычнае ўспрыманне рэчаіснасці і мастацтва

8

Практычная мастацка-творчая дзейнасць

52

УСЯГО

60

 

Размеркаванне часу па раздзелу «Эстэтычнае ўспрыманне рэчаіснасці і мастацтва»

 

Віды дзейнасці

Колькасць гадзін

Эстэтычнае ўспрыманне рэчаіснасці і мастацтва

8

Эстэтычнае ўспрыманне рэчаіснасці

3

Успрыманне твораў мастацтва

5

 

Размеркаванне часу па раздзелу «Практычная мастацка-творчая дзейнасць»

 

Віды дзейнасці

Колькасць гадзін

Практычная мастацка-творчая дзейнасць

52

Адлюстраванне на плоскасці

30

Лепка

8

Дэкаратыўна-прыкладная дзейнасць і дызайн

14

 

Размеркаванне часу па асноўных вучэбных задачах
(раздзел «Адлюстраванне на плоскасці»)

 

Вучэбныя задачы

Колькасць гадзін

Адлюстраванне на плоскасці

30

Кампазіцыя

11

Прастора

2

Форма, прапорцыі, канструкцыя

8

Колер

9

 

Асноўныя патрабаванні да зместу і метадаў выкладання выяўленчага мастацтва ва ўстанове агульнай сярэдняй адукацыі заснаваны на наступных прынцыпах:

культуралагічная адпаведнасць – апора на культуру як сукупнасць усіх форм духоўнага быцця чалавека і грамадства;

пераемнасць – метадалагічная аснова ўзаемасувязі зместу ўсіх звёнаў сістэмы мастацкай адукацыі;

адзінства духоўна-маральнага, мастацка-эстэтычнага выхавання з засваеннем вучнямі мастацкіх ведаў, практычных навыкаў мастацкай дзейнасці;

стварэнне мастацкага вобраза – мэта навучання; набыццё ведаў, засваенне вучнямі выяўленчых навыкаў і тэхнічных прыёмаў – сродкі для яе дасягнення;

улік узроставых і індывідуальных псіхафізіялагічных асаблівасцей вучняў, рацыянальнае спалучэнне індывідуальных і калектыўных форм работы;

дыялагічны характар зносін і атмасфера сатворчасці настаўніка і вучняў;

рэалізацыя прынцыпу нагляднасці для фарміравання ўяўленняў вучняў аб відах і жанрах, паняццях і тэрмінах выяўленчага мастацтва, авалодання тэхнікамі і матэрыяламі, вобразнай сістэмай выяўленчага мастацтва;

прынцып сістэматычнага развіцця ў вучняў уменняў мастацкага мадэліравання свету;

прынцып інтэграцыі і ўзаемасувязі розных відаў мастацтваў (полімастацкасць) – выяўленчага мастацтва, музыкі, літаратуры і інш. з дапамогай якіх ствараецца асацыятыўна-вобразная атмасфера, неабходная для аптымальнага развіцця мастацкага мыслення вучняў;

прынцып крэатыўнасці – рэалізацыя творчага патэнцыялу асобы ў мастацка-эстэтычнай адукацыі;

прынцып эстэтызацыі жыццядзейнасці – унясенне элементаў прыгожага ва ўнутраны свет і вонкавае аблічча вучняў і навакольнае асяроддзе.

Метады работы з вучнямі на занятках разнастайныя: гутарка, аповед, дыскусія, прагляд мультымедыйнай прэзентацыі, самастойная работа з кнігай і інш. Вельмі эфектыўнымі з’яўляюцца такія формы арганізацыі навучання, як экскурсіі ў музеі, па горадзе, наведванне выстаў, сустрэчы і гутаркі з мастакамі; заняткі, пабудаваныя па законах мастацкай драматургіі; займальныя і гульнявыя формы работы.

Змест вучэбнага прадмета засвойваецца вучнямі без дамашніх заданняў.

У якасці дамашняй работы вучні могуць нарыхтаваць дапаможны матэрыял, паназіраць за пэўнымі аб’ектамі або з’явамі прыроды, падабраць рэпрадукцыйны матэрыял, падрыхтаваць паведамленне пра творчасць мастака або асобныя творы мастацтва, выканаць замалёўкі і накіды з архітэктурнага ці скульптурнага помніка, наведаць мастацкі музей або мастацкую выстаўку і г.д. Дадзеныя віды работ выконваюцца па жаданні вучняў і заахвочваюцца настаўнікам. Іх асноўнай мэтай з’яўляецца арыентацыя вучняў на эстэтычнае асваенне рэчаіснасці: прыроднага асяроддзя, помнікаў культуры, архітэктурных славутасцей свайго горада або вёскі і г.д.

 

ЗМЕСТ ВУЧЭБНАГА ПРАДМЕТА
(60 гадзін)

 

УСПРЫМАННЕ РЭЧАІСНАСЦІ I МАСТАЦТВА
(8 гадзін)

 

Эстэтычнае ўспрыманне рэчаіснасці
(3 гадзіны)

 

Эстэтычнае ўспрыманне аб’ектаў прыроды: разнастайнасць форм і колераў у прыродзе (кветкі, лісце, дрэвы). «Прагулка па гарадскім (сельскім) парку» (пажадана выкарыстанне мультымедыйнай прэзентацыі); параўнальны аналіз формы, вызначэнне адценняў колеру садовых і лугавых кветак, знаходжанне падабенства і адрознення паміж імі. «Кветкі роднай зямлі» (пажадана выкарыстанне мультымедыйнай прэзентацыі).

Эстэтычнае ўспрыманне аб’ектаў і з’яў прыроды: «Экскурсія па восеньскім парку (садзе)», «Экскурсія па веснавым парку (лесу)»; «Зіма-мастачка», «Снежныя скульптуры» (назіранне за станам прыроды ў розныя поры года, пажадана выкарыстанне мультымедыйных прэзентацый).

Эстэтычнае ўспрыманне архітэктуры Беларусі: «Прыгажосць сучасных архітэктурных збудаванняў Беларусі» (пажадана выкарыстанне мультымедыйнай прэзентацыі).

Эстэтычнае ўспрыманне прадметнага свету: «Прыгажосць і карысць свету рэчаў» (пажадана выкарыстанне мультымедыйнай прэзентацыі).

 

Успрыманне твораў мастацтва
(5 гадзін)

 

Роля выяўленчага мастацтва ў жыцці чалавека. Віды выяўленчага мастацтва: жывапіс (карціна), графіка (малюнак, ілюстрацыя). Творы мастакоў: І.Шышкін. «Раніца ў сасновым лесе», В.Васняцоў. «Алёнушка», ілюстрацыі да казак А.С.Пушкіна «Казка пра цара Салтана...», «Казка аб мёртвай царэўне і сямі волатах» і інш.

Віды і жанры выяўленчага мастацтва (жывапіс, графіка, скульптура; нацюрморт, пейзаж, партрэт і інш.) – мастацкія творы на выбар настаўніка.

Мастацкі вобраз у розных відах выяўленчага мастацтва. Вобраз восені ў творах мастакоў: С.Каткоў. «Лагойскі матыў»; Г.Вашчанка. «Перад адлётам», «Бульба»; Л.Шакінка. «Бабіна лета»; І.Левітан. «Залатая восень»; І.Бродскі. «Апалае лісце»; В.Паленаў. «Залатая восень» і інш. (мастацкія творы на выбар настаўніка).

Настрой і стан прыроды ў пейзажах мастакоў (кампазіцыйнае і каларыстычнае рашэнне, эмацыянальнае значэнне колеру). Поры года ў творах мастакоў: А.Астаповіч.  «Зімовы дзень»; С.Герус. «Зіма ў Менску»; Л.Дударэнка. «Зімовы дзень»; В.Сумараў. «Іней»; М.Рамадзін. «Незамярзаючая рэчка»; Лі Дзі. «Чалавек, які вядзе буйвала па снежнай раўніне»; П.Масленікаў. «Сакавіцкі вечар»; А.Гугель. «Бягуць раўчукі»; В.Цвірка. «Прыпяць. Вясна»; В.Бялыніцкі-Біруля. «Зялёны май», П.Крохалеў. «Вясна. Вяча», І.Левітан. «Вясна – вялікая вада», «Зноў вясна»; С.Герасімаў. «Вярба цвіце» (на выбар настаўніка).

Рэалістычныя, дэкаратыўныя і фантазійныя вобразы жывёл у выяўленчым і дэкаратыўна-прыкладным мастацтве (кафлі, прадметы народнага побыту і іх дэкор; творах мастакоў: Я.Чарушын – ілюстрацыі да кніг «Розныя звяры», «Дзеткі ў клетцы»; В.Ватагін – малюнкі жывёл; В.Васняцоў. «Гамаюн – птушка вешчая» і інш.).

Адзінства формы прадмета і яго аздаблення (агоўскія куфры, хахламскі посуд, жостаўскія падносы, дымкаўская цацка і інш.).

Беларускія ручнікі, посцілкі, паясы; народны саламяны, гліняны посуд і цацка. Функцыя, форма (канструкцыя) і дэкор вырабаў.

 

ПРАКТЫЧНАЯ МАСТАЦКА-ТВОРЧАЯ ДЗЕЙНАСЦЬ
(52 гадзіны)

 

АДЛЮСТРАВАННЕ НА ПЛОСКАСЦІ
(30 гадзін)

 

Кампазіцыя
(11 гадзін)

 

Выбар палажэння ліста паперы ў залежнасці ад формы і размяшчэння прадметаў. Адпаведнасць памеру выявы памеру ліста паперы. «Жырафа», «Бегемот», «Кракадзіл», «Слон», «Ракета», «Аўтобус», «Дом», «Волат», «Прыгажуня» і да т.п. (мастацкія матэрыялы на выбар настаўніка).

Кампаноўка выявы на лісце паперы. Узаемасувязь створаных аб’ектаў (фігур) у кампазіцыі. «Вясёлыя клоўны», «Паветраныя гімнасты», «Дрэсіроўшчыца і галубы» і да т.п. (гуаш, васковыя крэйды).

Гарманічнае запаўненне ліста паперы выявамі, выдзяленне кампазіцыйнага цэнтра. Маляванне пейзажа па памяці і ўяўленню: «Ясны восеньскі дзень», «Сумная восень», «Восеньская непагадзь» (гуаш або акварэль).

Паняцце пра кампазіцыйную ўзаемасувязь аб’ектаў, якія адлюстроўваюцца (размяшчэнне прадметаў адносна адзін аднаго). «Снягурка і Дзед Мароз», «Два Мароза», «На будоўлі», «Убіраем яблыкі» (гуаш або акварэль).

Перадача характару і нораву жывёл (добры, злы, хітры, даверлівы, цікаўны і г.д.). Маляванне па ўяўленні вобразаў беларускіх і рускіх народных казак («Храбры певень», «Змей Гарыныч», «Кот Максім»), твораў К.Чукоўскага, С.Маршака і інш. На выбар вучняў (гуаш або акварэль).

Перадача характэрных асаблівасцей знешняга аблічча і настрою чалавека. «Мая матуля», «Мы з татам гуляем у шахматы», «Бабуля вяжа шалік», «Мой любы дзядуля», «Мая сястрычка (мой брацік) з цацкай» і да т.п. (гуаш або акварэль).

 

Прастора
(2 гадзіны)

 

Перадача глыбіні прасторы ў малюнку: «на першым плане», «на другім плане». Выкананне кампазіцыі «Летні адпачынак», «На беразе возера», «На дачы», «На прышкольным участку», «Зімовая прагулка» (каляровыя алоўкі, гуаш).

 

Форма, прапорцыі, канструкцыя
(8 гадзін)

 

Перадача ў кампазіцыі формы, прапорцый і канструкцыі аб’ектаў, якія адлюстроўваюцца: «Восеньскі нацюрморт», «Дары лесу», «Агародніна і садавіна» і да т.п. (гуаш або акварэль), «Нацюрморт з простых прадметаў побыту» (матэрыялы на выбар настаўніка).

Перадача ў малюнку характэрных асаблівасцей будовы дрэў (форма, канструкцыя). Маляванне на аснове назіранняў: «Зімовы лес», «Чароўныя дрэвы», «Магутны дуб», «Стройная бярозка» (гелевая ручка з чорным чарнілам, фламастар).

Перадача ў кампазіцыі характэрных асаблівасцей будовы фігуры чалавека і жывёлы (канструкцыя, прапорцыі). «Артысты цырка на арэне» (акрабат, клоўн, жанглёр, дрэсіроўшчык і інш.) (гуаш або акварэль).

 

Колер
(9 гадзін)

 

Колер і фарбы. Паняцце пра асноўныя (жоўты, чырвоны, сіні), састаўныя (аранжавы, фіялетавы, зялёны) колеры, светлыя і цёмныя адценні колеру. Выкананне кампазіцый: «Рознакаляровыя паветраныя шары», «Рознакаляровыя флагі», «Цвецік-рознацвецік», «Папараць-кветка», «Пунсовая кветачка», «Вішня (яблыня) цвіце» (гуаш або акварэль).

Эмацыянальна-вобразны змест колеру: радасны і сумны, рэзкі і пяшчотны, спакойны і напружаны: «Добрыя і злыя персанажы казак», «Русалачка», «Кентаўр», «Птушка Сірын» і інш. (гуаш або акварэль).

Кампазіцыйныя магчымасці колеру. Цёплы, халодны і змешаны каларыт. Выкананне шматпланавых кампазіцый: «Ясны восеньскі (зімовы) дзень», «Сумная восень», «Восеньская непагадзь», «Выглянула сонейка» (гуаш або акварэль).

 

Лепка
(8 гадзін)

 

Прыёмы лепкі. Лепка садавіны і агародніны: «Восеньскі нацюрморт» (яблык, груша, сліва, агурок, перац, памідор і інш.) (гліна, пластылін або салёнае цеста).

Спосабы лепкі. Складанне цэлага з асобных частак: лепка персанажаў казак і мультфільмаў «Цуда-Юда – трохгаловы змей», «Ліса», «Віні-Пух» (рознакаляровы пластылін), «Жывёлы на арэне цырка» і інш. (гліна, аднакаляровы пластылін або салёнае цеста; калектыўная работа), «Я катаюся на лыжах (санках)» (гліна ці пластылін).

Перадача формы цела і пластыкі жывёл: «Шчаня», «Кошка з кацянятамі», «Мядзведзь», «Казляня» (гліна, пластылін або салёнае цеста).

Дэкаратыўнае вырашэнне вобраза пры лепцы цацак. Лепка цацкі ў падарунак родным (гліна, пластылін або салёнае цеста).

Лепка рэльефу: «Рыбка», «Нацюрморт», «Дэкаратыўны букет» (рознакаляровы пластылін).

 

ДЭКАРАТЫЎНА-ПРЫКЛАДНАЯ ДЗЕЙНАСЦЬ І ДЫЗАЙН
(14 гадзін)

 

Дэкаратыўнае абагульненне формаў і колеру прадметаў (стылізацыя). Пано для школьнай сталовай (кухні) «Дэкаратыўны нацюрморт» (гуаш).

Дэкаратыўнае абагульненне формаў расліннага і жывёльнага свету (стылізацыя). Фрыз: «Кветкі, матылькі і птушкі», «Мая Беларусь» (гуаш).

Прыёмы выканання кампазіцыі «Кветкавыя матывы», «Пацешныя жывёлы» ў тэхніцы «фларыстыка».

Прыёмы выканання кампазіцыі «Восеньскі букет» у тэхніцы «манатыпія».

Віды выцінанкі. Прыёмы выканання кампазіцыі «Дрэва жыцця» ў тэхніцы «выцінанка».

Віды арнаменту. Эскіз арнаменту для ўпрыгожвання кажушка, рукавічак і шапачкі для Снягуркі; пано для спальні, гасцінага пакоя, падноса, хусткі для спадарыні Мяцеліцы (гуаш).

Прыёмы стварэння кампазіцый дэкаратыўна-прыкладнога характару (асноўныя кампазіцыйныя схемы). Выкананне эскіза: «Хустка для мамы», «Дыван для лялькі», «Посуд для Васілісы Прыгожай, Бабы Ягі» (гуаш).

Віды аплікацыі (прадметная, сюжэтная, дэкаратыўная). Прыёмы вырэзвання элементаў аплікацыі: «Запаслівы вожык», «Дрэсіраваны леў», «Пудзель Арто», «Вясёлая малпачка», «Зімовы пейзаж» (збліжаныя і кантрасныя адценні паперы).

Рытм у дэкаратыўнай кампазіцыі. Фрыз: «Вясновыя кветкі», «Сняжынкі» (аплікацыя; калектыўная работа).

Прыёмы выканання рэльефнай кампазіцыі з паперы «Новы год у лесе», «У трыдзявятым царстве» (калектыўная работа).

Прыёмы выканання кампазіцый, вырабаў у тэхніцы «папяровая пластыка»: «Запрашальны білет», «Віншавальная паштоўка», ёлачныя цацкі, навагоднія сувеніры.

АСНОЎНЫЯ ПАТРАБАВАННІ ДА ВЫНІКАЎ ВУЧЭБНАЙ ДЗЕЙНАСЦІ ВУЧНЯЎ

Ведаць/разумець:

адметныя асаблівасці асноўных відаў мастацтва (графіка, жывапіс, скульптура, архітэктура, дэкаратыўна-прыкладное мастацтва);

сродкі мастацкай выразнасці твораў графікі, жывапісу, скульптуры, дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва;

назвы асноўных і састаўных колераў; эмацыянальна-вобразныя магчымасці колеру;

назвы мастацкіх матэрыялаў, інструментаў, прыстасаванняў і правілы работы з імі;

адметныя асаблівасці гуашавых і акварэльных фарбаў, прыёмы работы з дадзенымі мастацкімі матэрыяламі;

прыёмы лепкі, трансфармацыі паперы, выканання аплікацыі, выцінанкі, манатыпіі і інш.;

асаблівасці кампазіцыйнага размяшчэння аб’ектаў, якія адлюстроўваюцца;

паслядоўнасць выканання жывапіснай, графічнай і скульптурнай (рэльефнай, аб’ёмнай) кампазіцый, аплікацыі, манатыпіі, выцінанкі і інш;

асноўныя кампазіцыйныя схемы, якія выкарыстоўваюцца пры стварэнні твораў дэкаратыўна-прыкладнога характару.

Умець:

выбіраць фармат ліста і яго палажэння ў залежнасці ад зместу кампазіцыі;

поўнасцю выкарыстоўваць плоскасць ліста паперы, маляваць прадметы суразмерна фармату;

перадаваць характэрныя асаблівасці формы прадметаў;

састаўляць колеры, неабходныя для рэалізацыі творчай задумы;

запаўняць малюнак колерам, не пакідаючы прабелаў паміж фігурамі і фонам;

працаваць з мастацкімі матэрыяламі, інструментамі і прыстасаваннямі (гуаш, пластылін, васковая крэйда, туш, каляровая папера, клей, пэндзлі, палачкі);

выбіраць дэкор у адпаведнасці з формай і прызначэннем прадмета;

упрыгожваць плоскія і аб’ёмныя прадметы арнаментам;

выконваць элементарныя правілы культуры працы (арганізацыя і ўборка працоўнага месца, акуратныя і беражлівыя адносіны да мастацкіх матэрыялаў і прыстасаванняў);

актыўна ўдзельнічаць у абмеркаванні і ацэнцы работ аднакласнікаў.

Выкарыстоўваць (прымяняць) у практычнай дзейнасці і паўсядзённым жыцці:

спецыяльную (мастацтвазнаўчую) тэрміналогію (лексіку);

рацыянальныя прыёмы рэзання паперы;

аптымальныя прыёмы трансфармацыі паперы пры канструяванні аб’ёмных цацак;

аптымальныя спосабы лепкі;

розныя мастацкія тэхнікі для вырашэння творчай задумы.

ВУЧЭБНА-МЕТАДЫЧНАЕ ЗАБЕСПЯЧЭННЕ АДУКАЦЫЙНАГА ПРАЦЭСУ

Шкуратава, М.А. Выяўленчае мастацтва / М.А. Шкуратава. – Мінск: Адукацыя і выхаванне, 2011.

Шкуратова, М.А. Изобразительное искусство в I классе / М.А. Шкуратова. – Минск: Адукацыя і выхаванне, 2011.

Ткач, Е.В. Изобразительное искусство: художественно-творческие задания: 1 класс / Е.В. Ткач. – Минск: Аверсэв, 2013.

Ткач, Е.В. Изобразительное искусство: тестовые задания. 1–4 классы / Е.В. Ткач. – Минск: Аверсэв, 2013.

 

 

УТВЕРЖДЕНО

Постановление
Министерства образования
Республики Беларусь

15.07.2015 № 83

Учебная программа по учебному предмету «Музыка» для I класса учреждений общего среднего образования с русским языком обучения и воспитания

МУЗЫКА

ПОЯСНИТЕЛЬНАЯ ЗАПИСКА

В системе общего среднего образования учебному предмету «Музыка» принадлежит особая роль. Он целостно воздействует на личность, формирует мироощущение, мировосприятие и мировоззрение растущего человека; обеспечивает введение учащихся в мир музыкального искусства, содействует раскрытию художественно-творческого потенциала; создает условия для творческого самовыражения, оказывает помощь в обретении художественного видения мира.

Программа учебного предмета «Музыка» базируется на основополагающем принципе концепции Д.Б.Кабалевского, в соответствии с которым музыка определяется как «живое образное искусство, жизнью рожденное и к жизни обращенное».

В основе тематического построения программы лежит разработанная Д.Б.Кабалевским система обобщенных представлений о музыке как о важной части культуры общества и самоценном виде искусства. Логика построения программы отражает диалектику взаимодействия музыки и жизни. Решению сверхзадачи «Музыка – Жизнь» содействует пристальное внимание к социальным функциям музыкального искусства, его воздействию на духовный мир растущего человека.

Подобная обращенность к жизни позволяет выделить в программе метапредметное, жизненное содержание, способствующее формированию у учащихся целостной картины мира («Звучащий мир вокруг нас», «Природные и механические звуки», «Интонация» и др.). Формированию целостного художественного сознания содействует обращение к явлениям и понятиям, выходящим за пределы музыкального искусства (композиция, форма, ритм, «пульс» (метр) и др.).

Цель изучения учебного предмета «Музыка» – воспитание у учащихся музыкальной культуры как части их духовной культуры.

Задачи:

формирование эстетического отношения к действительности;

воспитание любви к музыке, художественного вкуса;

освоение музыкального искусства (овладение музыкальными знаниями, слушательскими, исполнительскими и композиторскими умениями);

накопление опыта самостоятельной художественно-творческой деятельности;

развитие музыкальных и творческих способностей.

Согласно программе освоение музыкального искусства происходит в формах самого искусства. Учебная деятельность осуществляется как художественная по содержанию и учебная по форме.

Реализация программы предусматривает использование универсальных методов проблематизации содержания и моделирования художественно-творческого процесса. Для решения конкретных задач используются методы художественного, нравственно-эстетического познания музыки, перспективных и ретроспективных связей, эмоционально-смысловой драматургии и др.

Основной формой организации образовательного процесса является урок. Урок музыки трактуется как урок искусства, для которого характерны гибкая структура и наличие эмоционально-смысловой драматургии.

Усилению связи процесса обучения с жизнью содействует широкое применение интерактивных технологий, фасилитационных дискуссий и художественно-творческих проектов. Последние позволяют индивидуализировать образовательный процесс, организовать его с учетом потребностей и возможностей учащихся, предоставляют возможность выбора позиции композитора, исполнителя, слушателя при освоении художественного материала. Художественно-творческие проекты могут включать такие виды деятельности, как слушание, пение, игра на музыкальных инструментах, пластическое интонирование, театрализация, сочинение, импровизация, ритмодекламация и др.

Программа предусматривает взаимодействие и интеграцию различных видов искусства (музыка, литература, хореография, изобразительное искусство, театр) при решении конкретной художественной задачи. Осуществляемый при этом выход за пределы выразительной системы музыкального искусства обеспечивает рассмотрение музыкальных явлений в широком художественном контексте, дает возможность выявить общие основы художественного творчества, освоить в практической форме закономерности взаимодействия искусств.

Программа призвана выстроить систему устойчивых связей между музыкальным искусством и «повседневной» культурой, жизненным и художественным опытом учащихся. В этой связи изучение традиционной музыкальной культуры (фольклора) осуществляется с учетом локальных традиций. Для изучения культуры народов, населяющих Республику Беларусь, предусмотрено «рамочное содержание» в соответствующих разделах программы.

В целях формирования гражданской культуры учащихся рекомендуется ежегодное обращение к Государственному гимну Республики Беларусь для слушания и исполнения.

Программа предоставляет учителю пространство для творчества, которое может проявляться в выборе и распределении художественного материала, художественно-драматургическом планировании урока, осуществлении образовательного процесса в целом.

Предлагаемое в программе планирование является примерным и предоставляет учителю возможность самостоятельно конструировать содержание каждого урока. Однако «… творчески подходя к программе, учитель ни в коем случае не должен разрушать ее тематическое построение, потому что последовательное развитие определенных тем – основа основ данной программы» (Д.Б.Кабалевский).

Художественный репертуар, представленный в программе, является примерным. Его применение осуществляется с учетом особенностей класса и уровня музыкальной подготовки учащихся. Допускается самостоятельный выбор произведений для слушания и исполнения в соответствии с критериями художественности и доступности музыкального материала.

СОДЕРЖАНИЕ УЧЕБНОГО ПРЕДМЕТА

I четверть

Мир звуков
(8 ч)

 

Образовательный процесс в I четверти предполагает формирование у учащихся:

знаний (на уровне представлений) о:

многообразии звуков окружающего мира;

выразительных и изобразительных возможностях музыки;

разнообразии музыкальных инструментов;

умений:

воспринимать музыку как искусство, неразрывно связанное с жизнью;

эмоционально откликаться на музыкальное произведение;

передавать художественно-образное содержание произведений в исполнительской деятельности (пении, инструментальном музицировании, ритмодекламации и др.);

участвовать в коллективной творческой деятельности при воплощении художественных образов;

давать оценку результатам коллективной музыкальной деятельности на уровне личностного эмоционального отношения;

вслушиваться в звуки окружающего мира и ориентироваться в их многообразии;

различать и использовать в собственной художественной деятельности природные, механические и музыкальные звуки;

передавать с помощью музыкальных звуков определенное настроение;

создавать звуковые картины.

Примерное планирование темы

1. Звучащий мир вокруг нас (1 ч).

2. Природные и механические звуки (1 ч).

3. Музыка – страна звуков (1 ч).

4. Картины, созданные при помощи звуков (2 ч).

5. Настроение, переданное при помощи звуков (2 ч).

6. Обобщающий урок по теме «Мир звуков» (1 ч).

 

Звуковое разнообразие окружающего мира (мира природы и человека). Возможность воспроизведения звуков «звучащими» жестами.

Характерные особенности природных и механических звуков. Многообразие звуков природы. Источники механических звуков.

Особенности музыкальных звуков. Отличие музыкальных звуков от звуков природных и механических.

Выразительные возможности звуков. Создание звуковых картин.

Примерный музыкальный материал

«Дзяржаўны гімн Рэспублікі Беларусь». Муз. Н.Соколовского, сл. М.Климковича и В.Коризны.

Белорусские народные песни «Ладу-ладу-ладкі», «Белабока сарока», «Дожджык», «Iграў я на дудцы».

«Где живет музыка». Муз. и сл. В.Ковалива.

«Слово на ладошках». Муз. Е.Попляновой, сл. Н.Пикулевой.

«Солнышко», «Дождик». Муз. Е.Тиличеевой, сл. Л.Дымовой.

«Осень». Муз. М.Красева, сл. М.Ивенсен.

«По грибы». Муз. В.Оловникова, сл. Л.Алтухова.

С.Прокофьев. «Дождь и радуга», «Сказочка» (из сб. фортепианных пьес «Детская музыка»).

Г.Вагнер. «Зязюлька», «Песенка».

Р.Шуман. «Песенка жнецов», «Охотничья песенка» (из сб. фортепианных пьес «Альбом для юношества»).

Э.Григ. «Птичка».

А.Хачатурян. «Вечерняя сказка».

П.Подковыров. «Ку-ку».

Д.Шостакович. «Шарманка».

Ж.-Ф.Рамо. «Курица».

Н.Римский-Корсаков. «Океан – море синее» (оркестровое вступление к опере «Садко»).

II четверть

КАК РАССКАЗЫВАЕТ МУЗЫКА
(8 ч)

 

Образовательный процесс во II четверти предполагает формирование у учащихся:

знаний (на уровне представлений) о:

музыкальном языке и его выразительных возможностях;

звукоподражании;

умений:

видеть связь выразительных средств музыкального произведения с его жизненным содержанием;

эмоционально и осознанно воспринимать музыку;

передавать музыкально-смысловое содержание произведений в исполнительской деятельности (пении, инструментальном музицировании, ритмодекламации и др.);

участвовать в коллективной и индивидуальной творческой деятельности при воплощении художественных образов;

давать эмоциональную и содержательную оценку результатам коллективной и индивидуальной музыкальной деятельности;

дифференцировать изобразительные и выразительные возможности музыки;

использовать приемы звукоподражания в процессе художественной деятельности;

распознавать и использовать в собственной художественной деятельности различные способы отражения большого и маленького, высокого и низкого, быстрого и медленного, светлого и темного, близкого и далекого.

Примерное планирование темы

1. Что и как можно рассказать при помощи звуков (1 ч).

2. Звукоподражание (1 ч).

3. Свет и тень в музыке (лад) (1 ч).

4. Быстрое и медленное в музыке (темп) (1 ч).

5. Близкое и далекое в музыке (динамика) (1 ч).

6. Холодное и теплое в музыке (тембр) (1 ч).

7. Высокие и низкие звуки (регистр) (1 ч).

8. Обобщающий урок по теме «Как рассказывает музыка» (1 ч).

 

Роль звуков в создании музыкальных картин. «Изобразительность» и «выразительность» в музыке.

Звукоподражание. Приемы звукоподражания.

Способы передачи света и тени в музыке. Выразительные возможности лада.

Способы передачи быстрого и медленного в музыке. Выразительные возможности темпа.

Способы передачи громкого и тихого в музыке. Выразительные возможности динамики.

Способы передачи холодного и теплого в музыке. Разнообразие музыкальных тембров.

Высокие и низкие звуки в музыке. Выразительные возможности регистров.

Примерный музыкальный материал

Белорусские народные песни «Чубаценькі верабей», «Гэй ты, воўчанька».

«Пайшоў коўзацца каток». Муз. народная, сл. С.Шушкевича.

«Зімовая калыханка». Муз. Л.Сверделя, сл. В.Вербы.

«Добрый жук». Муз. А.Спадавеккиа, сл. Е.Шварца.

«Догадайся, кто поет». Муз. Е.Тиличеевой, сл. А.Гангова.

«Здравствуй, зимушка-зима». Муз. А.Филиппенко, сл. Т.Волгиной.

«Новогодняя хороводная». Муз. А.Островского, сл. Ю.Леднева.

«Бубенчики». Муз. Е.Тиличеевой, сл. Л.Дымовой.

«Песенка друзей». Муз. В.Герчик, сл. Я.Акима.

«Новогодняя». Муз. В.Ковалива, сл. А.Науменко.

И.Брамс. «Петрушка».

Р.Шуман. «Смелый наездник», «Веселый крестьянин, который возвращается с работы», «Дед Мороз» (из сб. фортепианных пьес «Альбом для юношества»).

Г.Сурус. «Галоп», «Калыханка», «Жарты».

К.Сен-Санс. «Куры и петухи», «Антилопы», «Черепаха» (из зоологической фантазии «Карнавал животных»).

К.Тесаков. «Гульня ў снежкі», «Снежны вальс».

С.Кортес. «В некотором царстве» (из Маленькой сюиты для фортепиано «Сказка»).

Ж.-Ф.Рамо. «Тамбурин».

Д.Кабалевский. «Клоуны».

В.Агафонников. «Сани с колокольчиками».

П.Чайковский. «Вальс снежных хлопьев», «Танец Феи Драже» (из балета «Щелкунчик»).

III четверть

ИЗ ЧЕГО ВЫРОСЛА МУЗЫКА
(9 ч)

 

Образовательный процесс в III четверти предполагает формирование у учащихся:

знаний (на уровне представлений) о:

песне, танце, марше как первооснове музыкального искусства;

разнообразии песен, танцев, маршей;

метре (пульсации) и его роли в музыке;

умений:

воспринимать музыку как живое, образное искусство, рожденное жизнью и неразрывно с жизнью связанное;

эмоционально и осознанно воспринимать и исполнять музыку;

передавать музыкально-смысловое содержание произведений в исполнительской деятельности (пении, инструментальном музицировании, ритмодекламации и др.);

участвовать в коллективной и индивидуальной творческой деятельности при воплощении художественных образов;

оценивать результаты музыкальной деятельности, выражать личностное отношение к содержанию музыки;

определять настроение в музыке;

распознавать песню, танец, марш;

исполнять равномерный «пульс» в музыке разного характера, выделять сильные и слабые доли «пульса»;

выразительно исполнять песни и инструментальные композиции;

моделировать мелодический и ритмический рисунок песен-танцев, песен-маршей.

Примерное планирование темы

1. С чего начинается музыка (1 ч).

2. Песня, танец, марш (1 ч).

3. Живой пульс музыки (1 ч).

4. Какие бывают марши (1 ч).

5. Какие бывают танцы (2 ч).

6. Песня в жизни человека (1 ч).

7. Песня, танец, марш встречаются в одном музыкальном произведении (1 ч).

8. Обобщающий урок по теме «Из чего выросла музыка» (1 ч).

 

Жанровое разнообразие музыки. «Первичные» музыкальные жанры: песня, танец, марш.

Пульсация (метр). Сильная и слабые доли «пульса» (метра).

Марш. Различные виды маршей (спортивный, военный и др.).

Танец. Виды танцев.

Песня. Песни народные и композиторские. Содержание песен. Выразительность исполнения песен.

Песня-танец, песня-марш. Особенности песен-танцев и песен-маршей.

Примерный музыкальный материал

Белорусская весенняя песня «Iдзi, зiма, да Кракава».

Белорусские детские игры «А на гары мак».

«В нашем классе» (марш, полька, вальс, песня). Муз. Д.Кабалевского.

«Калыханка». Муз. В.Раинчика, сл. Г.Буравкина.

«Песенка о гномиках». Муз. и сл. В.Ковалива.

«Веселый музыкант». Муз. А.Филиппенко, сл. Т.Волгиной.

«Солнечные зайчики». Муз. Е.Попляновой, сл. В.Татаринова.

«Барабан». Муз. Л.Симакович, сл. Б.Жанчака.

«Птенчики». Муз. Е.Тиличеевой, сл. Л.Дымовой.

«Весна». Немецкая народная песня, русский текст С.Каратыгиной.

«Солдатик». Муз. Г.Курина, сл. М.Карема, пер. М.Кудинова.

«Начинаем перепляс». Муз. С.Соснина, сл. П.Синявского.

«Мама». Муз. Л.Бакалова, сл. С.Вигдорова.

Дж. Верди. «Марш» (из оперы «Аида»).

Л.Боккерини. «Менуэт».

П.Чайковский. «Песня жаворонка», «Марш деревянных солдатиков» (из сб. фортепианных пьес «Детский альбом»).

Д.Кабалевский. «Танец молодого бегемота».

С.Баневич. «Вальс на балу», «Северная полька» (из альбома «По сказкам Х.К.Андерсена»).

В.Кузнецов. «Марш».

Г.Горелова. «Танцующий толстяк».

К.Сен-Санс. «Слон», «Аквариум», «Кукушка в глубине леса» (из зоологической фантазии «Карнавал животных»).

М.Мусоргский. «Гопак» (из оперы «Сорочинская ярмарка»).

М.Глинка. «Полька».

С.Прокофьев. «Марш».

С.Чернецкий. «Встречный марш».

М.Блантер. «Футбольный марш».

В.Агапкин. «Прощание славянки».

И.Штраус. «Вальс».

С.Рахманинов. «Итальянская полька».

Д.Шостакович. «Вальс-шутка».

Л.Шлег. «Колыбельная матери» (из сюиты-сказки «Покати-горошек» для 4-струнной домры и фортепиано).

IV четверть

О ЧЕМ РАССКАЗЫВАЕТ МУЗЫКА
(9 ч)

 

Образовательный процесс в IV четверти предполагает формирование у учащихся:

знаний (на уровне представлений) о:

музыке как явлении, способном «рассказывать» истории;

способности музыки отражать характер, передавать различные чувства;

способности музыки передавать движение;

роли музыки в народном празднике;

умений:

видеть в содержании музыки отражение конкретных жизненных явлений;

находить способы самовыражения средствами музыкального искусства;

участвовать в художественно-творческом процессе на всех его стадиях: от замысла до практического воплощения;

самостоятельно оценивать результаты практической деятельности с позиций слушателя, исполнителя, композитора;

находить взаимосвязь содержания музыкального произведения с использованными автором средствами музыкальной выразительности;

передавать чувства, настроение в собственной художественной деятельности;

отображать явления окружающего мира художественными средствами.

Примерное планирование темы

1. Музыкальные истории, рассказанные композиторами (1 ч).

2. Музыка передает чувства человека (2 ч).

3. Музыка отражает различные черты характера (1 ч).

4. Музыка передает движение (1 ч).

5. Музыка рисует картины (2 ч).

6. Музыка народного праздника (1 ч).

7. Обобщающий урок по теме «О чем рассказывает музыка» (1 ч).

 

«Музыкальные истории». Взаимосвязь содержания музыкальных произведений со средствами музыкальной выразительности, использованными автором.

Выразительные возможности музыки. Передача в музыке внутреннего состояния человека. Передача чувств (нежности, радости, тревоги), настроений (веселья, бодрости, печали).

Отображение в музыке характера человека.

Изобразительные возможности музыки. Передача в музыке движения. Передача в музыке образов природы. Поры года в музыке.

Роль музыки в народном празднике.

Примерный музыкальный материал

Эстонская народная песня «Взял волынку наш сосед».

Украинская народная песня «Иди, иди, дождичек».

«Пастушок». Муз. П.Подковырова, сл. Я.Журбы.

«Окликание дождя». Муз. А.Лядова, сл. народные.

«Бесконечная песенка». Муз. В.Ковалива, сл. В.Семернина.

«Волчок». Муз. И.Арсеева, сл. Л.Дымовой.

«Ягорачка». Муз. В.Серых, сл. народные.

Э.Григ. «Бабочка».

Ж.Бизе. «Волчок».

Л.К.Дакен. «Кукушка».

П.Чайковский. «Болезнь куклы», «Новая кукла» (из сб. фортепианных пьес «Детский альбом»).

Г.Свиридов. «Упрямец».

К.Сен-Санс. «Лебедь» (из зоологической фантазии «Карнавал животных»).

О.Залетнев. «Балет мышей».

Д.Кабалевский. «Труба и барабан», «Упрямый братишка», «Печальная история».

В.Ребиков. «Медведь».

А.Лядов. «Музыкальная табакерка», «Кикимора».

И.Арсеев. «В гости» («Пешком», «На велосипеде», «На машине»).

ОСНОВНЫЕ ТРЕБОВАНИЯ К РЕЗУЛЬТАТАМ УЧЕБНОЙ ДЕЯТЕЛЬНОСТИ УЧАЩИХСЯ

К концу первого года обучения у учащихся формируются:

знания (на уровне представлений) о:

многообразии звуков окружающего мира;

разнообразии музыкальных инструментов;

выразительных и изобразительных возможностях музыки;

первичных музыкальных жанрах (песне, танце, марше), их разнообразии;

метре (пульсе) и его роли в музыке;

способности музыки «рассказывать» истории;

роли музыки в народном празднике;

умения:

воспринимать музыку как живое, образное искусство, рожденное жизнью и неразрывно с жизнью связанное;

видеть связь выразительных средств музыкального произведения с его содержанием;

эмоционально и осознанно воспринимать и исполнять музыку;

передавать художественно-образное содержание произведений в исполнительской деятельности (пении, инструментальном музицировании, ритмодекламации и др.);

участвовать в коллективной художественно-творческой деятельности;

находить способы самовыражения средствами музыкального искусства;

оценивать результаты практической деятельности с позиций слушателя, исполнителя, композитора;

вслушиваться в звуки окружающего мира и ориентироваться в их многообразии;

дифференцировать изобразительные и выразительные возможности музыки;

распознавать природные, механические, музыкальные звуки и использовать их в собственной художественной деятельности; использовать приемы звукоподражания; создавать звуковые картины;

распознавать и использовать в собственной художественной деятельности различные способы отражения большого и маленького, высокого и низкого, быстрого и медленного, светлого и темного, близкого и далекого;

исполнять равномерный «пульс» в музыке разного характера, выделять сильные и слабые доли «пульса»; моделировать мелодический и ритмический рисунок песен-танцев, песен-маршей;

распознавать песню, танец, марш; различать их виды;

выразительно исполнять песни и инструментальные композиции.

УЧЕБНО-МЕТОДИЧЕСКОЕ ОБЕСПЕЧЕНИЕ ОБРАЗОВАТЕЛЬНОГО ПРОЦЕССА

Ковалив, В.В. Музыка в 1 классе / В.В. Ковалив, А.Ю. Ковалив. – Минск: Народная асвета, 2012.

Ковалив, В.В. Музыка. 1 класс. Нотная хрестоматия / В.В. Ковалив, М.Б. Горбунова. – Минск: Адукацыя і выхаванне, 2012.

Горбунова, М.Б. Контрольно-измерительные материалы. Музыка. Тестовые задания. 1–4 классы / М.Б. Горбунова.  – Минск: Аверсэв, 2012.

 

 

ЗАЦВЕРДЖАНА

Пастанова
Міністэрства адукацыі
Рэспублікі Беларусь

15.07.2015 № 83

Вучэбная праграма па вучэбным прадмеце «Музыка» для I класа ўстаноў агульнай сярэдняй адукацыі з беларускай мовай навучання і выхавання

МУЗЫКА

ТЛУМАЧАЛЬНАЯ ЗАПІСКА

У сістэме агульнай сярэдняй адукацыі вучэбнаму прадмету «Музыка» належыць асаблівая роля. Ён цэласна ўздзейнічае на асобу, фарміруе светаадчуванне, светаўспрыманне і светапогляд падрастаючага чалавека; забяспечвае ўвядзенне вучняў у свет музычнага мастацтва, садзейнічае раскрыццю іх мастацка-творчага патэнцыялу; стварае ўмовы для творчага самавыяўлення, аказвае дапамогу ў набыцці мастацкага бачання свету.

Праграма вучэбнага прадмета «Музыка» грунтуецца на асноватворным прынцыпе канцэпцыі Д.Б.Кабалеўскага, у адпаведнасці з якім музыка вызначаецца як «жывое вобразнае мастацтва, жыццём народжанае і да жыцця звернутае».

У аснове тэматычнай пабудовы праграмы ляжыць распрацаваная Д.Б.Кабалеўскім сістэма абагульненых уяўленняў аб музыцы як аб важнай частцы культуры грамадства і самакаштоўным выглядзе мастацтва. Логіка пабудовы праграмы адлюстроўвае дыялектыку ўзаемадзеяння музыкі і жыцця. Рашэнню звышзадачы «Музыка – Жыццё» садзейнічае пільная ўвага да сацыяльных функцый музычнага мастацтва, яго ўздзеяння на духоўны свет падрастаючага чалавека.

Падобная накіраванасць да жыцця дазваляе вылучыць у праграме метапрадметны, жыццёвы змест, які спрыяе фарміраванню ў вучняў цэласнай карціны свету («Свет, што гучыць вакол нас», «Прыродныя і механічныя гукі», «Інтанацыя» і інш.). Фарміраванню цэласнай мастацкай свядомасці садзейнічае зварот да з’яў і паняццяў, якія выходзяць за межы музычнага мастацтва (кампазіцыя, форма, рытм, «пульс» (метр) і інш.).

Мэта вывучэння вучэбнага прадмета «Музыка» – выхаванне ў вучняў музычнай культуры як часткі іх духоўнай культуры.

Задачы:

фарміраванне эстэтычнага стаўлення да рэчаіснасці;

выхаванне любові да музыкі, мастацкага густу;

засваенне музычнага мастацтва (авалоданне музычнымі ведамі, слухацкімі, выканальніцкімі і кампазітарскімі ўменнямі);

назапашванне вопыту самастойнай мастацка-творчай дзейнасці;

развіццё музычных і творчых здольнасцей.

Згодна з праграмай засваенне музычнага мастацтва адбываецца ў формах самога мастацтва. Вучэбная дзейнасць ажыццяўляецца як мастацкая па змесце і вучэбная па форме.

Рэалізацыя праграмы прадугледжвае выкарыстанне ўніверсальных метадаў праблематызацыі зместу і мадэліравання мастацка-творчага працэсу. Для вырашэння канкрэтных задач выкарыстоўваюцца метады мастацкага, маральна-эстэтычнага пазнання музыкі, перспектыўных і рэтраспектыўных сувязей, эмацыянальна-сэнсавай драматургіі і інш.

Асноўнай формай арганізацыі адукацыйнага працэсу з’яўляецца ўрок. Урок музыкі трактуецца як урок мастацтва, для якога характэрны гнуткая структура і наяўнасць эмацыянальна-сэнсавай драматургіі.

Узмацненню сувязі працэсу навучання з жыццём садзейнічае шырокае прымяненне інтэрактыўных тэхналогій, фасілітацыйных дыскусій і мастацка-творчых праектаў. Апошнія дазваляюць індывідуалізаваць адукацыйны працэс, арганізаваць яго з улікам патрэб і магчымасцей вучняў, даюць магчымасць выбару пазіцыі кампазітара, выканаўцы, слухача пры засваенні мастацкага матэрыялу. Мастацка-творчыя праекты могуць уключаць такія віды дзейнасці, як слуханне, спевы, ігра на музычных інструментах, пластычнае інтанаванне, тэатралізацыя, складанне, імправізацыя, рытмадэкламацыя і інш.

Праграма прадугледжвае ўзаемадзеянне і інтэграцыю розных відаў мастацтва (музыка, літаратура, харэаграфія, выяўленчае мастацтва, тэатр) пры вырашэнні канкрэтнай мастацкай задачы. Ажыццяўляемы пры гэтым выхад за межы выразнай сістэмы музычнага мастацтва забяспечвае разгляд музычных з’яў у шырокім мастацкім кантэксце, дае магчымасць выявіць агульныя асновы мастацкай творчасці, асвоіць у практычнай форме заканамернасці ўзаемадзеяння мастацтваў.

Праграма заклікана пабудаваць сістэму ўстойлівых сувязей паміж музычным мастацтвам і «паўсядзённай» культурай, жыццёвым і мастацкім вопытам вучняў. У гэтай сувязі вывучэнне традыцыйнай музычнай культуры (фальклору) ажыццяўляецца з улікам лакальных традыцый . Для вывучэння культуры народаў, якія насяляюць Рэспубліку Беларусь, прадугледжаны «рамачны змест» у адпаведных раздзелах праграмы.

У мэтах фарміравання грамадзянскай культуры вучняў рэкамендуецца штогадовы зварот да Дзяржаўнага гімна Рэспублікі Беларусь для слухання і выканання.

Праграма дае настаўніку прастору для творчасці, якая можа выяўляцца ў выбары і размеркаванні мастацкага матэрыялу, мастацка-драматургічным планаванні ўрока, ажыццяўленні адукацыйнага працэсу ў цэлым.

Прапанаванае ў праграме планаванне з’яўляецца прыкладным і дае настаўніку магчымасць самастойна канструяваць змест кожнага ўрока. Аднак «... творча падыходзячы да праграмы, настаўнік ні ў якім выпадку не павінен разбураць яе тэматычную пабудову, таму што паслядоўнае развіццё пэўных тэм – аснова асноў гэтай праграмы» (Д.Б.Кабалеўскі).

Мастацкі рэпертуар, прадстаўлены ў праграме, з’яўляецца прыкладным. Яго прымяненне ажыццяўляецца з улікам асаблівасцей класа і ўзроўню музычнай падрыхтоўкі вучняў. Дапускаецца самастойны выбар твораў для слухання і выканання ў адпаведнасці з крытэрыямі мастацкасці і даступнасці музычнага матэрыялу.

ЗМЕСТ ВУЧЭБНАГА ПРАДМЕТА

I чвэрць

СВЕТ ГУКАЎ
(8 гадзін)

 

Адукацыйны працэс у I чвэрці прадугледжвае фарміраванне ў вучняў:

ведаў (на ўзроўні ўяўленняў) аб:

разнастайнасці гукаў навакольнага свету;

выразных і выяўленчых магчымасцях музыкі;

разнастайнасці музычных інструментаў;

уменняў:

успрымаць музыку як мастацтва, непарыўна звязанае з жыццём;

эмацыянальна адгукацца на музычны твор;

перадаваць мастацка-вобразны змест твораў у выканальніцкай дзейнасці (спевах, інструментальным музіцыраванні, рытмадэкламацыі і інш.);

удзельнічаць у калектыўнай творчай дзейнасці пры ўвасабленні мастацкіх вобразаў;

даваць ацэнку вынікам калектыўнай музычнай дзейнасці на ўзроўні асобасных эмацыянальных адносін;

услухоўвацца ў гукі навакольнага свету і арыентавацца ў іх разнастайнасці;

адрозніваць і выкарыстоўваць ва ўласнай мастацкай дзейнасці прыродныя, механічныя і музычныя гукі;

перадаваць з дапамогай музычных гукаў пэўны настрой;

ствараць гукавыя карціны.

Прыкладнае планаванне тэмы

1. Свет, што гучыць вакол нас (1 гадзіна).

2. Прыродныя і механічныя гукі (1 гадзіна).

3. Музыка – краіна гукаў (1 гадзіна).

4. Карціны, створаныя пры дапамозе гукаў (2 гадзіны).

5. Настрой, перададзены пры дапамозе гукаў (2 гадзіны).

6. Абагульняючы ўрок па тэме «Свет гукаў» (1 гадзіна).

 

Гукавая разнастайнасць навакольнага свету (свету прыроды і чалавека). Магчымасць прайгравання гукаў жэстамі, якія «гучаць».

Характэрныя асаблівасці прыродных і механічных гукаў. Разнастайнасць гукаў прыроды. Крыніцы механічных гукаў.

Асаблівасці музычных гукаў. Адрозненне музычных гукаў ад гукаў прыродных і механічных.

Выразныя магчымасці гукаў. Стварэнне гукавых карцін.

Прыкладны музычны матэрыял

«Дзяржаўны гімн Рэспублікі Беларусь». Муз. Н.Сакалоўскага, сл. М.Клімковіча і У.Карызны.

Беларускія народныя песні «Ладу-ладу-ладкі», «Белабока сарока», «Дожджык», «Iграў я на дудцы».

«Где живет музыка». Муз. і сл. В.Каваліва.

«Слова на ладошках». Муз. А.Паплянавай, сл. Н.Пікулевай.

«Солнышко», «Дождик». Муз. А.Цілічэевай, сл. Л.Дымавай.

«Осень». Муз. М.Красева, сл. М. Івенсэн.

«По грибы». Муз. У.Алоўнікава, сл. М.Алтухова.

С.Пракофеў. «Дождж і вясёлка», «Казачка» (са зб. фартэпіянных п’ес «Дзіцячая музыка»).

Г.Вагнер. «Зязюлька», «Песенька».

Р.Шуман. «Песенька жняцоў», «Паляўнічая песенька» (са зб. фартэпіянных п’ес «Альбом для юнацтва»).

Э.Грыг. «Птушачка».

А.Хачатуран. «Вячэрняя казка».

П.Падкавыраў. «Ку-ку».

Д.Шастаковіч.  «Катрынка».

Ж.Ф.Рамо. «Курыца».

Н.Рымскі-Корсакаў. «Акіян – мора сіняе» (аркестравае ўступленне да оперы «Садко»).

II чвэрць

ЯК РАСКАЗВАЕ МУЗЫКА
(8 гадзін)

 

Адукацыйны працэс у II чвэрці прадугледжвае фарміраванне ў вучняў:

ведаў (на ўзроўні ўяўленняў) аб:

музычнай мове і яе выразных магчымасцях;

гукаперайманні;

уменняў:

бачыць сувязь выразных сродкаў музычнага твора з яго жыццёвым зместам;

эмацыянальна і свядома ўспрымаць музыку;

перадаваць музычна-сэнсавы змест твораў у выканальніцкай дзейнасці (спевах, інструментальным музіцыраванні, рытмадэкламацыі і інш.);

удзельнічаць у калектыўнай і індывідуальнай творчай дзейнасці пры ўвасабленні мастацкіх вобразаў;

даваць эмацыянальную і зместавую ацэнку вынікам калектыўнай і індывідуальнай музычнай дзейнасці;

дыферэнцыраваць выяўленчыя і выразныя магчымасці музыкі;

выкарыстоўваць прыёмы гукапераймання ў працэсе мастацкай дзейнасці;

распазнаваць і выкарыстоўваць ва ўласнай мастацкай дзейнасці розныя спосабы адлюстравання вялікага і маленькага, высокага і нізкага, хуткага і павольнага, светлага і цёмнага, блізкага і далёкага.

Прыкладнае планаванне тэмы

1. Што і як можна расказаць пры дапамозе гукаў (1 гадзіна).

2. Гукаперайманне (1 гадзіна).

3. Святло і цень у музыцы (лад) (1 гадзіна).

4. Хуткае і павольнае ў музыцы (тэмп) (1 гадзіна).

5. Блізкае і далёкае ў музыцы (дынаміка) (1 гадзіна).

6. Халоднае і цёплае ў музыцы (тэмбр) (1 гадзіна).

7. Высокія і нізкія гукі (рэгістр) (1 гадзіна).

8. Абагульняючы ўрок па тэме «Як расказвае музыка» (1 гадзіна).

 

Роля гукаў у стварэнні музычных карцін. «Выяўленчасць» і «выразнасць» у музыцы.

Гукаперайманне. Прыёмы гукапераймання.

Спосабы перадачы святла і цені ў музыцы. Выразныя магчымасці лада.

Спосабы перадачы хуткага і павольнага ў музыцы. Выразныя магчымасці тэмпу.

Спосабы перадачы гучнага і ціхага ў музыцы. Выразныя магчымасці дынамікі.

Спосабы перадачы халоднага і цёплага ў музыцы. Разнастайнасць музычных тэмбраў.

Высокія і нізкія гукі ў музыцы. Выразныя магчымасці рэгістраў.

Прыкладны музычны матэрыял

Беларускія народныя песні «Чубаценькі верабей», «Гэй ты, воўчанька».

«Пайшоў коўзацца каток». Муз. народная, сл. С.Шушкевіча.

«Зімовая калыханка». Муз. Л.Свердзеля, сл. В.Вярбы.

«Добрый жук». Муз. А.Спадавекіа, сл. Я.Шварца.

«Догадайся, кто поет». Муз. А.Цілічэевай, сл. А.Гангава.

«Здравствуй, зимушка-зима». Муз. А.Філіпенка, сл. Т.Волгінай.

«Новогодняя хороводная». Муз. А.Астроўскага, сл. Ю.Ляднёва.

«Бубенчики». Муз. А.Цілічэевай, сл. Л.Дымавай.

«Песенка друзей». Муз. В.Герчык, сл. Я.Акіма.

«Новогодняя». Муз. В.Каваліва, сл. А.Навуменкі.

І. Брамс. «Пятрушка».

Р.Шуман. «Смелы коннік», «Вясёлы селянін, які вяртаецца з працы», «Дзед Мароз» (са зб. фартэпіянных п’ес «Альбом для юнацтва»).

Р.Сурус. «Галоп», «Калыханка», «Жарты».

К.Сен-Санс. «Куры і пеўні», «Антылопы», «Чарапаха» (з заалагічнай фантазіі «Карнавал жывёл»).

К.Цесакоў. «Гульня ў снежкі», «Снежны вальс».

С.Картэс. «У некаторым царстве» (з маленькай сюіты для фартэпіяна «Казка»).

Ж.Ф.Рамо. «Тамбурын».

Д.Кабалеўскі. «Клоуны».

В.Агафоннікаў. «Сані са званочкамі».

П.Чайкоўскі. «Вальс снежных камякоў», «Танец Феі Дражэ» (з балета «Шчаўкунок»).

III чвэрць

З ЧАГО ВЫРАСЛА МУЗЫКА
(9 гадзін)

 

Адукацыйны працэс у IІI чвэрці прадугледжвае фарміраванне ў вучняў:

ведаў (на ўзроўні ўяўленняў) аб:

песні, танцы, маршы як першааснове музычнага мастацтва;

разнастайнасці песень, танцаў, маршаў;

метры (пульсацыі) і яго ролі ў музыцы;

уменняў:

успрымаць музыку як жывое, вобразнае мастацтва, народжанае жыццём і непарыўна з жыццём звязанае;

эмацыянальна і свядома ўспрымаць і выконваць музыку;

перадаваць музычна-сэнсавы змест твораў у выканальніцкай дзейнасці (спевах, інструментальным музіцыраванні, рытмадэкламацыі і інш.);

удзельнічаць у калектыўнай і індывідуальнай творчай дзейнасці пры ўвасабленні мастацкіх вобразаў;

ацэньваць вынікі музычнай дзейнасці, выказваць асабістае стаўленне да зместу музыкі;

вызначаць настрой у музыцы;

распазнаваць песню, танец, марш;

выконваць раўнамерны «пульс» у музыцы рознага характару, вылучаць моцныя і слабыя долі «пульсу»;

выразна выконваць песні і інструментальныя кампазіцыі;

мадэліраваць меладычны і рытмічны малюнак песень-танцаў, песень-маршаў.

Прыкладнае планаванне тэмы

1. З чаго пачынаецца музыка (1 гадзіна).

2. Песня, танец, марш (1 гадзіна).

3. Жывы «пульс» музыкі (1 гадзіна).

4. Якія бываюць маршы (1 гадзіна).

5. Якія бываюць танцы (2 гадзіны).

6. Песня ў жыцці чалавека (1 гадзіна).

7. Песня, танец, марш сустракаюцца ў адным музычным творы (1 гадзіна).

8. Абагульняючы ўрок па тэме «З чаго вырасла музыка» (1 гадзіна).

 

Жанравая разнастайнасць музыкі. «Першасныя» музычныя жанры: песня, танец, марш.

Пульсацыя (метр). Моцная і слабыя долі «пульсу» (метра).

Марш. Розныя віды маршаў (спартыўны, ваенны і інш.).

Танец. Віды танцаў.

Песня. Песні народныя і кампазітарскія. Змест песень. Выразнасць выканання песень.

Песня-танец, песня-марш. Асаблівасці песень-танцаў і песень-маршаў.

Прыкладны музычны матэрыял

Беларуская вясновая песня «Iдзi, зiма, ды да Кракава».

Беларуская дзіцячая гульня «А на гары мак».

«У нашым класе» (марш, полька, вальс, песня). Муз. Д.Кабалеўскага.

«Калыханка». Муз. В.Раінчыка, сл. Г.Бураўкіна.

«Песенка о гномиках». Муз. і сл. В.Каваліва.

«Веселый музыкант». Муз. А.Філіпенка, сл. Т.Волгінай.

«Солнечные зайчики». Муз. А.Паплянавай, сл. В.Татарынава.

«Барабан». Муз. Л.Сімаковіч, сл. Б.Жанчака.

«Птенчики». Муз. А.Цілічэевай, сл. М.Долінавай.

«Весна». Нямецкая наро дная песня, рускі тэкст С.Каратыгінай.

«Солдатик». Муз. Г.Курына, сл. М.Карэма, пер. М.Кудзінава.

«Начинаем перепляс». Муз. С.Сасніна, сл. П.Сіняўскага.

«Мама». Муз. Л.Бакалава, сл. С.Вігдарава.

Дж. Вэрдзі. «Марш» (з оперы «Аіда»).

Л.Бакерыні. «Менуэт».

П.Чайкоўскі. «Песня жаваранка», «Марш драўляных салдацікаў» (са зб. фартэпіянных п’ес «Дзіцячы альбом»).

Д.Кабалеўскі. «Танец маладога бегемота».

С.Баневіч. «Вальс на балі», «Паўночная полька» (з альбома «Па казках Ганса Хрысціяна Андэрсена»).

В.Кузняцоў. «Марш».

Г.Гарэлава. «Таўстун, які танцуе».

К.Сен-Санс. «Слон», «Акварыум», «Зязюля ў глыбіні лесу» (з заалагічнай фантазіі «Карнавал жывёл»).

М.Мусаргскі. «Гапак» (з оперы «Сарочынскі кірмаш»).

М.Глінка. «Полька».

С.Пракофеў. «Марш».

С.Чарнецкі. «Сустрэчны марш».

М.Блантэр. «Футбольны марш».

В.Агапкін. «Развітанне славянкі».

І. Штраус. «Вальс».

С.Рахманінаў. «Італьянская полька».

Д.Шастаковіч.  «Вальс-жарт».

Л.Шлег. «Калыханка маці» (з сюіты-казкі «Пакаці-гарошак» для 4-струннай домры і фартэпіяна).

IV чвэрць

ПРА ШТО РАСКАЗВАЕ МУЗЫКА
(9 гадзін)

 

Адукацыйны працэс у IV чвэрці прадугледжвае фарміраванне ў вучняў:

ведаў (на ўзроўні ўяўленняў) аб:

музыцы як з’яве, здольнай «распавядаць» гісторыі;

здольнасці музыкі адлюстроўваць характар, перадаваць розныя пачуцці;

здольнасці музыкі перадаваць рух;

ролі музыкі ў народным свяце;

уменняў:

бачыць у змесце музыкі адлюстраванне канкрэтных жыццёвых з’яў;

знаходзіць спосабы самавыяўлення сродкамі музычнага мастацтва;

удзельнічаць у мастацка-творчым працэсе на ўсіх яго стадыях: ад задумы да практычнага ўвасаблення;

самастойна ацэньваць вынікі практычнай дзейнасці з пазіцый слухача, выканаўцы, кампазітара;

знаходзіць узаемасувязь зместу музычнага твора з выкарыстанымі аўтарам сродкамі музычнай выразнасці;

перадаваць пачуцці, настрой ва ўласнай мастацкай дзейнасці;

адлюстроўваць з’явы навакольнага свету мастацкімі сродкамі.

Прыкладнае планаванне тэмы

1. Музычныя гісторыі, расказаныя кампазітарамі (1 гадзіна).

2. Музыка перадае пачуцці чалавека (2 гадзіны).

3. Музыка адлюстроўвае розныя рысы характару (1 гадзіна).

4. Музыка перадае рух (1 гадзіна).

5. Музыка малюе карціны (2 гадзіны).

6. Музыка народнага свята (1 гадзіна).

7. Абагульняючы ўрок па тэме «Пра што расказвае музыка» (1 гадзіна).

 

«Музычныя гісторыі». Узаемасувязь зместу музычных твораў са сродкамі музычнай выразнасці, выкарыстанымі аўтарам.

Выразныя магчымасці музыкі. Перадача ў музыцы ўнутранага стану чалавека. Перадача пачуццяў (пяшчоты, радасці, трывогі), настрояў (весялосці, бадзёрасці, смутку).

Адлюстраванне ў музыцы характару чалавека.

Выяўленчыя магчымасці музыкі. Перадача ў музыцы руху. Перадача ў музыцы вобразаў прыроды. Поры года ў музыцы.

Роля музыкі ў народным свяце.

Прыкладны музычны матэрыял

Эстонская народная песня «Узяў валынку наш сусед».

Украінская народная песня «Ідзі, ідзі, дожджык».

«Пастушок». Муз. П.Падкавырава, сл. Я.Журбы.

«Окликание дождя». Муз. А.Лядава, сл. народныя.

«Бесконечная песенка». Муз. В.Каваліва, сл. В.Семерніна.

«Волчок». Муз. І. Арсеева, сл. Л.Дымавай.

«Ягорачка». Муз. В.Сярых, сл. народныя.

Э.Грыг. «Матылёк».

Ж.Бізэ. «Ваўчок».

Л.К.Дакен. «Зязюля».

П.Чайкоўскі. «Хвароба лялькі», «Новая лялька» (са зб. фартэпіянных п’ес «Дзіцячы альбом»).

Г.Свірыдаў. «Упарты».

К.Сен-Санс. «Лебедзь» (з заалагічнай фантазіі «Карнавал жывёл»).

А.Залётнеў. «Балет мышэй».

Д.Кабалеўскі. «Труба і барабан», «Упарты братачка», «Сумная гісторыя».

В.Рэбікаў. «Мядзведзь».

А.Лядаў. «Музычная табакерка», «Кікімара».

І. Арсееў. «У госці» («Пешшу», «На веласіпедзе», «На машыне»).

АСНОЎНЫЯ ПАТРАБАВАННІ ДА ВЫНІКАЎ ВУЧЭБНАЙ ДЗЕЙНАСЦІ ВУЧНЯЎ

Да канца першага года навучання ў вучняў фарміруюцца:

веды (на ўзроўні ўяўленняў) аб:

разнастайнасці гукаў навакольнага свету;

разнастайнасці музычных інструментаў;

выразных і выяўленчых магчымасцях музыкі;

першасных музычных жанрах (песні, танцы, маршы), іх разнастайнасці;

метры (пульсе) і яго ролі ў музыцы;

здольнасці музыкі «распавядаць» гісторыі;

ролі музыкі ў народным свяце;

уменні:

успрымаць музыку як жывое, вобразнае мастацтва, народжанае жыццём і непарыўна з жыццём звязанае;

бачыць сувязь выразных сродкаў музычнага твора з яго зместам;

эмацыянальна і свядома ўспрымаць і выконваць музыку;

перадаваць мастацка-вобразны змест твораў у выканальніцкай дзейнасці (спевах, інструментальным музіцыраванні, рытмадэкламацыі і інш.);

удзельнічаць у калектыўнай мастацка-творчай дзейнасці;

знаходзіць спосабы самавыяўлення сродкамі музычнага мастацтва;

ацэньваць вынікі практычнай дзейнасці з пазіцый слухача, выканаўцы, кампазітара;

услухоўвацца ў гукі навакольнага свету і арыентавацца ў іх разнастайнасці;

дыферэнцаваць выяўленчыя і выразныя магчымасці музыкі;

распазнаваць прыродныя, механічныя, музычныя гукі і выкарыстоўваць іх ва ўласнай мастацкай дзейнасці; выкарыстоўваць прыёмы гукапераймання; ствараць гукавыя карціны;

распазнаваць і выкарыстоўваць ва ўласнай мастацкай дзейнасці розныя спосабы адлюстравання вялікага і маленькага, высокага і нізкага, хуткага і павольнага, светлага і цёмнага, блізкага і далёкага;

выконваць раўнамерны «пульс» у музыцы рознага характару, вылучаць моцныя і слабыя долі «пульсу»; мадэліраваць меладычны і рытмічны малюнак песень-танцаў, песень-маршаў;

распазнаваць песню, танец, марш; адрозніваць іх віды;

выразна выконваць песні і інструментальныя кампазіцыі.

ВУЧЭБНА-МЕТАДЫЧНАЕ ЗАБЕСПЯЧЭННЕ АДУКАЦЫЙНАГА ПРАЦЭСУ

Ковалив, В.В. Музыка в 1 классе / В.В. Ковалив, А.Ю. Ковалив. – Минск: Народная асвета, 2012.

Ковалив, В.В. Музыка. 1 класс. Нотная хрестоматия / В.В. Ковалив, М.Б. Горбунова. – Минск: Адукацыя і выхаванне, 2012.

Горбунова, М.Б. Контрольно-измерительные материалы. Музыка. Тестовые задания. I–IV классы / М.Б. Горбунова. – Минск: Аверсэв, 2012.

 

 

УТВЕРЖДЕНО

Постановление
Министерства образования
Республики Беларусь

15.07.2015 № 83

Учебная программа по учебному предмету «Физическая культура и здоровье» для I класса учреждений общего среднего образования с русским языком обучения и воспитания

ФИЗИЧЕСКАЯ КУЛЬТУРА И ЗДОРОВЬЕ

ПОЯСНИТЕЛЬНАЯ ЗАПИСКА

Общая характеристика учебного предмета. В системе учебных предметов на I ступени общего среднего образования освоение учебного предмета «Физическая культура и здоровье» обеспечивает получение учащимися основ базового физкультурного образования.

Образовательный процесс, направленный на освоение содержания учебного предмета, оказывает развивающее влияние на современное мировоззрение учащихся, формирует интеллектуальные, психические, психофизические, морально-волевые и другие качества личности. Кроме этого регламентированная двигательная активность учащихся на учебных занятиях направлена в первую очередь на достижение оздоровительного эффекта. У учащихся в режиме учебного дня, недели, месяца регулярно восстанавливается и повышается умственная (интеллектуальная) и физическая работоспособность. В итоге результатом освоения содержания учебного предмета являются укрепление здоровья, профилактика заболеваний, формирование здорового образа жизни учащихся.

Учебный предмет «Физическая культура и здоровье» имеет оздоровительное, воспитательное, общеинтеллектуальное, культурологическое значение, решает задачи разностороннего физического, интеллектуального, духовно-нравственного развития и оздоровления учащихся.

Целью изучения учебного предмета «Физическая культура и здоровье» в I классе является формирование физической культуры личности и оздоровление учащихся с учетом их возрастных особенностей.

Цель предмета достигается в результате решения образовательных, воспитательных и оздоровительных задач. 

Образовательные задачи:

формирование доступных в младшем школьном возрасте физкультурных знаний;

обучение двигательным умениям и навыкам, способам физкультурной деятельности;

обучение применению изученных физкультурных знаний, двигательных умений и навыков во внеурочное время.

Воспитательные задачи:

воспитание отношения к собственному здоровью и здоровью окружающих как к ценности;

содействие становлению и развитию потребности в регулярной физкультурно-оздоровительной и спортивной активности;

содействие гармоничному физическому, духовно-нравственному, интеллектуальному и эмоциональному развитию;

воспитание дисциплинированности, честности, исполнительности, доброжелательности, коллективизма, отзывчивости, смелости;

обучение умениям и навыкам сотрудничества со сверстниками в процессе физкультурной и спортивной деятельности.

Оздоровительные задачи:

профилактика заболеваний, стрессовых состояний;

формирование навыков здорового образа жизни средствами физической культуры;

укрепление физического здоровья учащихся;

развитие координационных и кондиционных способностей;

содействие разностороннему физическому развитию;

формирование правильной осанки;

формирование представлений, знаний, умений и навыков безопасного поведения во время организованных и самостоятельных игр и физкультурных занятий в экологически неблагоприятных условиях (для проживающих в условиях воздействия последствий аварии на ЧАЭС).

Материал учебной программы распределен по следующим разделам (табл. 1):

«Введение в школьную жизнь»;

«Основы физкультурных знаний»;

«Умения, навыки, способы деятельности»;

«Развитие двигательных способностей».

Содержание уроков раздела «Введение в школьную жизнь» преимущественно составляют хорошо знакомые учащимся подвижные игры, игровые задания и эстафеты.

Темы раздела «Основы физкультурных знаний» изучаются на уроках физической культуры в течение учебного года в форме непродолжительных (до 3–5 минут) рассказов, бесед.

Раздел «Умения, навыки, способы деятельности» включает физические упражнения, составляющие содержание «школы движений»: ходьбу, бег, прыжки, метание, лазанье, упражнения в равновесии, акробатические упражнения, элементы спортивных и подвижных игр, передвижение на лыжах, плавание.

Содержание раздела «Развитие двигательных способностей» сформировано из подвижных игр и игровых заданий, тестовых упражнений для определения уровня развития двигательных способностей учащихся, примерных рекомендаций по недельному двигательному режиму учащихся.

На каждом уроке физической культуры и здоровья рекомендуется планировать игровую деятельность учащихся. При использовании в уроках подвижных игр и игровых заданий решаются следующие задачи:

закрепление и совершенствование двигательных умений, навыков и изученных способов деятельности;

развитие координационных (точное воспроизведение пространственных, временных и силовых характеристик движений, сохранение равновесия, быстрое и своевременное реагирование на изменяющиеся ситуации, согласованность одновременных и последовательных движений различными частями тела, воспроизведение темпа и ритма движений) и кондиционных (скоростных, силовых, скоростно-силовых, общей выносливости, гибкости) способностей.

Содержание учебной программы рассчитано на его освоение учащимися, отнесенными по состоянию здоровья к основной и подготовительной медицинским группам. Учащиеся, отнесенные по состоянию здоровья к специальной медицинской группе, занимаются отдельно от уроков физической культуры и здоровья по специальным программам, утверждаемым Министерством образования Республики Беларусь по согласованию с Министерством здравоохранения Республики Беларусь.

Перевод из одной медицинской группы в другую осуществляется в соответствии с нормативными документами Министерства образования Республики Беларусь и Министерства здравоохранения Республики Беларусь. Учащиеся, освобожденные по медицинским показаниям от двигательной активности на уроках физической культуры и здоровья, присутствуют на них и выполняют не противопоказанные им индивидуальные задания под контролем учителя.

При освоении содержания учебной программы во время уроков физической культуры и здоровья у учащихся формируются личностные и предметные компетенции, которые сформулированы в требованиях к учащимся, оканчивающим I класс учреждения общего среднего образования. Названные компетенции конкретизированы по четырем подгруппам:

учащиеся должны иметь представление;

учащиеся должны знать, понимать и выполнять;

учащиеся должны владеть навыками и способами деятельности;

учащиеся должны уметь использовать приобретенные знания, умения, навыки на уроках и в повседневной жизни.

Результаты учебной деятельности учащихся и степень освоения содержания учебной программы «Физическая культура и здоровье» оцениваются по критериям и в соответствии с правилами проведения аттестации учащихся, утверждаемыми Министерством образования Республики Беларусь.

Учебно-методическое обеспечение образовательного процесса по учебному предмету «Физическая культура и здоровье» представлено в приложении 1.

Навык выполнения тестовых упражнений формируется на уроках физической культуры и здоровья исключительно для мотивации учебной деятельности учащихся, индивидуализации и коррекции содержания образовательного процесса. Учащиеся первого класса выполняют тестовые упражнения только один раз в учебном году – в мае. Условия выполнения тестовых упражнений для индивидуального определения уровня развития двигательных качеств учащихся изложены в приложении 2.

В целях эффективного решения задач физического воспитания учащихся первых классов содержание уроков физической культуры и здоровья должно быть тесно взаимосвязано с их двигательной активностью в режиме учебного и продленного дня, с их участием в физкультурно-оздоровительных мероприятиях.

Для повышения оздоровительного эффекта учебного предмета «Физическая культура и здоровье» рекомендуется как можно чаще проводить занятия на открытых пришкольных площадках.

СОДЕРЖАНИЕ УЧЕБНОГО ПРЕДМЕТА

Примерное распределение учебного материала

 

Таблица 1

 

Разделы, темы учебного материала

Количество часов

Введение в школьную жизнь

4

Основы физкультурных знаний

3

Основы безопасности занятий

0,5

Гигиенические знания

0,5

Здоровый образ жизни

1

Самостоятельные занятия физическими упражнениями

0,5

Олимпизм и олимпийское движение

0,5

Умения, навыки, способы деятельности

61

Строевые упражнения

3

Общеразвивающие упражнения

8

Ходьба

2

Бег

4

Прыжки

5

Метание

4

Лазанье

5

Акробатические упражнения

8

Упражнения в равновесии

4

Элементы спортивных и подвижных игр

10

Передвижение на лыжах1

8

Плавание2

до 16 ч

Развитие двигательных способностей3

 

Подвижные игры и игровые задания

+

Определение уровня развития двигательных способностей4

+

Примерные рекомендации по недельному двигательному режиму

+

ВСЕГО:

68

 

______________________________

1 При бесснежной зиме заменяется учебным материалом других тем.

2 При наличии условий для обучению плаванию в объеме до 16 часов за счет раздела «Умения, навыки, способы деятельности».

3 Время, отводимое на каждом уроке на развитие двигательных способностей учащихся, входит в расчет соответствующей темы раздела «Умения, навыки, способы деятельности».

4 Планируется на последние две недели учебного года.

Введение в школьную жизнь

Игры с бегом: «Ловишки», «Уголки», «Охотники и обезьяны», «Парный бег», «Мышеловка», «Мы – веселые ребята», «Караси и щука», «Хитрая лиса», «Встречные перебежки», «Пустое место», «Затейники».

Игры с ползанием и лазаньем: «Кто скорее до флажка», «Медведь и пчелы», «Пожарные на учении».

Игры с метанием: «Охотники и зайцы», «Брось за флажок», «Попади в обруч», «Сбей кегли», «Мяч водящему», «Школа мяча».

Игровые задания и эстафеты с переноской и передачами мячей, флажков, использованием скакалок и другого инвентаря.

Основы физкультурных знаний

Основы безопасности занятий. Правила безопасного поведения в местах занятий физической культурой (в спортивном зале, на игровой и спортивной площадках, лыжне, в бассейне). Правила безопасного передвижения к местам занятий и обратно. Меры предупреждения опасности на воде, в парках, во дворе, дома.

Гигиенические знания. Требования к одежде и обуви для физкультурных занятий в различных условиях. Правильная осанка и ее значение для здоровья и хорошей учебы.

Здоровый образ жизни. Представление о здоровье и здоровом образе жизни. Режим дня учащегося первого класса. Влияние занятий физическими упражнениями на здоровье, настроение, учебу.

Самостоятельные занятия физическими упражнениями. Требования к выполнению комплекса упражнений утренней гимнастики. Правила выполнения упражнений для формирования правильной осанки.

Олимпизм и олимпийское движение. Представление об Олимпийских играх древности, легенды и мифы олимпиад, программа и участники Олимпийских игр, последние Олимпийские игры древности.

Умения, навыки, способы деятельности

Строевые упражнения. Основная стойка, построение в одну колонну, в шеренгу, в круг; расхождение по заранее установленным местам, размыкание на ширину поднятых в стороны рук; повороты переступанием, прыжком. Выполнение команд «Становись!», «Равняйсь!», «Смирно!», «Вольно!», «Направо!», «Налево!», «Класс, шагом марш!», «Класс, стой!».

Общеразвивающие упражнения. Упражнения без предметов, с гимнастической палкой, мячом, скакалкой в исходных положениях «стоя», «сидя», «лежа»; упражнения для формирования правильной осанки в основной стойке, сидя на гимнастической скамейке, на полу; комплексы упражнений утренней гимнастики без предметов, с мячом, со скакалкой; подтягивание в висе стоя, сгибание и разгибание рук в упоре лежа на гимнастической скамейке, на полу; вис на согнутых руках.

Ходьба. Ходьба обычным и широким шагом, на носках, по разметкам, по линии, переступая через препятствия, под музыкальное сопровождение, с удержанием гимнастической палки, мяча одной и двумя руками в различных положениях.

Бег. Бег в колонне в медленном и среднем темпе, с ускорением, в чередовании с ходьбой; на носках, с подниманием бедра, с изменением направления по сигналу; челночный бег 4 x 9 м (тестовое упражнение); бег 10, 20, 30 м с высокого старта; 6-минутный бег; бег 500 м (девочки), 800 м (мальчики).

Прыжки. Имитация прыжков птиц, животных; прыжки «по кочкам», через «удочку», через короткую и длинную скакалку; выпрыгивание с доставанием рукой подвешенного предмета; прыжки на двух ногах с продвижением вперед; в длину с места толчком двух ног (тестовое упражнение); прыжок через вертикальное препятствие (резинка, планка на высоте 20–25 см); прыжки в длину с малого (5–6 шагов) разбега.

Метание. Подбрасывание малого мяча вверх и ловля двумя руками, перебрасывание мяча из руки в руку; удары мячом о пол и ловля после отскока двумя руками; метание малого мяча одной рукой с места в щит с расстояния 2–3 м из положения стоя лицом в сторону метания; метание набивного мяча (0,5 кг) двумя руками из-за головы из исходного положения «сидя ноги врозь», двумя руками снизу из исходного положения «стоя ноги врозь».

Лазанье. Лазанье по горизонтальной гимнастической скамейке в упоре присев, в упоре стоя на коленях; подтягивание на горизонтальной гимнастической скамейке в положении лежа на животе; лазанье по гимнастической стенке разноименным и одноименным способами.

Акробатические упражнения. Перевороты в правую и левую стороны из исходного положения «лежа на спине, руки внизу», «лежа на спине, руки вверху»; выпрыгивания вверх из исходного положения «упор присев», группировка из исходного положения «стоя», «сидя», «лежа на спине»; перекат из группировки в приседе назад с возвращением в присед; кувырок вперед в группировке.

Упражнения в равновесии. Стойка на одной ноге, вторая нога согнута со сменой положения рук в стороны, вперед, за головой; ходьба по прямой линии на полу обычным и укороченным шагом, по гимнастической скамейке, по рейке гимнастической скамейки.

Элементы спортивных и подвижных игр. Перебрасывание теннисного мяча из руки в руку; подбрасывание вверх теннисного мяча с последующей ловлей двумя руками, одной рукой; бросок теннисного мяча в стенку с последующей ловлей двумя руками после отскока от стенки и пола.

Подбрасывание волейбольного мяча* вверх и ловля двумя руками; то же с одним-двумя хлопками, с отскоком от пола; перебрасывание мяча через волейбольную сетку двумя руками от груди, от головы, одной рукой от плеча; перебрасывание мяча в парах друг другу с ловлей двумя руками; броски мяча в пол с последующей ловлей двумя руками; броски мяча одной и двумя руками в вертикальную цель (гимнастический обруч, нижний край которого на высоте 1,5–2 м от пола).

Ведение футбольного мяча* по прямой одной ногой, попеременно правой и левой ногой змейкой, челноком; остановка катящегося мяча правой и левой ногой; передачи мяча в парах друг другу правой и левой ногой; удары ногой по неподвижному мячу с попаданием в ворота.

______________________________

* Допускается использовать любой мяч диаметром 25–30 см.

Передвижение на лыжах. Переноска лыж к местам занятий и обратно; одевание, снимание лыж; стойки на лыжах: основная, высокая, низкая; ступающий и скользящий шаги без палок, с палками; повороты переступанием на месте; подъем в гору лесенкой; спуски с гор в высокой стойке.

Плавание. Приседания с погружением в воду с головой; выдох в воду; доставание предметов со дна, открывая глаза в воде; скольжение лежа на груди и лежа на спине с опорой руками о плавательную доску и без опоры; движения ног способом «кроль» с опорой руками о дно, о бортик бассейна, с поддержкой партнера, стоящего на месте; скольжение на спине, на груди после отталкивания от бортика с движениями ног способом «кроль».

Игровые задания: «Спрячься в воду»; «Лягушата»; «Поплавок».

Игры: «Медуза», «Звездочка», «Хоровод», «Фонтан», «Буря на море», «Охотники и утки», «Качели».

РАЗВИТИЕ ДВИГАТЕЛЬНЫХ СПОСОБНОСТЕЙ УЧАЩИХСЯ

Подвижные игры и игровые задания* используются на уроках физической культуры и здоровья для закрепления и совершенствования изученных двигательных умений, навыков, способов деятельности, развития координационных и кондиционных двигательных способностей.

______________________________

* В раздел включены игры и игровые задания, которые используются учителем по выбору.

Игры с выполнением строевых команд: «Кто быстрее станет в строй», «Построй круг», «Построй колонну», «Путешествие на корабле», «Река и ров», «У ребят порядок строгий», «Елочки-березки», «Рыбки-крабики».

Игры для развития внимательности: «Фигуры», «Лес, болото, озеро», «Нос, нос, нос, лоб», «Класс, смирно!», «День и ночь», «Товарищ капитан», «Делай, как я», «Запрещенное движение», «Затейники», «Сделай фигуру», «Зеркало».

Игры для развития координационных способностей: «Борода», «Грушка», «Молоко», «Посадка картошки», «Змея», «Калим-бам-ба», «Метка», «Веревка-змейка», «Не сойди с места», «Сбор урожая», «Двенадцать палочек», «Салки в парах», «Успей взять», «Проворные мотальщики», «Канатоходец», «Кто дольше не уронит», «С кочки на кочку», «Совушка», «Переправа».

Игры и игровые задания с бегом: «Ключи», «Кто быстрее», «Отдай ленту», «Быстро возьми и положи», «Перемени предмет», «Догони свою пару», «Два Мороза», «Совушка», «Кто быстрее докатит обруч», «Не замочи ноги», «Успей догнать», «Скворечник», «Найди пару», «Поезд», «Бездомный заяц», «Маяк», «Конники-спортсмены», «Гуси-лебеди», «Пустое место», «Краски», «Свободное место».

Игры и игровые задания с прыжками: «Пингвины с мячом», «Спрыгни и повернись», «Не наступи», «Волк во рву», «Зайцы в огороде», «Лягушка и цапля», «Воробьи и кошки», «Удочка», «Поймай комара», «С кочки на кочку», «Не попадись», «Салки».

Игры и игровые задания с метанием: «Передал – садись», «Мяч в корзину», «Успей поймать», «Кого назвали – тот ловит», «Кто дальше», «Охотники и зайцы», «Подвижная цель», «Передай мяч», «Кто самый меткий», «Успей поймать», «Мяч водящему», «Догони мяч», «Мишень-качалка».

Игры и игровые задания с лазаньем и перелезанием: «С мячом под дугой», «Переползи – не урони», «Кто быстрее к флажку», «Перелет птиц», «Ловля обезьян», «Пожарные», «Медведи и пчелы».

Игры с передвижением на лыжах: «Шире шаг», «Кто самый быстрый», «К своим флажкам», «Встречная эстафета».

Игры с выполнением тестовых упражнений: «Выполняй без ошибок», «Самый ловкий», «Самый быстрый», «Самый сильный».

 

Определение уровня развития двигательных способностей учащихся

 

Индивидуальный уровень двигательных способностей учащегося определяется с помощью тестовых упражнений, которые выполняются учащимися только в конце учебного года. В течение одного урока рекомендуется планировать и использовать не более двух тестовых упражнений. Критерии определения уровня развития двигательных способностей учащихся представлены в таблице.

 

Таблица 2

 

Шкала оценки уровня развития двигательных способностей девочек I класса

 


п/п

Тестовое упражнение

Уровни развития двигательных способностей, баллы

низкий

ниже
среднего

средний

выше среднего

высокий

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

1

Прыжок в длину с места (см)

94 и менее

95

100

105

110

112

115

119

122

130 и более

2

Челночный бег 4 x 9 м (с)

14,7 и более

14,6

14,0

13,7

13,4

13,2

12,9

12,5

12,2

12,0 и менее

3

Поднимание туловища из исходного положения «лежа на спине» за 30 с (раз)

7 и менее

8

10

11

12

14

15

17

18

20 и более

4

Наклон вперед из исходного положения «сидя на полу» (см)

–5 и менее

–4

–2

0

1

2

3

4

5

6 и более

5

Бег 30 м (с)

7,8 и более

7,7

7,4

7,2

6,9

6,8

6,6

6,5

6,4

6,2 и менее

6

Шестиминутный бег (м) или бег 500 м (мин, с)

650 и менее

660

760

800

850

890

920

970

1000

1110 и более

4,16 и более

4,15

3,58

3,54

3,35

3,23

3,10

3,05

2,50

2,40 и менее

 

Таблица 3

 

Шкала оценки уровня развития двигательных способностей мальчиков I класса

 


п/п

Тестовое упражнение

Уровни развития двигательных способностей, баллы

низкий

ниже среднего

средний

выше среднего

высокий

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

1

Прыжок в длину с места (см)

103 и менее

104

110

115

119

122

126

130

134

140 и более

2

Челночный бег 4 x 9 м (с)

14,0 и более

13,9

13,4

13,1

12,8

12,5

12,3

12,1

11,8

11,5 и менее

3

Вис на согнутых руках (с)

2 и менее

3

4

5

7

10

12

14

17

23 и более

4

Наклон вперед из исходного положения «сидя на полу» (см)

–9 и менее

–8

–6

–4

–2

1

3

5

7

10 и более

5

Бег 30 м (с)

7,7 и более

7,6

7,5

7,3

7,0

6,9

6,7

6,5

6,4

6,2 и менее

6

Шестиминутный бег (м) или бег 800 м (мин, с)

700 и менее

710

800

860

900

950

1000

1020

1080

1140 и более

6,56 и более

6,55

6,29

6,00

5,35

5,13

5,08

4,54

4,40

4,25 и менее

 

Таблица 4

 

Примерные рекомендации по недельному двигательному режиму учащихся I класса*

 


п/п

Виды двигательной деятельности**

Объем двигательной деятельности за неделю

мальчики

девочки

1

Бег в подвижных играх во дворе, в парке (км) или

до 6

до 5

2

Ходьба на лыжах (км)

7–9

6–8

3

Прыжки через короткую скакалку (кол-во раз)

500–600

500–600

4

Подтягивание в висе на высокой перекладине (кол-во раз) или

30–45

5

Подтягивание на низкой перекладине (кол-во раз)

60–80

6

Сгибание и разгибание рук в упоре лежа (кол-во раз)

30–50

30–50 на повышенной опоре

7

Наклоны вперед из исходного положения «сидя на полу ноги вместе» («складка с задержкой 5–8 с») (кол-во раз) или

20–30

20–30

8

Наклон вперед «до отказа» из исходного положения «сидя на полу ноги врозь» (кол-во раз)

50–60

50–60

9

Из исходного положения «лежа на спине руки за головой» поднимание и опускание туловища (кол-во раз) или

20–30

20–30

10

Из исходного положения «лежа на спине» поднимание и опускание прямых ног (кол-во раз)

30–40

30–40

 

______________________________

* Для учащихся, не занимающихся в спортивных или физкультурных группах.

** Упражнения выполняются в дни, свободные от уроков физической культуры и здоровья.

ОСНОВНЫЕ ТРЕБОВАНИЯ К РЕЗУЛЬТАТАМ УЧЕБНОЙ ДЕЯТЕЛЬНОСТИ УЧАЩИХСЯ

Иметь представление:

о здоровье человека;

о здоровом образе жизни и месте в нем физических упражнений;

об Олимпийских играх древности.

Знать, понимать и выполнять:

требования здорового образа жизни;

правила безопасного поведения на уроках физической культуры;

требования к профилактике травматизма при самостоятельном выполнении упражнений и во время подвижных игр;

правила самостоятельных занятий физическими упражнениями и выполнения домашних заданий;

режим учебного и выходного дня;

гигиенические требования к одежде и обуви для занятий физической культурой;

изученные упражнения, способы деятельности, строевые команды.

Владеть навыками и способами деятельности:

играть в разученные подвижные игры;

технически правильно выполнять тестовые упражнения для оценки уровня развития двигательных способностей;

сравнивать результаты и технику выполнения упражнений (двигательных действий) с эталоном – образцом, рисунком, правилом.

Использовать приобретенные знания, умения, навыки на уроках и в повседневной жизни:

выполнять упражнения для формирования правильной осанки, комплексы упражнений утренней гимнастики и физкультминуток;

выполнять различные способы передвижения в ходьбе, беге, прыжках, на лыжах;

выполнять метание малого мяча одной рукой, передачи и ловлю мяча двумя руками, ведение мяча одной и попеременно правой и левой ногой, удары ногой по мячу с попаданием в ворота;

выполнять скольжение по воде на груди и на спине с движениями ног способом «кроль».

 

Приложение 1

 

УЧЕБНО-МЕТОДИЧЕСКОЕ ОБЕСПЕЧЕНИЕ ОБРАЗОВАТЕЛЬНОГО ПРОЦЕССА ПО УЧЕБНОМУ ПРЕДМЕТУ «ФИЗИЧЕСКАЯ КУЛЬТУРА И ЗДОРОВЬЕ»

ПЕРЕЧЕНЬ И НОРМЫ
обеспечения спортивным инвентарем и оборудованием, необходимыми для организации физического воспитания обучающихся при получении ими общего среднего, специального, профессионально-технического и среднего специального образования, проведения с ними физкультурно-оздоровительных и спортивно-массовых мероприятий1

Спортивный инвентарь и оборудование для гимнастики, акробатики, аэробики и атлетической гимнастики


п/п

Наименование

Единица измерения

Количество в учреждении образования с числом учащихся (чел.):

Примечания

до 220

до 440

до 880

свыше 880

1

2

3

4

5

6

7

8

1

Аптечка

штука

1 штука в каждом спортивном зале и помещении, приспособленном для занятий физической культурой и спортом

2

Бревно гимнастическое

штука

1

1

1

3

Брусья гимнастические универсальные

штука

1

1

1

2

4

Гантели переменной массы (0,5–5 кг)

пара

10

20

40

40

5

Гриф для штанги

штука

1

1

2

2

масса до 10 кг

6

Гиря

штука

2

4

4

6

16 кг, 24 кг

7

Диски для штанги

пара

8

8

16

16

от 1 до 15 кг каждого веса

8

Жерди для гимнастических брусьев

штука

1

2

3

4

9

Канат для лазанья диаметром 30 мм

штука

1

1

2

3

10

Канат для перетягивания

штука

1

1

1

1

11

Кегли

штука

6

8

10

12

12

Козел гимнастический

штука

1

1

1

2

13

Конь гимнастический

штука

1

1

1

2

14

Коврик туристский

штука

12

12

24

24

для занятий спецмедгрупп

15

Мат гимнастический

штука

10

20

30

40

16

Мостик гимнастический

штука

2

2

2

4

17

Мяч малый резиновый

штука

10

16

16

20

18

Обруч гимнастический

штука

15

20

30

40

19

Палка гимнастическая

штука

10

20

40

40

20

Перекладина гимнастическая

штука

1

1

1

2

21

Перекладина навесная

штука

5

10

10

10

22

Скакалка гимнастическая

штука

20

20

40

40

23

Скакалка гимнастическая

штука

2

2

3

3

длина 5 м

24

Скамейка гимнастическая

штука

6

8

10

15

25

Стенка гимнастическая

штука

6

10

10

16

26

Флажок

штука

10

15

20

20

27

Эспандер

штука

6

10

10

20

Легкоатлетический спортивный инвентарь

28

Брусок деревянный 5 x 5 x 10 см

пара

4

8

10

16

29

Канат оградительный с флажками

метр

100

100

100

200

30

Колодки стартовые

пара

2

4

6

8

31

Комплект нагрудных номеров

комплект

1

1

1

2

от 1 до 100

32

Комплект указателей метража

комплект

1

1

1

2